ATA-AÖF Psikoloji Çıkmış Sorular

Psikoloji dersi; bilimin dalları ve ekolleri, öğrenme kuramları, gelişim dönemleri, sinir sistemi, bellek, kişilik, sosyal davranış, ruh sağlığı, araştırma yöntemleri ile psikolojik danışma ve rehberlik konularını kapsar.

Psikolojinin dalları, ekolleri ve araştırma yöntemleri

• Endüstri, kariyer, kişilik ve öğrenme psikolojisi psikolojinin başlıca dallarıdır.
• Yapısalcılık, davranışçılık, psikanaliz, hümanistik, bilişsel ve Gestalt ekoller arasındadır; gelişimci yaklaşım ayrı ekol sayılmaz.
• Hümanist yaklaşımın öncüleri Maslow ve Rogers'tır; insan özgür ve kendini gerçekleştirmeye yönelik görülür.
• Araştırmada etkisi sınanan değişken bağımsız, etkilenen değişken bağımlıdır.
• Nitel araştırma çoklu gerçeklikleri varsayar; etnografik araştırma veriyi kültürel ve bireysel bağlamda, öznel yönüyle ele alır.

Öğrenme kuramları

• Klasik koşullanmada et koşulsuz uyarıcıdır; salya akması koşulsuz tepkidir (Pavlov).
• Koşullanmadan sonra koşulsuz uyarıcı verilmezse koşullu tepki zayıflar ve söner.
• Skinner'ın edimsel koşullanmasında hoş olmayan uyarıcının kalkması davranışı artırır; bu olumsuz pekiştirmedir.
• Pekiştireç, ceza, genelleme, sönme ve ayırt etme davranışçı yaklaşımın kavramlarıdır.
• Bandura'ya göre davranış gözlem ve model alma ile öğrenilir; çevre, davranış ve inançlar etkileşir.

Gelişim kuramları

• Piaget'te duyusal-motor dönem 0-2 yaştır; nesne sürekliliği bu dönemde kazanılır.
• Kohlberg'de evrensel etik ilkelerin esas alındığı en üst düzey gelenek ötesi düzeydir; az kişi ulaşır.
• Psikoseksüel dönemlerde genital dönem ergenlikle başlar; libidonun örtülü kaldığı dönem latent dönemdir.
• Freud'a göre id haz ilkesiyle çalışır; ego gerçeklik, süperego ahlak kurallarını temsil eder.
• Sigaraya başlama en sık ergenlikte görülür; akran baskısı ve kimlik arayışı etkilidir.

Sinir sistemi ve bellek

• Beyin, beyincik ve omurilik merkezi sinir sistemindendir; somatik sistem çevresel sinir sistemine aittir.
• Sempatik sistem tehlikede kalbi hızlandırır, sindirimi ve tükürük salgısını azaltır.
• Dendritler uyarıları toplayıp hücre gövdesine taşır; akson sinyalleri başka hücrelere iletir.
• Beyin sapı baş-boyun kaslarını, göz hareketlerini ve çiğnemeyi denetler.
• Bildirimsel bellek epizodik ve semantik olmak üzere iki alt bellekten oluşur.

Kişilik, sosyal davranış ve savunma

• Karakter kişiliğin ahlaki boyutudur; olayları ahlaki ilkelerle yorumlamayı içerir.
• Fenomenolojik kuram Rogers ile bilinir; öznel algı ve kendini gerçekleştirme ön plandadır.
• Sosyal psikoloji bireyin başkalarından etkilenmesini inceler; Asch'ın çizgi deneyi gruba uymayı ölçer.
• Telafi etme, bir alandaki yetersizliği başka alanda başarıyla kapatmaya çalışmaktır.
• Simülasyon kısa yolunda gelecek, geçmiş yaşantılara bakılarak kestirilir.

Ruh sağlığı ve örgüt psikolojisi

• Panik bozuklukta atak sonrası yeniden yaşama endişesi, yani korkudan korkma görülür.
• Kronik iş stresinin yol açtığı bitkinlik, çaresizlik ve umutsuzluk tükenmişliktir.
• Lider insanları güdüler ve örgütün amaçlarına yöneltir; rekabet yaratmak liderlik özelliği değildir.
• Sosyometrik testler bireylerin birlikte olmak istediği kişileri belirler.

Rehberlik ve psikolojik danışma

• Frank Parsons 1908'de mesleki büroyu kurarak mesleki rehberliği başlatmıştır.
• Frankl, Rogers ve Adler danışma alanında kuram geliştirmiş kişilerdir.
• Danışma koşulları somutluk, saydamlık, empati, şimdi ve buradalık ile saygıdır; sempati bunlara girmez.
• Öğrenci kişilik hizmetleri sağlık, sosyal yardım, rehberlik ve psikolojik danışmayı kapsar; bakım hizmeti sayılmaz.
• Okul psikoloğu öğrencilerin okula uyumuna ve güçlüklerle başa çıkmasına yardım eder.

Olumsuz pekiştirme

Hoş olmayan uyarıcının kaldırılmasıyla davranışın tekrar olasılığının artmasıdır.

Sönme

Koşullu uyarıcıdan sonra koşulsuz uyarıcı verilmeyince koşullu tepkinin zayıflayıp kaybolmasıdır.

Koşulsuz uyarıcı

Öğrenme gerektirmeden doğal olarak refleks tepki doğuran uyarıcıdır.

Nesne sürekliliği

Görünmeyen nesnenin var olmaya devam ettiğinin kavranmasıdır.

Tükenmişlik

Süregelen iş stresine bağlı duygusal bitkinlik ve umutsuzluk durumudur.

Telafi etme

Bir alandaki eksikliği başka bir alandaki başarıyla gidermeye çalışan savunma mekanizmasıdır.

Empati

Karşıdakini anlama ve kabule dayanır; acıma ve özdeşleşme içeren sempatiden farklıdır.

Bağımsız değişken

Araştırmacının etkisini sınamak için üzerinde oynadığı değişkendir.

Sosyometrik test

Bireylerin birlikte olmak istediği kişileri saptayan testtir.

• Latent (gizil) dönem ile genital dönem karıştırılmamalı; libidonun örtülü olduğu dönem latenttir.
• Empati ile sempati ayrılmalı; danışma koşulu empatidir, sempati değildir.
• Olumsuz pekiştirme ceza değildir; hoş olmayan uyarıcı kalkar ve davranış artar.
• Merkezi sinir sistemi (beyin, omurilik) ile çevresel sinir sistemi (somatik) birbirinden ayrılmalıdır.
• Bağımsız değişken etkiyi yaratan, bağımlı değişken etkilenen değişkendir.