ATA-AÖF Sağlık Ekonomisine Giriş Çıkmış Sorular

Ders, sağlık hizmetlerinin ekonomik yönünü ele alır: talebi ve arzı etkileyen etmenler, sağlık sistemlerinin türleri, kaynak dağılımı sorunları ve Türkiye ile dünyadaki tarihsel gelişmeler işlenir.

Temel iktisat kavramları

• Makro iktisat ekonomiyi bütün olarak inceler; enflasyon, büyüme, işsizlik ve dış denge bu alanın konusudur.
• Mikro iktisat ise tüketici ve firma gibi küçük birimlerin davranışına bakar.
• Üretim olanakları eğrisi, tüm faktörler kullanıldığında üretilebilecek azami mal ve hizmet bileşimlerini gösterir.
• Arz yasasına göre fiyat yükseldikçe arz edilen miktar da artar; ilişki aynı yönlüdür.
• Talebin çapraz esnekliği, bir malın fiyat değişiminin başka bir malın talebine etkisini ölçer.

Sağlık hizmetlerine talebi etkileyen etmenler

• Teknolojik gelişmeler, sosyal devlet anlayışı, sosyal sınıf ve yaşam koşullarının tümü talebi etkiler.
• Gelir arttıkça sağlık talebi de artar; gelir ile talep arasında aynı yönlü ilişki vardır.
• Sağlık hizmetleri normal mal ya da lüks mal gibi ele alınır.
• Sağlık piyasasında tam rekabet koşulları geçerli değildir; eksik rekabet söz konusudur.

Sağlık harcamalarının amacı ve sağlığın bozulmasının etkileri

• Sağlık harcamalarının asıl amacı acıyı azaltmak, ömrü uzatmak ve refahı artırmaktır; üretime etkisi dolaylıdır.
• Sağlığın bozulması çevreyi, insanı ve ekonomiyi zincirleme etkiler; turizm zarar görür, üretkenlik düşer.
• Hasta bir bedenin besin gereksinimi azalmaz; bu nedenle besin ihtiyacının azalması bu etkiler arasında sayılmaz.

Sağlık hizmetlerinin türleri ve hastaneler

• Koruyucu hizmetler toplumun genel sağlık düzeyini yükseltir; kaynağı kısıtlı ülkelerde önceliklidir.
• Tedavi edici hizmetler çoğunlukla tek tek bireylere sunulur.
• Hastaneler hem tedavi hem eğitim hem sosyal hizmet kurumudur ve kaynakları verimli kullanan işletmelerdir.
• Hastanelerin temel amacı bireysel kâr değil toplumsal yarardır; özel işletme niteliği bu yüzden bir özellik sayılmaz.

Sağlık sistemleri

• Kapsayıcı sistemde tüm nüfus kapsanır, finansman genel vergilerle sağlanır, çalışanlar maaşlıdır ve hizmeti devlet üretir.
• Kosta Rika kapsayıcı sistemi uygulayan ülkelere örnektir.
• ABD'deki Medicaid kategorik bir programdır; çocuk, hamile, yaşlı ya da engelli gibi gruplara yardım eder.
• Engeli veya çocuğu olmayan yoksul yetişkin erkekler geleneksel olarak Medicaid kapsamı dışındadır.

Etkinlik, insan gücü ve çevre

• Sağlık hizmetlerinin etkinliği demografik, ekonomik, sağlık insan gücü ve hastane göstergeleriyle ölçülür; politik gösterge kategorisi yoktur.
• Sağlık insan gücü, hizmet üretiminde çalışan hekim, hemşire, eczacı, teknisyen, yönetici gibi tüm personeli kapsar.
• Fiziki çevre bireyin dışındaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenlerdir: atık, su, gürültü, iklim.
• Alkol bağımlılığı davranışsal ve bireyseldir; fiziki çevre öğesi değildir.

Kaynak dağılımı sorunu

• Sağlığa ayrılan kaynak borçlanma veya vergi artışıyla çoğaltılabilir, ancak bu siyaseten zordur.
• Diğer alanların payını sağlığa kaydırmak da güçtür; bu durum makro kaynak dağılımı sorunudur.

Tarihsel gelişim

• Selçuklu ve Osmanlı'da sağlık kuruluşları vakıflar aracılığıyla yönetilir, darüşşifaların giderleri vakıf gelirlerinden karşılanırdı.
• 14 Mart 1827'de Tıbhane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire kurulmuştur.
• Bu kuruluşla usta-çırak geleneğinden modern tıp eğitimine geçilmiş, 14 Mart Tıp Bayramı olmuştur.

Kapsayıcı Sağlık Sistemi

Genel vergiyle finanse edilen, tüm nüfusu kapsayan, çalışanların maaşlı olduğu ve devletin denetiminde yürüyen sistemdir.

Üretim Olanakları Eğrisi

Eldeki tüm faktörlerle üretilebilecek azami mal ve hizmet bileşimlerini gösteren eğridir.

Arz yasası

Fiyat ile arz edilen miktar arasındaki pozitif ilişkiyi ifade eder.

Talebin çapraz esnekliği

Bir malın talep miktarındaki yüzde değişimin, başka bir malın fiyatındaki yüzde değişime oranıdır.

Makro iktisat

Ekonomiyi bir bütün olarak ele alıp enflasyon, büyüme, işsizlik ve dış dengeyi inceler.

Mikro iktisat

Tüketici ve firma gibi küçük ekonomik birimlerin davranışlarını inceler.

Sağlık insan gücü

Sağlık hizmeti üretiminde çalışan tüm personelin oluşturduğu geniş kavramdır.

Medicaid

ABD'de yoksullar arasından yalnızca belirli kategorilere giren hak sahiplerine yardım eden programdır.

Koruyucu hizmetler

Hastalıkları önleyerek toplumun sağlık düzeyini yükselten hizmetlerdir.

Fiziki çevre

Bireyin dışındaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenlerin bütünüdür.

Vakıf

Selçuklu ve Osmanlı'da sağlık kuruluşlarının giderlerini mal gelirleriyle karşılayan kurumdur.

• Mikro iktisat küçük birimleri, makro iktisat ekonominin geneli ve enflasyon gibi değişkenleri inceler; karıştırılmamalıdır.
• Soru kökünde 'yanlıştır' ya da 'sayılamaz' ifadesi varsa dikkat edilmelidir; tam rekabet, politik gösterge ve alkol bağımlılığı gibi seçenekler yanlış çıkan örneklerdir.
• Hastanelerin amacı toplumsal yarardır; bireysel kâr ve özel işletme vurgusu yanlış seçenektir.
• Sağlık harcamaları üretimi doğrudan değil dolaylı etkiler; 'doğrudan üretimi artırma' ifadesi yanlıştır.
• Medicaid yalnızca yoksul olmaya göre değil, kategoriye girmeye göre yardım eder.