ATA-AÖF Bireylerle Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Ders, bireylerle sosyal hizmetin temel ilke, değer ve becerilerini, yardım ilişkisinin niteliklerini ve sosyal hizmet sürecinin değerlendirme, planlama, uygulama aşamalarını ele alır. Ayrıca müracaatçı türleri, değişim stratejileri ve özel durumlarla çalışma konuları işlenir.

Mesleğin tarihçesi ve ilkeleri

• İlk profesyonel sosyal hizmet okulu 1898'de ABD'de açılmıştır; sonradan New York School of Philanthropy adını almış, bugünkü Columbia Üniversitesi Sosyal Hizmet Okulu'na dönüşmüştür.
• Mary Richmond, Sosyal Teşhis adlı eserinde teşhisi somut veri toplamaya dayandırır: müracaatçı, aile ve çevre görüşmeleri, kaynakların araştırılması.
• Biestek ilkeleri: bireyselleştirme, amaçlı duygu ifadesi, kontrollü duygusal katılım, kabul, yargılamama, kendi kaderini tayin, gizlilik.
• Bütünleştirme, Biestek ilkeleri arasında yer almaz.

Hedefler ve değerler

• Bireylerle sosyal hizmet, bireylerin topluma katılımını artırmayı amaçlar; katılımı azaltmak amaçlara ters düşer.
• Kendi kaderini tayin ilkesine göre müracaatçı yaşamıyla ilgili kararları kendisi verir.
• Seçimi uzmanın yapması müracaatçının özerkliğine aykırıdır.
• Yargılamama ilkesi gereği sorgulama, suçlama ve hüküm verme güveni zedeler.

Yardım ilişkisi ve uzman becerileri

• Yardım ilişkisinin dört anahtar niteliği: empati, olumlu bakış, kişisel sıcaklık ve samimiyet.
• Eklektizm, çeşitli kuramlardan duruma uygun olanları bilinçli ve yetkin biçimde birleştirmektir.
• Uzmanın bilişsel becerileri bireyle çalışırken kullanılan analiz becerileridir; toplumsal düzeydeki kuramsal çözümleme bunlardan sayılmaz.
• Görüşme amaçlı bir etkileşimdir; hazırlanırken amaç ve hedefler merkezde tutulur.

Müracaatçı türleri ve engeller

• İsteksiz müracaatçı sorunu olduğunu kabul etmez, yardım almaya inanmaz ve uzmanla ilişki kurmakta direnir.
• Zorunlu müracaatçı ise mahkeme kararı gibi yasal baskıyla gelir; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Sorun çözümünü zorlaştıran etkenler: kaynak yokluğu, tükenmişlik, yoğun duygular, bilgi eksikliği.
• Aile desteği sosyal destek kaynağıdır, engel sayılmaz.

Değerlendirme

• Değerlendirme kesintisiz süren bir döngüdür; müdahale planları değerlendirme verilerine dayanır.
• Değerlendirmenin ne zaman biteceği kesin değildir, çünkü davranışlar ve koşullar değişir.
• Ön değerlendirme türleri: dinamik, etiyolojik, klinik, psikososyal. Hukuki ön değerlendirme standart tür değildir.
• Ön değerlendirmede sorunun nedenleri, gelişimi ve gidişatı çözümlenir.
• Mesleki çabaların değerlendirilmesi müdahale sonrası son değerlendirme ya da izleme aşamasına aittir.
• Gözlemle veri toplama ön değerlendirme evresine aittir.

Planlama ve uygulama

• Süreç sorun, gereksinim, amaç sırasıyla ilerler; müracaatçı çoğunlukla sorunuyla başvurur, uzman gereksinimi saptar.
• Planlama: önceliklendirme, gereksinim tanımlama, hedef koyma ve müracaatçıyla çalışmayı içerir.
• Güçlendirme yaklaşımı eksiklere değil güçlü yönlere odaklanır; yetersizlikleri saptamak planlama adımı değildir.
• Uygulama evresinde plan hayata geçirilir.

Değişim stratejisi ve özel durumlar

• Değerler çelişiyorsa, amaçlar belirsizse ya da büyük amaçlar engelleniyorsa yönsel değişim tercih edilir; odak ulaşılabilir hedefe kaydırılır.
• Ölümcül hastalıkla yaşayanlarla çalışırken açık iletişim desteklenir.
• Ölüm konusundan kaçınmak hastayı korkularıyla yalnız bırakır.

Yönsel değişim

Engellerle karşılaşıldığında odağı daha ulaşılabilir ya da farklı bir hedefe kaydıran strateji.

Eklektizm

Farklı kuram ve tekniklerden uygun olanları yetkinlikle ve bilinçli biçimde birleştirmek.

İsteksiz müracaatçı

Sorunu olduğunu kabul etmeyen ve yardıma direnen kişi.

Zorunlu müracaatçı

Mahkeme kararı gibi yasal baskıyla gelen kişi.

Kendi kaderini tayin

Müracaatçının yaşamıyla ilgili kararları kendisinin vermesi ilkesi.

Yargılamama

Müracaatçıyı sorgulamama, suçlamama ve hakkında hüküm vermeme ilkesi.

Dinamik ön değerlendirme

Sorunun güncel işleyişini inceleyen değerlendirme türü.

Etiyolojik ön değerlendirme

Sorunun kökenini araştıran değerlendirme türü.

Klinik ön değerlendirme

Tanısal nitelikteki ön değerlendirme türü.

Psikososyal ön değerlendirme

Birey ile çevre etkileşimini ele alan değerlendirme türü.

Güçlendirme yaklaşımı

Eksikler yerine müracaatçının güçlü yönlerine odaklanan yaklaşım.

• İsteksiz müracaatçı ile zorunlu müracaatçı karıştırılmamalı; zorunlu olanda yasal baskı vardır.
• Ön değerlendirme sorunu tanır; mesleki çabaların değerlendirilmesi son değerlendirme veya izlemeye aittir.
• Biestek ilkeleri listesi ezberlenmeli; bütünleştirme listede yoktur.
• Özerkliği, yargılamamayı ve açık iletişimi zedeleyen seçenekler çoğunlukla yanlış şıktır.
• Süreç sırası sorun, gereksinim, amaç şeklindedir; ters kurulan ifadeler yanlıştır.