ATA-AÖF Hadis Çıkmış Sorular

Hadis dersi; sünnetin Kur'an karşısındaki yerini ve bağlayıcılığını, hadis çeşitlerini, ravi değerlendirme ölçülerini, hadis kaynakları ile çalışma terimlerini ele alır. Ayrıca hadislerin doğru anlaşılması ve değerlendirilmesi için gereken ölçütler üzerinde durur.

Sünnetin vahiyle ilişkisi ve bağlayıcılığı

• Komşuya iyilik öğüdü Cebrail aracılığıyla gelmiştir; Kur'an'da geçmese de kaynağı ilahidir, bu da hadislerin vahiyle bağlantısını gösterir.
• Âl-i İmrân 31, Ahzâb 21 ve Nisâ 80 uyma ve itaati emreder; sünnetin delilleri arasında gösterilir.
• Ahzâb 40 peygamberliğin sona erdiğini bildirir, sünnetin vahiy kaynaklı olduğunu doğrudan göstermez.
• Hikmet, Allah'ın indirdiği ve öğrettiği bir değerdir; peygamberin kendi çabasıyla edindiği bir yetenek değildir.
• Kur'an sünnete uymayı emreder; sünnet ikinci temel kaynaktır ve yalnız Kur'an'la yetinmek önerilmemiştir.
• Buhârî de dahil bazı âlimler, peygamberin hükümleri içtihatla değil vahyi bekleyerek verdiğini savunmuştur.

Hz. Peygamber'in görevleri ve tasarrufları

• Örnek olmak, vahyi tebliğ etmek, genel ayetleri tahsis etmek ve kapalı ayetleri açıklamak başlıca görevleridir.
• Kur'an'da bulunmayan konularda da hüküm koyma yetkisi vardır.
• Katilin mirasçı olamaması, mirasla ilgili genel hükmün daraltılmasıdır; bu işlem umumu tahsis olarak adlandırılır.
• Mutlakı takyid, ifadeye şart ya da nitelik eklemektir.
• Dinî ve dinî olmayan tasarruflar kesin çizgiyle ayrılamaz; süreklilik, karine, açık beyan gibi ölçütler kullanılır.
• Kur'an'dan bağımsız hüküm koyma, bu ayırım ölçütlerinden biri sayılmaz.

Sünnetin türleri ve hadis çeşitleri

• Tahir b. Âşûr'a göre giyim tarzı cibillî sünnettir; çevre ve ihtiyaca bağlıdır, dinî bağlayıcılığı yoktur.
• Kudsî hadiste anlam Allah'tan, lafız Hz. Peygamber'dendir.
• Kur'an'da hem anlam hem lafız Allah'a aittir.
• Hasen ve sahih sıhhat derecesidir; mevkûf sahabe sözünü, maktû tabiin sözünü anlatır.
• Yiyiniz için fakat israf etmeyiniz sözü hadis sanılır, oysa A'râf 31. ayettir.

Hadislerin değerlendirilmesi

• Kur'an mütevatir yolla değişmeden aktarıldığı için hadisleri tartarken ilk ölçüdür.
• Muhaddisler ravileri adalet ve zapt yönünden inceler.
• Fazilet kazandıran amellerde zayıf hadisle amel edilebilir.
• Zayıf hadisle inanç ve helal-haram konularında hüküm kurulamaz.
• Uydurma hadis hiçbir alanda kullanılamaz.
• Geceleyin yola çıkın, yer dürülür sözü mecazdır; gece serinliğinde yolculuk daha hızlı ve rahat ilerler.

Hadis literatürü ve eserler

• Müştehir hadis alanında ed-Dureru'l-Muntesire, Esne'l-Metâlib, el-Ahâdisu'l-Muşkile ve Fethu'l-Vehhâb yer alır.
• Nazmu'l-Mütenâsır mütevatir hadislere dair bir eserdir, müştehir grubuna girmez.
• Tecrid-i Sarîh, Buhârî'deki hadislerin özetlenmiş derlemesidir.
• Türkçede miftâh tarzı çalışma Tecrid-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi üzerine yapılmıştır.

Hadis çalışmaları ve dijital araçlar

• Tahrîc, bir hadisin Buhârî, Müslim, Ebû Dâvud gibi kaynaklardaki yerini bulup göstermektir.
• Tashîh hadisi sahih diye nitelemektir; tenkît eleştirel değerlendirmedir.
• IHSAN, hadis araştırmaları için uluslararası bir ağdır.
• IHSAN'ın geliştirdiği program el-Meknezu'l-İslâmî'dir; geniş hadis literatürünü dijital ortamda tarar.

Cibillî sünnet

İnsanın doğal ve beşerî ihtiyaçlarına yönelik, dinî bağlayıcılığı olmayan davranışlar.

Kudsî hadis

Anlamı Allah'tan, lafzı Hz. Peygamber'den olan hadis.

Adalet

Ravinin dinî ve ahlâkî yönden güvenilir olması.

Zapt

Ravinin rivayeti doğru belleyip aktarma gücü.

Tahrîc

Hadisin hangi kaynaklarda geçtiğini araştırıp göstermek.

Tashîh

Bir hadisi sahih olarak nitelemek.

Tenkît

Hadisi eleştirel biçimde değerlendirmek.

Umumu tahsis

Kur'an'daki genel hükmün hadisle daraltılması.

Mutlakı takyid

Hükme şart ya da nitelik ekleyerek kapsamını sınırlamak.

Mevkûf

Sahabeye ait söz.

Maktû

Tabiine ait söz.

Müştehir hadis

Yaygın ve meşhur olarak bilinen hadis türü; bu alanda ayrı eserler yazılmıştır.

• Kudsî hadis ile Kur'an karıştırılmamalı: Kur'an'da anlam ve lafız Allah'ındır, kudsîde lafız peygambere aittir.
• Mevkûf sahabe, maktû tabiin sözüdür; hasen ve sahih ise sıhhat derecesidir, birbirine karıştırılmamalı.
• Tahrîc kaynak gösterme, tashîh sahih deme, tenkît eleştirmedir.
• Zayıf hadis yalnızca fazilet amellerinde kullanılır; inanç ve helal-haramda kullanılamaz, uydurma hadis hiçbir yerde kullanılamaz.
• Soru kökünde yer almaz, değildir ya da söylenemez ifadelerine dikkat edilmelidir; yanlış seçenek aranır.