ATA-AÖF Çocuk Gelişimi I Çıkmış Sorular

Çocuk Gelişimi I dersi, gelişimi açıklayan temel kuramları (davranışçı, psikanalitik, bilişsel, ahlaki, ekolojik), gelişim alanlarını ve bedensel büyümenin ölçülmesini ele alır. Kuramların temel kavramları ve kuramcıları arasındaki ayrımlar sınavın merkezindedir.

Gelişimin temel tartışmaları ve alanları

• Gelişim psikolojisinin ana tartışmaları: doğa-çevre, süreklilik-süreksizlik, aktiflik-pasiflik ve kritik dönemler.
• Bedensel gelişim, çocuğun fiziksel olarak neler yapabileceğinin sınırlarını belirler.
• Bilişsel gelişim; beyin ve sinir sisteminin olgunlaşması ile kazanılan yaşantıların birleşimidir.
• Dil gelişimi, bilişsel gelişimden önce değil, onunla birlikte ya da ardışık ilerler.

Davranışçı yaklaşım ve pekiştirme

• Davranıştan hemen sonra hoşa giden bir uyarıcının eklenmesi, davranışın tekrarını artırır; bu olumlu pekiştirmedir.
• Klasik koşullanmada koşullu uyarıcı ile koşullu tepki arasındaki bağ doğuştan değil, sonradan öğrenilir.
• Premack ilkesinde sevilen etkinlik, sevilmeyen davranışı yaptırmak için pekiştireç olarak kullanılır (büyükanne kuralı).
• Başkasının ödüllendirildiğini görerek o davranışa yönelmek dolaylı pekiştirmedir (sosyal öğrenme).
• Öz yeterlik, bireyin kendi kapasitesine ve zorluklarla başa çıkabileceğine duyduğu inançtır.

Freud ve psikanalitik bakış

• İd, kişiliğin ilkel, haz arayan, bilinçdışı dürtü kaynağıdır.
• Freud ağırlıklı olarak id ve dürtüler üzerinde durur.
• Freud ve Erikson ahlaki ve kimlik gelişimini psikanalitik kavramlarla, süperego ve kimlik üzerinden ele alır.

Erikson'un psikososyal kuramı

• Erikson ego psikolojisinin temsilcisidir ve egonun gücüne vurgu yapar.
• Ergenlikte 'kimliğe karşı rol karmaşası' yaşanır; bu dönem kimlik kazanma ve bireyleşme sürecidir.
• Ergene küçük çocukmuş gibi davranmak rol karmaşasını derinleştirir.
• Son evre 'benlik bütünlüğü-umutsuzluk' evresidir; 'bütünlük-umutluluk' adlı bir evre yoktur.

Piaget ve Kohlberg

• Sembolik işlev dönemi yaklaşık 2-4 yaşlardadır; çocuk sembolleri zihninde temsil etmeye başlar.
• Sembolik işlev dönemi, işlem öncesi dönemin ilk alt evresidir.
• Somut işlemler döneminde zihinsel işlemler yapılır; bütünleştirici (kombinatoryal) düşünme ise soyut işlemler dönemine aittir.
• Kohlberg'de toplumsal mutabakat ve kişi hakları yönelimi gelenek sonrası düzeydedir.
• Bu evrede birey, yasaların toplum yararına değişebileceğini ve evrensel hakların yasalardan üstün olabileceğini düşünür.

Ekolojik Sistem Kuramı

• Bronfenbrenner gelişimi çevresel sistemler ve bunların etkileşimiyle açıklar.
• Psikososyal bakış Erikson'a aittir, Ekolojik Sistem Kuramı'na ait değildir.
• Ekzosistem, çocuğun doğrudan içinde bulunmadığı ama dolaylı etkilendiği çevredir (ebeveynin iş yeri, yerel yönetimler).

Fiziksel gelişim ve ölçüm

• Süt dişleri yaklaşık 6 yaşında dökülmeye başlar, kalıcı dişlere geçiş yaklaşık 12 yaşa kadar sürer.
• Adrenal korteksin aşırı çalışması fazla kortizol üretimine yol açar; sonuç Cushing sendromudur.
• Doğru tartım için cihazın ayarı ve çocuğun durumu önemlidir; her gün aynı kişinin tartması zorunlu kural değildir.

Olumlu pekiştireç

Davranıştan sonra eklenen hoş uyarıcı olup davranışın tekrar olasılığını artırır.

Premack ilkesi

Çok istenen etkinliğin, az istenen davranışı yaptırmak için ödül olarak kullanılmasıdır.

Dolaylı pekiştirme

Başkasının ödüllendirildiğini gözleyerek o davranışa yönelme eğiliminin artmasıdır.

Öz yeterlik

Bireyin belirli bir performansı gösterebileceğine dair kendi kapasitesine inancıdır.

Kimliğe karşı rol karmaşası

Ergenlik döneminin, kimlik kazanma çabasını içeren psikososyal evresidir.

Sembolik işlev dönemi

2-4 yaşlarda çocuğun zihinsel semboller kullanmaya başladığı evredir.

Toplumsal mutabakat ve kişi hakları yönelimi

Kohlberg'de gelenek sonrası düzeyde, insani değer ve hakların düşünüldüğü evredir.

Ekzosistem

Çocuğu dolaylı etkileyen, onun doğrudan içinde yer almadığı çevre sistemidir.

Cushing sendromu

Böbreküstü bezi korteksinin aşırı çalışması sonucu oluşan hastalıktır.

• Freud id üzerinde, Erikson ego üzerinde durur; soruda ters çevrilmiş ifadelere dikkat edilmeli.
• Psikososyal kuram Erikson'undur; Bronfenbrenner'in kuramı ekolojik sistemlerle ilgilidir.
• Bütünleştirici düşünme somut işlemler değil, soyut işlemler dönemine aittir.
• Erikson'un son evresi umutsuzlukla biter; 'umutluluk' içeren seçenek yanlıştır.
• Dil gelişiminin bilişsel gelişimden önce başladığını söyleyen ifadeler yanlıştır.