ATA-AÖF Türk Dili II Çıkmış Sorular

Türk Dili II dersi; iletişim ve beden dili, konuşma ile dinleme türleri, resmî yazı biçimleri, anlatım türleri, yazım ve noktalama kuralları ile edebî türlerin kökenlerini kapsar. Konular sözlü ve yazılı anlatımın ilke ve örnekleri üzerinden işlenir.

İletişim, beden dili ve konuşma kusurları

• Mesaj (ileti), göndericinin aktarmak istediği içeriktir; kanal taşıyıcı yoldur, dönüt ise alıcının tepkisidir.
• Söz ile beden uyuşmadığında beden dili çelişkili olur; yalan, gerginlik ve karşıt düşünce bu durumu doğurur.
• Jest ve mimik sözün yerine geçmez, anlatımı destekler ve güçlendirir.
• Başı öne eğmek ve göz temasından kaçınmak utanmanın, kenetlenmiş eller gizleme izleniminin işaretidir.
• Gözbebekleri heyecan, korku ve merak anında genişler.
• Sosyal bakış gözlerle ağız arasındaki bölgeye yönelir; iş bakışı gözlerle alın arasını hedefler.
• Kekemelikte ses ve heceler istemsizce tekrarlanır; terapi ve düzenli çalışmayla kontrol edilebilir.

Beden dili deyimleri

• Eli ayağı dolaşmak yoğun heyecanın dışa vurumudur.
• Ağzı gözü oynamak, jest ve mimiklerin denetlenememesini ve sözle uyumsuzluğu anlatır.
• Kulak kesilmek tüm dikkatini konuşana vermektir; kulak kabartmak ise gizlice dinlemeye yakındır.
• Düşünce soyut olduğundan beden dilinin ögesi sayılmaz; el, baş, giyim ve mesafe ise sayılır.

Konuşma ve dinleme

• Diksiyon, doğru telaffuz, tonlama, vurgu ve soluk kurallarıyla etkili konuşma sanatıdır; fonetik ise seslerin fiziksel yapısını inceler.
• İyi konuşmacı dinleyiciyle göz teması kurar; kısa cümle, içten anlatım ve soyutu somutlaştırma dikkat edilecek noktalardır.
• Eleştirel dinlemede savlar mantık ve kanıt açısından sorgulanır; önyargılı dinlemede olumsuz tutum değerlendirmeyi bozar.
• İyi dinleyici konuşmacıdan çok mesaja odaklanır; pasif dinlemeyle edinilen bilgi çabuk unutulur.
• Telekonferansın asıl yararı uzaklık sorununu kaldırmasıdır.

Sözlü anlatım türleri

• Ortak karar amacıyla en sık tartışmacı konuşma tercih edilir; tartışma görüşlerin kanıtla ve ölçülü biçimde savunulmasıdır.
• Açık oturumda başkan konuşmacıları tanıtır, sonda özetler; görüşler eşit temsil edilir.
• Panel ve açık oturumda izleyiciler tartışmaya katılabilir.
• Forum başkanı konuşmacıları başta tanıtmalıdır, sona bırakmamalıdır.
• Eleştirel konuşma ayrı bir konuşma türü sayılmaz.

Resmî yazılar

• Tutanak, olayın veya toplantının ilgililerce yazıya geçirilip imzalandığı belgedir; silinti ve karalama içermemelidir.
• Dilekçe, resmî makama yapılan yazılı başvurudur.
• Ortak rapor, bir ekip ya da kurulun birlikte hazırladığı ve herkesin imzaladığı rapordur.
• Form özgeçmişte kişisel, eğitim, iş ve iletişim bilgileri bulunur; fobiler yer almaz.

Anlatım türleri ve yazma süreci

• Betimleyici anlatım görünüşü ayrıntılarla canlandırır; açıklayıcı anlatım nesnel bilgi verir.
• Kanıtlayıcı anlatım bir düşünceyi delil ve örneklerle güçlendirir.
• Duygu, hayal ve heyecana dayanan metinlerde duygu planı kullanılır.
• Yazma sürecinde konuyu seçip sınırlama, amaç belirleme ve son okuma vardır; çevreden görüş almak basamak değildir.
• Eleştiri olumlu ve olumsuz yanları nesnel ölçütlerle değerlendirir; yalnız kusur aramak eleştiri sayılmaz.
• Yazı insanlığın sonraki aşamasında doğmuştur; tarih sözlü anlatımla başlamıştır.

Yazım, noktalama ve anlatım bozuklukları

• Mademki bitişik yazılır; madem ki yazımı yanlıştır. Bil ki gibi bağlaç olan ki ayrı yazılır.
• Noktalı virgül, içinde virgül bulunan cümleleri ve farklı gruptaki öğeleri ayırır.
• Sıralama başlatan sayalım gibi ifadelerden sonra iki nokta konur; ünlem güçlü duyguları anlatan cümlenin sonuna gelir.
• Akrabalık adları lakap ya da unvan olarak kullanılınca büyük harfle başlar.
• Yaklaşık ile kadar birlikte kullanılırsa gereksiz sözcük yığılması doğar.
• Özne belirsizliği ve hatalı isim tamlaması anlam ve yapı bozukluğu doğurur.

Edebî türler ve tarih

• Göktürk (Orhun) Yazıtları en eski yazılı edebî belgelerdir; 8. yüzyılda dikilmiş, söylev üslubuyla yazılmıştır.
• Sözlü edebiyatta koşuk, kopuz eşliğinde söylenen ve hece ölçülü şiir türüdür.
• Pastoral şiir köy yaşamı ve doğa imgelerini işler; didaktik şiir öğüt verir.
• Hikâyenin ilk önemli örneği Boccaccio'nun Decameron'udur; romanın ilk örneği Cervantes'in Don Kişot'udur.
• Durum hikâyesinin temsilcisi Memduh Şevket Esendal, olay hikâyesinin temsilcisi Ömer Seyfettin'dir.
• Deneme türünün öncüsü Montaigne'dir; deneme içten, kişisel ve konu bakımından serbesttir.
• Marco Polo, İbn Battuta ve Puşkin gezi yazısı örnekleri vermiştir; roman sözcüğü Fransızcadan girmiştir.

Mesaj (ileti)

Göndericinin alıcıya ilettiği kodlanmış bilgi, düşünce ve duygu içeriğidir.

Dönüt

Alıcının iletiye verdiği tepkidir.

Diksiyon

Sözcüklerin doğru ve etkili biçimde söylenmesini sağlayan konuşma sanatıdır.

Çelişkili beden dili

Beden hareketlerinin söylenen sözle uyuşmaması durumudur.

Eleştirel dinleme

Dinleyicinin bilgiyi doğruluk ve güvenilirlik açısından sorguladığı dinleme türüdür.

Önyargılı dinleme

Önceden edinilmiş olumsuz tutum yüzünden konuşmanın akılcı değerlendirilememesidir.

Açık oturum

Başkan yönetiminde farklı görüşlerin eşit temsil edildiği, sonda özetlenen sözlü anlatım türüdür.

Tutanak

Bir olay ya da toplantının ilgililerce yazılıp imzalandığı resmî delil belgesidir.

Dilekçe

Kişinin isteğini veya şikâyetini resmî makama ilettiği yazılı başvurudur.

Duygu planı

Duygu, hayal ve heyecan içerikli metinlerde uygulanan plan türüdür.

Pastoral şiir

Köy yaşamını ve doğayı konu alan şiir türüdür.

Didaktik şiir

Öğüt vermek ve düşünce yaymak amacıyla yazılan şiirdir.

• Tutanak ile dilekçe karıştırılmamalıdır: tutanak olayı kaydeder, dilekçe kişisel istek iletir.
• Mademki bitişik, bil ki ayrı yazılır; ki sorularında bu ayrıma bakılmalıdır.
• Panel ve açık oturum ile kongre ve sempozyum ayrımında izleyici katılımı yalnız ilk ikisinde vardır.
• Eleştirel dinleme ile önyargılı dinleme farklıdır: biri kanıtla sorgular, diğeri önceden reddeder.
• Olumsuz kökenli seçeneklerde, örneğin yalnızca kusur vurgulamak ya da konuşmacıyı baştan tanıtmamak gibi ifadeler genellikle yanlış şıktır.