AUZEF Borçlar Hukuku Çıkmış Sorular

Borçlar Hukuku; sözleşmelerin kurulması ve yorumu, temsil, borçların ifası ve ifa edilmemesinin sonuçları, haksız fiil ile sebepsiz zenginleşme gibi borç kaynakları ve borcun sona ermesi konularını kapsar. Ders, borç ilişkisinin doğuşundan sona ermesine kadar tüm aşamaları ele alır.

Sözleşmenin kurulması ve yorumu

• Sözleşme, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla kurulur; kural olarak şekil serbestisi geçerlidir, özel şekil istenen işlemlerde şekle uyulur.
• Fiyat sormak ve cevaplamak öneriye davettir; öneri ile kabul örtüşmedikçe sözleşme kurulmaz.
• Öneriyi değiştirerek kabul etmek, öneriyi reddedip yeni öneri yapmaktır.
• Hazır olmayanlar arasında (e-posta, faks) kabul gönderildiği andan itibaren hüküm doğurur; hazır olanlar arasında kabulle sözleşme kurulur.
• Sözleşme boşluğunu hâkim tamamlar; ortak iradeyi anlamaya yönelik işleme sözleşmenin yorumu denir.
• Genel işlem koşulları, önceden ve tek taraflı hazırlanıp çok sayıda sözleşmede kullanılan hükümlerdir.

Sözleşme özgürlüğü ve geçerlilik sorunları

• Sözleşme kurma özgürlüğünün istisnası, kamu hizmeti yürütenlerin başvuran herkesle sözleşme yapma zorunluluğudur.
• Taraflar içeriği kanun sınırları içinde serbestçe belirler.
• Muvazaada görünüşteki işlem kesin hükümsüzdür; gerçek irade gizlenmiştir.
• Aldatma bir irade sakatlığıdır; üçüncü kişi aldatmışsa karşı tarafın bunu bilmesi veya bilebilecek olması gerekir.
• Zor durumdan yararlanıp orantısız edim sağlamak aşırı yararlanmadır (gabin).
• Sözleşme görüşmelerinde dürüstlük kuralına aykırı davranış, culpa in contrahendo nedeniyle tazminat doğurur.

Ehliyet, temsil ve taraf değişikliği

• Ayırt etme gücü olan küçüğün temsilci rızasız işlemi askıda hükümsüzdür; ayırt etme gücü olmayanın işlemi baştan kesin hükümsüzdür.
• Doğrudan temsilde sonuçlar doğrudan temsil olunanda doğar; temsilci sıfatı koşullardan anlaşılıyorsa yeterlidir.
• Temsil yetkisi tek taraflı beyanla geri alınabilir; yetkisiz temsilde onay verilmezse işlem kesin hükümsüz kalır.
• Sözleşmeye katılmada eski taraf yerinde kalır; sözleşmenin devrinde taraflardan biri ayrılır.
• Borcun iç yüklenilmesi alacaklıya karşı sonuç doğurmaz, taraf değişikliği yapmaz.
• Üçüncü kişi yararına sözleşme (hayat sigortası) tam ve eksik olarak ikiye ayrılır.

Borç türleri ve ifa

• Parça borcunda edim belirli bir şeydir, çeşit borcunda cins ile belirlenir; çeşit borcunda seçim hakkı kural olarak borçludadır ve ortalamanın altı seçilemez.
• Kira gibi borçlar sürekli edimli borçtur.
• Kişisel beceriye dayanmayan borç (kömür taşıma, para ödeme) üçüncü kişice de ifa edilebilir.
• İfa yeri belirsizse para borcu alacaklının, parça borcu şeyin bulunduğu yerde, diğerleri borçlunun yerleşim yerinde ifa edilir.
• Aynen ödeme kaydı yoksa yabancı para borcu Türk Lirası ile ödenebilir; ticari işlerde faiz oranı serbesttir.
• Senedin borçluya iadesi ödeme karinesi doğurur ve ispat yükünü alacaklıya geçirir.

Borca aykırılık ve temerrüt

• Borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe ifa etmediği borçtan doğan zararı gidermek zorundadır; ihmal de kusurdur.
• Borçlu temerrüdü için muacceliyet, gecikme ve kural olarak ihtar gerekir; belirli gün varsa ihtar gerekmez.
• Temerrütte seçimlik haklar için önce uygun ek süre (mehil) verilir.
• Alacaklı temerrüdünün sonucu dönme hakkı değildir; olumsuz edimlerde alacaklı temerrüdü olmaz.
• Kararlaştırılan güne bağlı edimin o gün yapılmaması veya sonradan ifanın olanaksızlaşması ifa imkânsızlığıdır.
• Ödemezlik defi karşı edim sunulmadığında, ifa güçsüzlüğü defi karşı tarafın mali durumu bozulduğunda ileri sürülür.

Borcun sona ermesi

• Borç ifa, ibra, takas, yenileme, birleşme ve imkânsızlıkla sona erer.
• İbra, alacaklının alacaktan vazgeçmesidir; takas karşılıklı alacakların tek taraflı beyanla sona erdirilmesidir, mahsup ise miktarın indirilmesidir.
• İfa yerine edim, alacaklının onayıyla farklı bir şeyin verilmesidir.
• Taşınmaz rehni borç bitince kendiliğinden kalkmaz, terkin gerekir.
• Alacaklı ile borçlunun evliliği zamanaşımını durdurur; kısmi ödeme, faiz ödemesi ve rehin verme zamanaşımını keser.
• Halefiyette üçüncü kişi borcu öder ve alacak kanun gereği ona geçer.

Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme

• Haksız fiil için hukuka aykırı fiil, kusur, zarar ve illiyet bağı gerekir; zarar yoksa sorumluluk doğmaz.
• Tedavi giderleri fiili zarardır; boşa geçen tatil normatif zarardır; üçüncü kişinin dolaylı kaybı yansıma zarardır.
• Destekten yoksun kalma tazminatı ölüm hâlinde yakınlara aittir.
• Yakınlar manevi tazminatı ancak ağır bedensel zarar veya ölümde isteyebilir.
• Sebepsiz zenginleşmede iade talebi zenginleşene ve külli haleflerine yöneltilir, fiil ehliyeti aranmaz.
• Gerçekleşmemiş sebebe dayanan kazandırma, beklenen sebebin gerçekleşmemesiyle ortaya çıkar.

İbra

Alacaklının borçluyu ifa olmaksızın borcundan kurtarması.

Takas

Karşılıklı alacakların tek taraflı beyanla birbirinden düşülerek sona erdirilmesi.

Muvazaa

Tarafların gerçek iradelerini gizleyip görünüşte işlem yapması; işlem kesin hükümsüzdür.

Askıda hükümsüzlük

Onay verilirse geçerli, verilmezse kesin hükümsüz olan işlem durumu.

Culpa in contrahendo

Sözleşme görüşmelerinde dürüstlük kuralına aykırı davranıştan doğan sorumluluk.

Gabin

Zor durumdan yararlanılarak açık orantısız edim sağlanması.

Ödemezlik defi

Karşı taraf kendi edimini yapmadıkça veya önermedikçe ifadan kaçınma savunması.

İfa güçsüzlüğü defi

Karşı tarafın mali durumu bozulunca güvence verilene kadar edimden kaçınma hakkı.

Halefiyet

Borcu ödeyen üçüncü kişiye alacağın kanun gereği geçmesi.

Yansıma zarar

Haksız fiilden dolaylı etkilenen üçüncü kişinin uğradığı kayıp.

Müteselsil borçluluk

Her borçlunun borcun tamamından sorumlu olduğu, alacaklının dilediğine başvurabildiği ilişki.

Dönme cezası

Bedel ödeyerek sözleşmeden dönmeye imkân veren ceza koşulu türü.

• Ödemezlik defi ile ifa güçsüzlüğü defi karıştırılmamalı: biri karşı edimin sunulmaması, diğeri karşı tarafın mali durumunun bozulmasıyla ilgilidir.
• Borçlu temerrüdü dönme hakkı doğurur; alacaklı temerrüdü doğurmaz.
• Askıda hükümsüzlük (ayırt etme gücü olan küçük) ile kesin hükümsüzlük (ayırt etme gücü olmayan, muvazaa) ayrılmalı.
• Takas ile mahsup, parça borcu ile çeşit borcu, ibra ile ifa yerine edim sık karıştırılır.
• Haksız fiilde zarar şarttır ve ihmal de yeterlidir; zenginleşme sebepsiz zenginleşmenin unsurudur.