ATA-AÖF İş Hukuku Çıkmış Sorular

İş Hukuku dersi, işçi ile işveren arasındaki hizmet ilişkisini, iş sözleşmesinin türlerini, tarafların borçlarını, sözleşmenin sona ermesini ve hukukun kaynaklarını ele alır. Ayrıca çalışma sürelerine, ücretin korunmasına ve kanunların kapsamına dair temel kuralları içerir.

İş hukukunun alanı ve kaynakları

• İşçi ile işveren arasındaki hizmet ilişkisinden doğan özel hukuk uyuşmazlıkları esas olarak İş Hukuku alanına girer.
• Anayasa iç hukukun kaynaklarındandır ve ilk sırada yer alır; uluslararası kaynak sayılmaz.
• İş sözleşmesi yalnızca taraflarını bağlayan özel bir kaynaktır.
• Toplu iş sözleşmesi, işçi sendikası ile işveren ya da işveren sendikası arasında yapılan özel kaynaktır.
• İş mevzuatının kapsamı dışında kalanlara ve boşluklara genel kanun olan Türk Borçlar Kanunu uygulanır.

Kanunların kapsamı

• Deniz İş Kanunu'nun 4. maddesine göre su ürünleri üreten balıkçı gemilerinde çalışanlar kanun kapsamı dışındadır.
• İş Kanunu kapsamı dışındaki hizmet sözleşmeleri Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir.

İş sözleşmesinin unsurları ve türleri

• Kanuni unsurlar iş görme, ücret ve bağımlılıktır; tarafsızlık unsur değildir.
• Bir işin bitmesi veya belirli bir olayın gerçekleşmesi gibi nesnel şartlara bağlı sözleşme belirli süreli sözleşmedir.
• Bildirim süresine uyularak yapılan süreli fesih yalnızca belirsiz süreli sözleşmelere özgüdür.

Tarafların borçları

• İşçinin asli borcu iş görmek, işverenin asli borcu ücret ödemektir.
• İşverenin gözetme borcu işçinin sağlığını, güvenliğini ve kişilik haklarını korumayı kapsar.
• Düzenli yıllık ücret artışı gözetme borcunun değil, sözleşme veya toplu sözleşme ücret hükümlerinin konusudur.

Ücretin korunması

• Asgari ücret ödenebilecek en düşük tutardır; üzerinde ücret verilmesi yasak değildir.
• Türkiye genelinde en az 5 işçi çalıştıran işverenler ücreti banka aracılığıyla ödemek zorundadır.

Çalışma süresi ve askı

• Zorunlu ilköğrenim çağını bitirip örgün eğitime devam etmeyen çocukların haftalık çalışması en çok 35 saattir.
• Askerlik veya kanuni ödev nedeniyle ayrılan işçinin sözleşmesi askıda kalır; iki aylık süre en fazla 90 güne uzayabilir.

Fesih ve sonuçları

• Bildirim sürelerine uymadan fesheden taraf, o sürelere denk ücret kadar ihbar tazminatı öder.
• Sözleşme, bildirim sürelerine ait ücret peşin ödenerek de feshedilebilir.
• İşveren ya ihbar süresini kullandırır ya da bu sürelere denk ücreti peşin öder.
• Peşin ödemede esas alınan ücret giydirilmiş brüt ücrettir, net ücret değildir.
• Toplu çıkarmadan sonraki 6 ay içinde aynı nitelikte işe alım olursa uygun çıkarılan işçiler öncelikle çağrılır.

Belirli süreli iş sözleşmesi

İşin tamamlanması ya da belirli bir olay gibi nesnel koşullara bağlanarak kurulan sözleşmedir.

Belirsiz süreli iş sözleşmesi

Bildirim sürelerine uyularak süreli fesih yoluyla sona erdirilebilen sözleşme türüdür.

Bağımlılık

İş görme ve ücretle birlikte iş sözleşmesinin kanuni unsurlarından biridir.

Gözetme borcu

İşverenin işçinin sağlığını, güvenliğini ve kişilik haklarını koruma yükümlülüğüdür.

Asli borç

İşçi için iş görme, işveren için ücret ödemedir.

İhbar tazminatı

Bildirim süresine uymadan fesheden tarafın, süreye denk ücret kadar ödediği tazminattır.

Peşin ödemeyle fesih

Bildirim sürelerine ait ücretin önceden ödenmesiyle sözleşmenin sona erdirilmesidir.

Giydirilmiş brüt ücret

Peşin ödemede esas alınan ücret türüdür.

Toplu İş Sözleşmesi

İşçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında iş koşullarını belirleyen özel kaynaktır.

Sözleşmenin askıya alınması

Askerlik veya kanuni ödev nedeniyle sözleşmenin geçici olarak işlemez hâle gelmesidir.

• Asli borçlar karıştırılmamalı: işçide iş görme, işverende ücret ödeme.
• Peşin ödemede brüt giydirilmiş ücret esas alınır; net ücret ifadesi yanlıştır.
• Anayasa ulusal kaynaktır; uluslararası kaynaklarla karıştırılmamalı.
• Sayıları ezberlemek gerekir: banka ile ödemede 5 işçi, çocuk haftalık 35 saat, askı 90 gün, işe çağırma 6 ay.