Anadolu AÖF Genel Biyoloji Çıkmış Sorular

Genel Biyoloji dersi; canlıların sınıflandırılması ve türleşmeden kalıtıma, hücre organellerinden bitki ve hayvan yapısına, üremeden ekolojiye uzanan temel konuları kapsar. Sınavda tanım ve kavram eşleştirmeleri ağırlıklıdır.

Tür kavramı, sınıflandırma ve evrim

• Morfolojik tür tanımı yalnızca dış görünüş benzerliğine dayanır; biyolojik tür tanımı ise verimli döl verme ve üreme yalıtımına dayanır.
• Carl Linnaeus canlıları basamaklara ayırmış ve cins adı ile tür sıfatından oluşan ikili adlandırmayı getirmiştir.
• Doğal seçilimde çevreye uyumlu bireyler hayatta kalır ve genlerini sonraki nesle aktarır.
• Türleşme coğrafi engelle (vikaryans) ya da aynı bölgede üreme yalıtımıyla (simpatrik) gerçekleşebilir.
• Genetik sürüklenme, yangın ve sel gibi rastlantısal olaylarla gen havuzundaki alel oranlarının değişmesidir.
• Homolog organlar ortak kökenlidir ve işlevleri farklı olabilir; analog organlar kökeni farklı ama işlevi aynı olan organlardır.

Kalıtım ve genetik

• Ayrılma yasasına göre bir özelliğin iki alleli mayozda ayrılır ve her gamete biri geçer.
• Dominant allel heterozigotta kendini gösterir, çekinik allel gizli kalır.
• Yarıbaskınlıkta heterozigot birey ara fenotip taşır; kan grupları eş baskınlığa örnektir.
• Çekinik letal gen yalnızca homozigot çekinik durumda öldürücüdür; bitkilerde albinizm bunun örneğidir.
• Mutasyonlar yeni alleller doğurur ve fenotipi çeşitlendirir; vücut hücresindeki mutasyon yavruya geçmez.
• Gametler mayozla oluşur ve haploit (n) kromozom taşır; DNA bölünmeden önce interfazda replikasyonla kendini eşler.

Hücre, organeller ve madde geçişi

• Hücre, tüm canlılarda yapı ve işlevin en küçük temel birimidir.
• Mitokondri oksijenli solunumla ATP üretir; kloroplast fotosentez yapar; ribozom protein sentezler.
• Golgi aygıtı ER'den gelen ürünleri işler, paketler ve dağıtır; lizozom hücre içi sindirim yapar.
• Kolaylaştırılmış difüzyonda maddeler ATP harcanmadan, kanal veya taşıyıcı proteinler aracılığıyla geçer.
• Kromozomda kardeş kromatitleri sentromer bağlar; sentrozom kromozom yapısında yer almaz.
• Bazı enzimler işlev görmek için kofaktör denen protein olmayan yardımcılara ihtiyaç duyar.

Hayvan grupları ve dokular

• Omurgalılar balıklar, iki yaşamlılar, sürüngenler, kuşlar ve memelilerdir; eklem bacaklılar ve süngerler omurgasızdır.
• Ahtapot, midye, salyangoz ve mürekkep balığı yumuşakçalar (Mollusca) şubesindedir.
• Eklembacaklılarda açık dolaşım görülür; omurgalılarda ve halkalı solucanlarda kan damar içinde kalır.
• Amfibiler karaya uyum sağlamış en ilkel omurgalılardır ve metamorfoz geçirir.
• Epitel doku koruma, emme ve salgı yapar; kıkırdak doku esnek destek sağlar ve soluk borusunda bulunur.
• Sinir sistemi uyarıları değerlendirerek vücudu denetleyen kontrol sistemidir.

Bitki yapısı ve fizyolojisi

• Ksilem su ve mineralleri tek yönde, yukarı doğru taşır; floem organik besini iki yönlü iletir.
• Kambiyum yanal meristemdir ve odunsu bitkilerde çapça kalınlaşmayı sağlar.
• Yaprak ayası geniş ve yassı kısımdır, fotosentezin büyük bölümü orada olur.
• Stomalar epidermiste bulunur, gaz alışverişi ve terlemeyi düzenler; bekçi hücreleri klorofil taşır.
• Vernalizasyon, çiçeklenme için gereken düşük sıcaklık uygulamasıdır.
• Polen çiçekli bitkilerde erkek eşey hücrelerini taşır; çiçeksiz bitkiler dayanıklı duvarlı sporlarla çoğalır.

Üreme

• Aşılamada anaç bitkiye başka bitkiden alınan aşı parçası eklenir; verim ve dayanıklılık iyileştirilir.
• Dış döllenmede eşey hücreleri suya bırakılır; birleşme şansı düşüktür, bu yüzden çok sayıda gamet üretilir.
• Hermafrodit canlıda aynı bireyde hem erkek hem dişi üreme organı bulunur.
• Spermatogenez erkekte testislerde sperm oluşumudur; dişideki karşılığı oogenezdir.

Ekoloji ve canlılar arası ilişkiler

• Popülasyon, belirli alan ve zamanda yaşayan aynı tür bireylerinin bütünüdür; habitat canlının doğal yaşam alanıdır.
• Parazitizmde parazit yarar sağlar, konak zarar görür (+/–).
• Liken, mantar ile alg ya da siyanobakterinin karşılıklı yararlı ortak yaşamıdır.
• Endemik türler yalnızca dar ve belirli bir bölgede yaşar.
• Biyoçeşitlilik genetik, tür ve ekosistem çeşitliliğini birlikte kapsar.
• Homeostazi, dış koşullar değişse de iç ortamın belirli sınırlar içinde sabit tutulmasıdır.

Fenotip

Genotip ve çevrenin birlikte etkisiyle ortaya çıkan, gözlenebilen tüm özelliklerdir.

Genom

Bir canlının sahip olduğu bütün genlerin ve genetik bilginin toplamıdır.

Allel

Aynı özelliği belirleyen, bir genin alternatif biçimlerinden her biridir.

Homolog kromozom

Biri anneden biri babadan gelen, aynı karakterlerin genlerini taşıyan kromozom çiftidir.

Polimorfizm

Aynı türün bireylerinin en az iki farklı görünüm biçimi göstermesidir.

Gen merkezi

Bir türün ilk ortaya çıktığı ve çeşitlenerek yayıldığı bölgedir.

Vikaryans

Coğrafi bir engelin aynı türün popülasyonunu ikiye bölüp izole etmesidir.

Homeostazi

Canlının iç dengesini dış değişimlere rağmen koruması olayıdır.

Maltoz

İki glikozdan oluşan bir disakkarittir; glukoz, früktoz ve riboz monosakkarittir.

Kofaktör

Enzimin etkinleşmesi için gereken, protein yapısında olmayan yardımcı moleküllerdir.

Replikasyon

DNA'nın bölünmeden önce kendinin kopyasını yapmasıdır.

• Homolog organ kökeni aynı olandır, analog organ işlevi aynı olandır; bu ikisi sık karıştırılır.
• Fenotip gözlenebilen özelliklerin tümüdür; genotip ise genetik yapıdır. Sentromer ile sentrozomu da karıştırmamak gerekir.
• Popülasyon aynı türün bireyleri, habitat yaşam alanı, ekosistem ise canlı ve cansız çevrenin bütünüdür.
• Ksilem tek yönlü su taşır, floem iki yönlü besin taşır; kambiyum çapı, uç meristem boyu artırır.
• Mutasyon ve genetik sürüklenme sorularında somatik hücrede olanın kalıtılmadığı ve rastlantısal olayların alel oranını değiştirdiği akılda tutulmalıdır.