ATA-AÖF Temel Fotoğrafçılık Çıkmış Sorular

Temel Fotoğrafçılık dersi; fotoğrafın tarihçesini, makine ve objektif donanımını, pozlama ayarlarını, ışık ve kompozisyon ilkelerini, fotoğraf türlerini ve Türkiye'deki gelişimini kapsar. Sınavda isim-buluş eşleştirmeleri ile teknik ayar kavramları sık sorulur.

Fotoğrafın öncüleri ve tarihçesi

• Camera obscura Latincede karanlık oda demektir; küçük delikten giren ışık karşı yüzeye ters görüntü düşürür.
• Düzenin ilkesini ilk açıklayan Leonardo Da Vinci, görüntünün ters düşmesini mercek ve aynayla gideren Johannes Kepler'dir.
• Niepce bitümlü kalay levhayla bilinen ilk kalıcı görüntüyü elde etti (1826); Daguerre'in dagerotipi 1839'da Fransız Bilimler Akademisi'nce duyuruldu.
• Talbot kalotip yöntemiyle kâğıt negatiften çok sayıda pozitif çıkarmayı sağladı; dagerotip ise çoğaltılamaz.
• John Herschel 'fotoğraf', 'negatif', 'pozitif' sözcüklerini ilk kullanan kişidir.
• Fotoğrafın kimyasal temeli ışıkla kararan gümüş tuzlarıdır; fotoğraf Sanayi Devrimi'nin bilimsel birikimiyle doğdu.
• Aristoteles ve Mozi gibi düşünürlerin karanlık kutu fikri milattan öncesine uzanır.

Makine, objektif ve donanım

• Deklanşör ve LCD ekran gövdede; netleme halkası ve vibrasyon düğmesi objektif üzerindedir.
• Vibrasyon düğmesi (VR/IS/OS) el sarsıntısına bağlı bulanıklığı azaltır.
• Diyoptri kadranı vizördeki netliği fotoğrafçının göz netliğine uyarlar; vizör kadraj izlemeye yarar.
• Yaprak obtüratör objektifin içindedir ve çok hızlı hareketi dondurmada yetersizdir; perde obtüratör gövdede, sensörün önündedir.
• Normal objektif 50 mm'dir; altı geniş açı, üstü dar açı (telefoto) sayılır. Büyütme dar açılı objektifin özelliğidir.
• Makro objektif 1:1 veya daha büyük ölçekte çok yakın çekim sağlar.
• Veri aktarımı USB çıkışıyla yapılır; VGA ve A/V çıkışları görüntüyü ekrana verir.

Pozlama ve temel ayarlar

• Pozlama üçgeni diyafram, enstantane ve ISO'dan oluşur; biri değişince diğerleri dengelenir.
• Enstantane ışığın sensöre ulaşma süresidir; hızlı değer hareketi dondurur, yavaş değer iz bırakır.
• Diyafram üst üste binen metal yaprakçıklarla ışığı ayarlar; ISO sensörün ışık duyarlılığıdır.
• ISO ortam ışığına göre seçilir; aşırı yükseltilirse gren/gürültü (noise) oluşur.
• Diyafram sabitken ISO kaç stop artarsa enstantane de o kadar stop yükselir.
• ND filtre renge dokunmadan ışığı azaltır; uzun pozlamada kullanılır.

Alan derinliği ve netlik

• Alan derinliği, odak noktasının önünde ve arkasındaki net bölgenin genişliğidir.
• Düşük f sayısı (geniş açıklık) sığ alan derinliği ve bulanık arka plan verir.
• Netlik düştükçe görüntü bulanıklaşır, keskinleşmez.
• Flu, netlik dışı kalan bölgenin bulanıklığıdır.
• Grup portresinde herkesin net çıkması için f/11 gibi kısık diyafram uygundur.

Işık, renk ve dosya biçimi

• Ters ışıkta kaynak konunun arkasındadır; ön yüz karanlık kalır, kenarlarda parlak hat oluşur.
• Silüet fotoğrafta konu yalnızca koyu bir leke olarak görünür.
• Renk sıcaklığı Kelvin'le ölçülür; düşük değer sarı-turuncu, yüksek değer mavidir.
• Tungsten ışıkta sarımsı tonu gidermek için Ampül (Tungsten) beyaz ayarı seçilir.
• RAW ham veriyi işlemeden saklar ve sonradan düzenlemede en çok esnekliği verir; JPEG sıkıştırılmıştır.
• Shadows ayarı koyu bölgeleri açar.

Kompozisyon

• Üçte bir kuralında kadraj dokuz parçaya bölünür; kesişim noktaları (altın noktalar) ilgi merkezidir.
• Yatay çizgi huzur, dikey çizgi güç, çapraz çizgi hareket, eğri çizgi yumuşaklık verir.
• Perspektif düz yüzeyde derinlik ve hacim izlenimi yaratır.
• Açık kompozisyonda konu kadraj dışına taşar; sanatsal ve duygusal anlatıma uygundur.
• Doğal çerçeve asıl konudan baskın olmamalı, diyaframı bozmamalı, ışık değeri konudan farklı olmalıdır.
• ISO kompozisyon başarısını belirleyen estetik bir öğe değildir.

Fotoğraf türleri ve işlevleri

• Reklam fotoğrafı ticari, tüketiciye yönelik ve geniş kitleleri hedefler; Mısır'daki papirüs ilanları ilk reklam örnekleridir.
• Sanat fotoğrafı fotoğrafçının duygu ve düşüncelerini yansıtır.
• Belgesel fotoğraf resimsel fotoğrafa tepki ve savaş sonrası acıları gösterme çabasından doğdu.
• Roger Fenton Kırım Savaşı'nda ilk haber fotoğraflarını çekti.
• Portre ilk dönemde toplumsal statü göstergesiydi.
• Makro fotoğrafçılık küçük ayrıntıları, timelapse zaman aralıklı karelerle yavaş olayları hızlı gösterir.
• Fotoğrafın demokratik işlevi kamuoyu oluşturma ve hak arayışına araç olmasıdır.

Makine tarihi ve Türkiye'de fotoğraf

• Leica (Oskar Barnack, 1914) küçük boyutuyla foto muhabirliğini ve belgeseli ilerletti.
• Polaroid 1947'de Edwin Land'le başladı; SX-70 SLR 1972'dedir.
• Geleneksel fotoğrafta karanlık oda ve banyo vardır; dijitalde anında izleme, silme ve paylaşım avantajdır.
• Cemal Işıksel Cumhuriyet'in ilk foto muhabiridir, Atatürk'ün portre ve gezilerini kaydetti.
• Erken Cumhuriyet'in inkılapçı ve tanıtıcı dönemi Romantik Dönem olarak anılır.
• 1980 sonrası deneysel, kavramsal ve dijital eğilimler yaygınlaştı.

Enstantane

Obtüratörün açık kalma süresi; hareketin donmasını ya da iz bırakmasını belirler.

Pozlama

Sensöre ulaşan toplam ışık miktarının sonucu olan aydınlık ya da karanlık durum.

Pozlama üçgeni

Diyafram, enstantane ve ISO üçlüsü.

Alan derinliği

Netlenen noktanın önünde ve arkasında yeterince net görünen bölge.

Flu

Netlik alanı dışındaki bölgelerin bulanık görünmesi.

Gren / Noise

Yüksek ISO'da görüntüde beliren parazit ve kumlanma.

Beyaz dengesi

Işığın Kelvin cinsinden renk sıcaklığına göre beyazı nötr hâle getiren ayar.

RAW

Sensör verisini sıkıştırmadan saklayan, düzenleme payı en geniş dosya biçimi.

Ters ışık

Işığın konunun arkasından gelmesi; ön yüz gölgede, kenarlar parlak kalır.

Piktogram

Kavramı yazısız, şematik simgeyle anlatan görsel iletişim dili.

Perspektif

İki boyutlu yüzeyde uzaklık, yakınlık ve hacim izlenimi verme yöntemi.

Üçte bir kuralı

Kadrajı dokuza bölüp konuyu çizgi kesişimlerine yerleştiren kompozisyon ilkesi.

• Enstantane (süre) ile diyafram (ışık miktarı) ve ISO (duyarlılık) karıştırılmamalı.
• Niepce ilk kalıcı görüntüyü, Daguerre tek nüshalı dagerotipi, Talbot negatif-pozitif kalotipi bulmuştur.
• Yaprak obtüratör objektifte, perde obtüratör gövdededir; deklanşör ve LCD gövdeye aittir.
• 'Değildir', 'sayılamaz' türü olumsuz sorularda yanlış ifadeyi seçmek gerekir; örneğin netlik azalınca görüntü keskinleşmez.
• Düşük f sayısı geniş açıklık ve sığ alan derinliği demektir; kısık diyafram alan derinliğini artırır.