ATA-AÖF İşletme Bilimine Giriş Çıkmış Sorular

İşletme Bilimine Giriş dersi; işletme türlerini, amaçlarını, kuruluş ve büyüme biçimlerini, üretim ve stok yönetimini, yönetim yaklaşımlarını, pazarlama ile halkla ilişkileri, finansmanı ve uluslararasılaşmayı ele alır.

İşletme türleri, amaçları ve kuruluş

• Sanayi işletmeleri girdileri fiziksel ve kimyasal olarak dönüştürür; ticaret işletmeleri malı değiştirmeden alıp satar.
• Amaçlar ekonomik (kârlılık, süreklilik, büyüme) ve ekonomik olmayan (çıkar grupları, paydaş beklentileri, müşteri memnuniyeti) olarak ayrılır.
• Ticari işletme; kazanç amacı, süreklilik niyeti ve esnaf faaliyetlerini aşan büyüklükle tanımlanır.
• Anonim ve limited şirketler sermaye şirketidir; kolektif ve adi şirketler şahıs şirketidir.
• Kuruluş yerinde pazar, hammadde, emek ve ulaştırma değerlendirilir; sermaye bu etkenlerden değildir.
• Ön çalışmalar fikrin uygulanabilirliğini belirler; kültürel araştırma bu çalışmalar arasında sayılmaz.
• MTA ve Millî Piyango İdaresi özel bütçeli devlet işletmelerine örnektir.

Büyüme ve birleşme biçimleri

• İç büyüme işletmenin kendi kaynaklarıyla olur; kârın yeniden yatırılması yani oto finansman bunun yoludur.
• Yatay büyüme aynı aşamadaki benzer işletmelerin birleşmesidir; dikey büyüme önceki veya sonraki aşamaların katılmasıdır.
• Ürün farklılaştırması model, kalite, tasarım veya renk çeşitlendirmesidir.
• Kartelde işletmeler bağımsızlığını korur; tröstte hukuki ve ekonomik bağımsızlık kaybolur.
• Holdingde hukuki bağımsızlık sürer, ekonomik bağlılık oluşur; oy tröstünde yalnızca oy hakları merkeze devredilir.
• Büyük işletmelerin hükümetler üzerindeki gücü nüfuz/etki yeteneğiyle açıklanır.

Üretim, kapasite ve stok

• Normal kapasite bakım ve onarım gibi olağan duraksamalar düşülerek belirlenir.
• Kapasite kullanım oranı fiili üretimin normal kapasiteye bölünmesiyle bulunur; örnekte 20.000/25.000 ile yüzde 80 çıkar.
• Atıl kapasite yoksa çalışma derecesi 1 olur.
• Verimlilik çıktının girdiye oranıdır; etkinlik amaçlara ulaşma derecesidir.
• Stok devir hızı satılan malın maliyetinin ortalama stoka bölünmesiyle bulunur; örnekte 6 çıkar.
• Ekonomik sipariş miktarı karekök formülüyle hesaplanır; örnekte 1.000 birim, sipariş aralığı 24 gündür.
• Stok kontrolde gözle kontrol, çift kutu, sabit sipariş miktarı ve ABC analizi kullanılır.
• Üretim yöntemine göre analitik ve sentetik olarak ayrılır; sadeleştirme karmaşıklığı azaltır.

Üretim faktörleri ve ihtiyaçlar

• Emeğin getirisi ücret, sermayenin faiz, doğal kaynakların rant veya kira, girişimcinin kâr olarak anlatılır.
• Sermaye yalnızca para değil, üretimde kullanılan makine, bina ve donanımı da kapsar.
• Maslow piramidi: fizyolojik, güvenlik, ait olma ve sevgi, saygı görme, kendini gerçekleştirme.
• Kendini ispatlama isteği en üst basamak olan kendini gerçekleştirmeyle ilişkilidir.
• Çalışanlar ücret, sosyal haklar, takdir ve iş güvencesi bekler; kaliteli ürünü uygun fiyata almak müşterinin amacıdır.

Yönetim ve insan kaynakları

• Fayol: planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon ve denetim; pazarlama yönetim fonksiyonu değildir.
• Katz'a göre yönetici yetenekleri teknik, beşerî ve kavramsal olup kavramsal yetenek üst yönetim için önemlidir.
• Mintzberg'e göre kişilerarası roller temsilci, lider ve bağlantı kurucudur; monitör bilgi rolüdür.
• Yöneltme işlevi çalışanları hedefler yönünde güdüler; stratejik planlamayı üst düzey yöneticiler yapar.
• Weber'in bürokrasisi uzmanlaşma, hiyerarşi, yazılı kurallar ve gayrişahsi ilişkilere dayanır.
• İşbaşı eğitimde çıraklık, staj, iş rotasyonu ve yetki devri vardır; seminer, panel, sempozyum ve forum iş dışıdır.
• Kesin standartlar yaklaşımında her çalışan kendi iş tanımına göre, diğerlerinden bağımsız değerlendirilir.
• Ücretlendirmede nesnellik ilkesi kişisel yargıyı dışarıda bırakır.

Pazarlama, halkla ilişkiler ve toptancılar

• Pazarlama karması (4P) ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurmadır; finansman bu karmaya girmez.
• Ürün tasarımı ve fiyat, karmanın geliştirilmesi aşamasında belirlenir.
• Halkla ilişkiler iletişime dayanır; hedefi güven, bilgilendirme ve olumlu imajdır, satış yapmak değildir.
• Kamu spotları kurum dışına yöneliktir; kurum içi yayınlar çalışanlara yöneliktir.
• Reklam bilgilendirir, ikna eder, hatırlatır ve satışları artırmayı amaçlar.
• Simsar ve komisyoncu mülkiyeti üstlenmeden aracılık eder; sınırlı hizmetli toptancılar mülkiyeti alır.
• Kurumsal reklamlar doğrudan pazarlama aracı sayılmaz.

Finansman, analiz ve yenilik

• Leasing varlığın mülkiyeti kiralayanda kalarak kullanım hakkının kiracıya geçtiği orta ve uzun vadeli finansmandır.
• Satıcı kredileri kısa vadeli yabancı kaynaktır; tahvil ve leasing daha uzun vadelidir.
• Tek Düzen Hesap Planında 3. grup kısa vadeli yabancı kaynaklardır.
• Oran ve kaldıraç analizi finansal analiz tekniğidir; bilanço veri sağlayan tablodur.
• SWOT iç güçlü ve zayıf yönlerle dış fırsat ve tehditleri birlikte inceler; PEST yalnızca dış çevreyi.
• Schumpeter'e göre yenilik yeni mal, yöntem, pazar, hammadde kaynağı ve örgütlenme alanlarında olur.
• Ar-Ge rekabet üstünlüğü, maliyet düşürme ve yenilik üretmeyi hedefler.

Uluslararasılaşma

• Köken ülke itici etkenleri yetersiz iç pazar, yüksek vergi ve ücretler, yasal düzenlemelerdir.
• Dolaylı ihracat aracı kuruluşlarla yapılır; yurt dışında şube veya bağlı işletme açmak doğrudan ihracattır.
• Uppsala Modeli düzensiz ihracattan yurt dışında üretim tesisine kademeli ilerlemeyi anlatır.
• Lisans anlaşması patent, marka ve know-how kullanımını bedelle devreder.
• Franchisingde lisansa ek olarak sistem, yönetim desteği ve denetim vardır.

Normal kapasite

Olağan duraksamalar hesaba katılarak belirlenen makul üretim düzeyidir.

Oto finansman

Kârın işletmeye yeniden yatırılmasıyla sağlanan iç büyüme yoludur.

Kartel

Bağımsızlığını koruyan aynı iş kolundaki işletmelerin yazılı anlaşmayla fiyat veya pazar paylaşımı yapmasıdır.

Tröst

İşletmelerin hukuki ve ekonomik bağımsızlığını yitirip tek işletme olmasıdır.

Rant

Arzı sınırlı faktöre, işte kalması için gerekenden fazla yapılan ödemedir.

Leasing

Finansal kiralama; mülkiyet kiralayanda kalır, kullanım hakkı kiracıya geçer.

Sadeleştirme

Bazı parçaları dışarıdan alarak veya gereksiz çeşitleri eleyerek üretim karmaşıklığını azaltmaktır.

Ürün farklılaştırması

Aynı ürünün model, kalite, tasarım veya renkle çeşitlendirilmesidir.

Simsar (broker)

Mülkiyeti üstlenmeden alıcı ile satıcıyı buluşturan, komisyon alan aracıdır.

Franchising

Marka ve sistem kullanım hakkının bölge ve süre sınırıyla bedel karşılığında devridir.

SWOT analizi

İç ve dış çevreyi güçlü, zayıf yön, fırsat ve tehdit olarak birlikte değerlendirir.

Verimlilik

Çıktının girdiye bölünmesiyle bulunan orandır.

• Kartel (bağımsızlık sürer) ile tröst (bağımsızlık kaybolur) sık karıştırılır; holdingde yalnızca hukuki bağımsızlık sürer.
• Verimlilik çıktı/girdi oranıdır, etkinlik ise amaçlara ulaşmadır.
• İşbaşı eğitim (rotasyon, çıraklık, staj) ile iş dışı eğitim (seminer, panel, forum) ayrılmalıdır.
• Hesap sorularında formüller kullanılır: kapasite kullanımı, stok devir hızı ve ekonomik sipariş miktarı.
• Yatay büyüme aynı aşamadaki işletmelerle, dikey büyüme tedarik veya dağıtım aşamalarıyla ilgilidir.