ATA-AÖF Çevre Politikaları Çıkmış Sorular

Çevre Politikaları dersi; ekoloji ve çevre sorunlarının temel kavramlarını, çevre bilincinin tarihsel gelişimini, uluslararası anlaşmaları, çevre felsefesi akımlarını ve Türkiye'deki kurumsal yapıyı ele alır. Politika ilkeleri ve araçları da dersin önemli parçasıdır.

Ekoloji ve çevre sorunlarının temelleri

• Ekoloji; birey (autekoloji), popülasyon (demekoloji) ve komünite (sinekoloji) düzeyinde canlıları inceler.
• Seroloji ekolojinin konusu değil, kan serumu ve bağışıklıkla ilgili bir tıp dalıdır.
• Ekosistem, canlı ve cansız unsurların madde ve enerji alışverişiyle bağlandığı dinamik bütündür.
• Nüfus artışı, plansız sanayileşme, çarpık kentleşme ve savaşlar çevre sorunlarına yol açar.
• Biyolojik çeşitlilik sorun nedeni değil, korunması gereken zenginliktir.
• Asit yağmuru, su kirliliği, iklim değişikliği ve biyoçeşitlilik kaybı temel çevre sorunlarıdır.

Çevre bilincinin tarihsel gelişimi

• 1960'larda Sessiz Bahar (1962), Doğa Ölmeden Önce (1965) ve Nüfus Bombası (1968) çevreci hareketi etkiledi.
• Roma Kulübü'nün isteğiyle 1972'de Büyümenin Sınırları raporu hazırlandı.
• Rapor, mevcut büyüme hızıyla gezegenin sınırlarına ulaşılacağını bilgisayar modelleriyle gösterdi.
• 1972 Stockholm'deki BM İnsan Çevresi Konferansı, farklı gelişmişlikteki ülkelerin çevre için ilk toplanışıdır.
• Çevre hukuku bu konferansla bağımsız bir hukuk alanı olarak doğdu; sağlıklı çevrede yaşama hakkı metinlere girdi.

Çevre felsefesi akımları

• Derin Ekoloji'yi 1970'lerde Norveçli filozof Arne Naess ortaya attı.
• Derin Ekoloji doğayı kendiliğinden değerli sayar ve insan müdahalesinin asgariye inmesini ister.
• Sığ Ekoloji doğayı insana hizmet eden kaynak deposu olarak görür.
• Biyosentrizme göre bilinçli ya da bilinçsiz tüm canlılar eşit değerdedir.
• Biyosentrizm insanı merkeze alan görüşü reddeder.

Sürdürülebilir kalkınma ve ekonomik kavramlar

• Sürdürülebilir kalkınma ilk kez 1987 Brundtland Raporu'nda (Ortak Geleceğimiz) yer aldı.
• Kalkınma ile çevre korumayı karşıt görmez; gelecek kuşakların olanaklarını zedelememeyi öngörür.
• Dışsallık, faaliyetin fiyat mekanizması dışında üçüncü kişilere maliyet veya fayda yaratmasıdır.
• Çevre kirliliği tipik bir negatif dışsallıktır.

Politika ilkeleri ve araçları

• Kirleten Öder İlkesi'ne göre kirliliğin maliyetini kirleten üstlenir; ilke OECD tarafından benimsenmiştir.
• ÇED raporu önleme ilkesinin temel aracıdır; proje başlamadan olası etkileri belgeler.
• ÇED onayı olmayan projeye yasal olarak başlanamaz.
• Çevre koruma, kirliliği önleme, onarım ve biyoçeşitliliği koruma faaliyetlerinin bütünüdür.
• Tarımda ilaç ve gübre kullanımını artırmak toprak kirliliğini hızlandırır; organik gübre tercih edilir.
• Çevre politikası ölçütleri arasında eğitim, finansman, net kalite hedefleri ve siyasi irade vardır; iradenin yokluğu engeldir.

Uluslararası anlaşmalar ve kuruluşlar

• Montreal Protokolü 15 Eylül 1987'de kabul edildi; CFC ve halon gibi ozon inceltici maddeleri aşamalı bitirmeyi hedefler.
• 197 BM üyesinin tümü Montreal Protokolü'nü onaylamıştır; ozon deliğini iyileştiren başarılı bir anlaşmadır.
• Türkiye, 1992 İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nde Ek I ve Ek II listelerine alındı.
• 2001 Marakeş Konferansı'nda Türkiye Ek I'de kaldı ama özel şartları kabul edildi.
• REC, 1990'da ABD, Avrupa Komisyonu ve Macaristan hükümetince kuruldu; merkezi Macaristan'dadır.

Türkiye'de kurumsal yapı

• Çevre kirliliğini denetleme görevi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nındır.
• Bakanlığın güncel adı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'dır.
• Bakanlık ulusal politikaları belirler, kirletici tesisleri denetler, ÇED raporlarını inceler, korunan alanları yönetir.
• ÇED, İzin ve Denetim; Tabiat Varlıklarını Koruma; Çevre Yönetimi genel müdürlükleri bakanlığın çevre birimleridir.

Büyümenin Sınırları

Roma Kulübü'nün isteğiyle 1972'de yazılan, kaynak tüketimi sürerse çöküş öngören rapor.

Çevre koruma

Kirliliği önleme, zararı onarma ve biyoçeşitliliği koruma amaçlı yasal, teknik ve toplumsal faaliyetlerin bütünü.

ÇED

Proje öncesi çevre ve insan sağlığı etkilerini belgeleyen, izin için sunulan yasal rapor.

Derin Ekoloji

Doğayı kendi başına kutsal ve değerli sayan, insanı bütünün sıradan parçası gören radikal akım.

Biyosentrizm

Tüm canlıların içsel değeri olduğunu ve eşit saygıyı hak ettiğini savunan görüş.

Sürdürülebilir kalkınma

Bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların ihtiyaçlarına zarar vermeden karşılayan anlayış.

Dışsallık

Bir faaliyetin piyasa dışında üçüncü kişilere yarattığı maliyet veya fayda.

Kirleten Öder İlkesi

Kirliliği gidermenin bedelini kirleten tarafın üstlenmesini öngören ilke.

Ekosistem

Canlıların ve cansız etmenlerin madde ve enerji alışverişiyle bağlı olduğu bütün.

Montreal Protokolü

1987'de kabul edilen, ozon tabakasına zarar veren maddeleri azaltan küresel anlaşma.

REC

Merkezi ve Doğu Avrupa için 1990'da kurulan Bölgesel Çevre Merkezi.

• Derin Ekoloji ile Sığ Ekoloji karıştırılmamalı; derin olan doğanın kendi değerini savunur.
• Stockholm 1972 hem ilk çevre konferansı hem çevre hukukunun doğuşudur; Brundtland 1987'dir.
• Olumsuz ifade soruları (yer almaz, değildir) sık çıkar; insan sağlığının korunması, biyoçeşitlilik, seroloji gibi şıklar çeldiricidir.
• Kirleten Öder (maliyeti kirleten üstlenir) ile ÇED'in dayandığı önleme ilkesi ayrı tutulmalı.
• Montreal Protokolü ozonla ilgilidir; Türkiye'nin özel şartları 2001 Marakeş'te tanındı.