AUZEF Bölgesel Coğrafyaya Giriş Çıkmış Sorular

Ders, dünyanın ve kıtaların coğrafyasını bölge birimleri üzerinden ele alır; bölgesel coğrafyanın gelişimini, Avrupa, Asya, Afrika, Kuzey ve Orta Amerika, Rusya ile Okyanusya'nın fiziki ve beşerî özelliklerini inceler.

Bölgesel coğrafyanın kuramsal temeli

• Varenius, Geographia Generalis (1650) ile coğrafyayı genel (sistematik) ve özel (bölgesel) olarak ikiye ayırmış, bölgesel coğrafyanın temelini atmıştır.
• Vidal de la Blache, Fransız Coğrafya Okulu'nun kurucusudur; possibilizmi savunmuş, yaşam tarzı (genre de vie) ve yöre (pays) kavramlarını öne çıkarmıştır.
• Whittlesey, en karmaşık bölge türünü anlatan compage (tümleşik bölge) kavramını geliştirmiştir.
• Bölgesel coğrafya olguları bölge adı verilen mekân birimleri içinde ayrıntılı inceler; karşıt dal çiftleri: fiziki-beşerî, bölgesel-genel, tarihî-çağdaş, determinist-possibilist.

Avrupa: fiziki ve beşerî yapı

• Batı Avrupa iklimini özetleyen sözcük güvenilirliktir; Gulf Stream ve Batı Rüzgârları aşırılıkları azaltır, yağış yıl boyu düzenlidir.
• Tundra, Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyinde görülür; İskandinav ülkeleri Avrupa'nın en seyrek nüfuslu yerleridir.
• Mont Blanc Avrupa'nın en yüksek zirvesidir ve kaynaklarda genellikle Fransa'ya bağlanır; Pireneler Fransa ile İspanya'yı ayırır.
• Garonne Fransa'dadır; Po Vadisi İtalya'da olup Akdeniz Avrupası'nın en büyük nüfus kümelenmesidir.
• Paris'in sanayileşmesinde başkent olma, Seine ile limana bağlantı, işgücü ve pazar etkili olmuştur; maden ve kömür zenginliği etken değildir.
• Doğu Avrupa geçiş kuşağıdır; etnik ve dinî çeşitlilik nedeniyle en karmaşık ve sorunlu bölgedir. Almanya dört bölgede incelenir: kuzey ovası, orta yaylalar, Ren Vadisi, Bavyera Alpleri.
• Batı Avrupa'da 1750 sonrası Demokratik Devrim ve Sanayi Devrimi dünya düzenini değiştirmiştir.

Rusya Federasyonu ve Orta Asya

• Çekirdek Rusya, Ural Dağları'nın batısındaki Avrupa kesimidir; Moskova ve St. Petersburg buradadır.
• Baykal, tektonik kökenli göllerin en büyüğü, dünyanın en derin ve en eski tatlı su gölüdür.
• Yenisey Pasifik'e değil Arktik Okyanusu'na dökülür.
• Orta Asya'da nüfus vahalarda toplanmıştır; neden su, verimli toprak ve İpek Yolu'dur, gelişmiş sanayi değildir.

Asya ve Güneydoğu Asya

• Asya, hem nüfus hem yoğunluk bakımından dünyanın en kalabalık kıtasıdır.
• Anakarada dağ dizileri kuzey-güney uzanır; en batıdaki Arakan Sıradağları Burma-Hindistan sınırını oluşturur.
• Mekong, İravadi, Çao Phraya ve Saluen muson yağmurları ve buzul erimesiyle beslenir; su miktarları fazladır. İravadi Burma'nın ırmağıdır.
• Göçebe tarım engebeli iç kesimlerde yapılır; verimli Çao Phraya ve Mekong deltalarında sulamalı çeltik vardır.
• Muson ormanları tik, bambu, abanoz ve maun barındırır; ekonomik önemi yüksektir.
• Lakkadiv ve Maldivler Asya içinde sayılır; Singapur'da ormancılık önemsizdir.

Afrika

• Afrika en kütlesel ve yüzeyce en düz kıtadır; Mısır Asya'da toprağı olan tek Afrika ülkesidir, güneyinde Sudan vardır.
• Kongo (eski Zaire) Nil'den sonra en uzun ırmak, debisi en yüksek ırmaktır ve Ekvator'u iki kez keser.
• Oranj Güney Afrika'nın en uzun ırmağıdır; Nasır Gölü Asvan Barajı'nın gerisinde oluşmuştur.
• Afrika'da kırsal nüfus ağır basar; Güney Afrika yüksek kentleşmesiyle istisnadır. Sahra-altı'nda en kalabalık bölge Batı Afrika'dır.
• Addis Ababa Etiyopya'nın başkentidir; en yüksek sıcaklık Libya'da ölçülmüştür; Hartum Güney Afrika'da değildir.

Kuzey ve Orta Amerika

• Megalopolis Boston'dan Washington D.C.'ye uzanan kentsel kuşaktır; nüfusunun yaklaşık yüzde 90'ı şehirlidir; ABD alan bakımından dünyada dördüncüdür.
• Grand Banks, Labrador ve Gulf Stream akıntılarının buluştuğu zengin balıkçılık alanıdır; kuzeydoğuda (New England, Atlantik Eyaletleri) yer alır. Quebec kuzeydoğu eyaletlerinden sayılmaz.
• Fransız Kanadası yalnız kültürel ölçütle ayrılan bölgedir; Eskimolar tundra veya Arktik bölgede yaşar.
• 17. yüzyıl sömürgeleşmesinin nedenleri arasında sanayi geliştirme arzusu yoktur.
• Büyük Antiller: Küba (en büyüğü), Hispaniola, Jamaika, Porto Riko; Guatemala ada değildir. ABD'ye bağlı en büyük Karayip adası Porto Riko'dur.
• Meksika Orta Amerika'nın en büyük ülkesidir; bölge kültürel ve siyasal olarak türdeş değildir. Long Island New York'un parçasıdır.

Okyanusya

• Avustralya iklimini en iyi anlatan özellik kuraklıktır; kentleri çoğunlukla hizmet merkezleridir, yerleşme basamaklarında en alt hamlettir.
• Yeni Zelanda'yı küçüklüğü ve uzaklığı belirler; ekonomisi hayvancılığa dayanır.
• Güney Adası'nda Güney Alpleri, buzullar ve soğuk kışlar görülür; gelişmiş sanayi Kuzey Adası'ndadır.
• Tasmanya'yı ayıran nitelik orta enlemde bulunmasıdır.
• Pasifik Adaları'nda bitki türlerinin az olmasının nedeni izolasyondur.

Possibilizm

İnsanın doğayı değiştirebileceğini savunan, çevresel determinizme karşı yaklaşım.

Compage

İnsan, kültür, ekonomi ve doğanın etkileşimiyle oluşan karmaşık tümleşik bölge.

Genre de vie

Vidal de la Blache'ın bölge çalışmalarında kullandığı yaşam tarzı kavramı.

Pays

Yöre; Fransız okulunun bölgesel incelemelerinin temel birimi.

Geographia Generalis

Varenius'un 1650 tarihli, coğrafyayı genel ve özel diye ayıran eseri.

Megalopolis

ABD kuzeydoğu kıyısında Boston-Washington arasındaki yoğun kentsel kuşak.

Çekirdek Rusya

Ural'ın batısında nüfus, sanayi ve siyasi gücün toplandığı kesim.

Grand Banks

Newfoundland açıklarında soğuk ve sıcak akıntıların buluştuğu verimli balıkçılık sahası.

Muson ormanları

Muson iklimi bölgelerinde yayılan, değerli sert ağaçlı ormanlar.

Tundra

Donmuş toprak üzerinde yosun, liken ve bodur çalılardan oluşan kutup çevresi bitki örtüsü.

Vaha

Orta Asya'da su ve verimli toprak nedeniyle nüfusun toplandığı yerler.

• Tasmanya, Büyük Antiller, Kongo ve Batı Avrupa iklimi soruları sık tekrarlanır; Guatemala ve Hartum gibi yanlış şıklara dikkat edilmeli.
• Hangi okyanusa dökülme sorularında Yenisey ve Lena Arktik'e, Mekong ve Yangçe Pasifik'e gider.
• Varenius genel-özel ayrımını yapan, Vidal de la Blache possibilizmin, Whittlesey compage'ın sahibidir; karıştırılmamalı.
• Avrupa'da kalabalık yerler ile seyrek İskandinav ülkeleri, Asya'nın nüfus rekoru ayrı tutulmalı.
• Yeni Zelanda'da sanayi Kuzey Adası'na, buzul ve Alpler Güney Adası'na aittir.