ATA-AÖF Yaşayan Dünya Dinleri Çıkmış Sorular

Ders, Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam çevresindeki dinî yapıları, mezhepleri, ibadetleri, bayramları ve dinler tarihi alanındaki klasik eserleri ele alır. Ayrıca dinlerin coğrafi dağılımı ve geleneksel inançlar da konular arasındadır.

Yahudilik: inanç, ibadet ve kavramlar

• Kabalacılık, Tevrat'ın görünen anlamının ardında gizli bir katman bulunduğunu savunan Yahudi mistisizmidir; bağımsız sistem olarak 12. yüzyılda ortaya çıkmıştır.
• Sünnet İbranicede Brit Mila adını taşır ve Hz. İbrahim'le yapılan ahdin simgesidir; erkek çocuğa sekizinci günde uygulanır.
• Roş-Haşana Yahudi yılbaşıdır; Yom Kippur kefaret ve oruç günüdür.
• Fısıh Mısır'dan çıkışı, Sukkot çöldeki çadır dönemini, Şavuot ise Tevrat'ın Sina'da verilişini hatırlatır.
• Bet Hamikdaş Kudüs'teki kutsal Tapınak'tır; günümüze yalnızca batı duvarı kalmıştır.
• İsrailoğulları çölde kırk yıl boyunca Man ile beslenmiş, Kenan ürünleri yenmeye başlayınca bu rızık kesilmiştir.

Hz. İsa ve ilk dönem

• MS 1. yüzyıl Kudüs'ünde halkın günlük dili Aramice idi; İbranice dinî metinlerde, Grekçe eğitimli kesimde kullanılırdı.
• Hz. İsa Yahudi toplum içinde yetişmiş, ilk inananlar Yahudi kökenli gruplar olmuştur.
• Hristiyanlığın Yahudi olmayanlara açılması Pavlus'un faaliyetleriyle gerçekleşmiştir.
• Kur'an'a göre Hz. İsa İsrailoğullarına gönderilmiş, Tevrat'ı doğrulamış ve Hz. Muhammed'i müjdelemiştir.
• Kur'an, Hz. İsa'nın namaz ve zekâtla emrolunduğunu bildirir; bunları yasakladığı bilgisi yoktur.

Hristiyan mezhepleri ve merkezleri

• Katolik kilisesinin ruhani ve idari merkezi Vatikan'dır; Papa hem Vatikan'ın başı hem kilisenin önderidir.
• Katolik gelenek İtalya, Fransa, Portekiz ve İspanya gibi Batı Avrupa ülkelerinde güçlüdür.
• Kuzey Avrupa'da Protestanlık, Doğu Avrupa ve Balkanlar'da Ortodokslük öne çıkar.
• Süryani ve Nesturi gelenekleri Orta Doğu kökenlidir.

Sakramentler ve Hristiyan ibadetleri

• Vaftiz suyla yapılan arınma törenidir ve Hristiyan cemaatine girişin ilk adımıdır.
• Pekiştirme (konfirmasyon), Katolik kilisesinde çocuk dini kavrayacak yaşa gelince yapılır ve bebeklik vaftizini kişinin kendi iradesiyle onaylamasını sağlar.
• Ortodoks Kilisesi yedi sakramenti kabul eder; evlilik bunlardandır.
• Protestanlar genellikle yalnızca vaftiz ve Evharistiya'yı sakrament sayar; nikâhı sakrament kabul etmezler.
• Evharistiya, ekmek ve şarapla son akşam yemeğini anan, haftalık yinelenen ayindir.
• Paskalya, Noel, Epifani ve Pentekost yılda bir kutlanan özel günlerdir.

Dinlerin coğrafi dağılımı

• Orta Doğu nüfusunun büyük bölümü İslamiyet'e mensuptur.
• Yahudilik ve Hristiyanlık bu bölgede daha sınırlı topluluklarla temsil edilir.
• Hinduizm ve Budizm esas olarak Güney ve Doğu Asya'da yaşanır.
• Animizm ve atalar kültü gibi geleneksel inançlar en çok Orta ve Güney Afrika'da görülür; örnekler Sudan, Benin, Kongo, Angola ve Tanzanya'dır.

Dinler tarihi eserleri ve İslam öncesi arka plan

• El-Milel ve'n-Nihal, 12. yüzyılda Şehristani tarafından yazılmış, din ve felsefi akımları karşılaştıran öncü bir eserdir.
• El-Erkânü'l-Erbaa, dinlerin ibadet anlayışlarını karşılaştırır ve Ebul Hasen en-Nedvî'ye aittir.
• Cahiliye âdetlerini bilmenin İslam'ı doğru anlamak için gerekli olduğunu vurgulayan söz Hz. Ömer'e atfedilir.

Vatikan

Roma içindeki bağımsız şehir devleti; Katolik kilisesinin ruhani ve idari merkezi.

Kabalacılık

Tevrat'ın gizli iç anlamını arayan Yahudi mistik akımı.

Brit Mila

İbranice sünnet ahdi; erkek çocuğa sekizinci günde yapılan sünnet.

Bet Hamikdaş

Kudüs'teki kutsal Tapınak; kutsal ev anlamına gelir.

Man

İsrailoğullarına çölde kırk yıl verilen gökten gelen besin.

Roş-Haşana

Tişri ayının ilk iki gününde kutlanan Yahudi yılbaşı.

Yom Kippur

Kefaret ve oruç günü.

Vaftiz

Günahlardan arınmayı simgeleyen, Hristiyanlığa girişin ilk adımı olan su töreni.

Pekiştirme

Konfirmasyon; çocuk dini kavrayacak olgunluğa gelince yapılan Katolik sakramenti.

Evharistiya

Ekmek ve şarapla yapılan, son akşam yemeğini anan haftalık ayin.

Sakrament

Hristiyan kiliselerinde kutsal sayılan ayin; Ortodokslarda yedi, Protestanlarda genellikle iki tanedir.

Animizm

Doğadaki varlıklarda ruh bulunduğuna inanan geleneksel inanç türü; atalar kültüyle birlikte görülür.

• Sakrament sayısı karıştırılmamalı: Ortodokslar yedi sakramenti, Protestanlar genellikle yalnızca vaftiz ve Evharistiya'yı kabul eder.
• Roş-Haşana yılbaşı, Yom Kippur kefaret günüdür; Fısıh, Sukkot ve Şavuot ise çıkış, çadır dönemi ve Tevrat'ın verilişi ile eşleştirilmelidir.
• Haftalık ibadet Evharistiya'dır; Paskalya, Noel, Epifani ve Pentekost yıllık özel günlerdir.
• Eser-yazar eşleşmelerine dikkat: El-Milel ve'n-Nihal Şehristani'ye, El-Erkânü'l-Erbaa Ebul Hasen en-Nedvî'ye aittir.
• Kudüs'te günlük dil Aramice, dinî metin dili İbranice, eğitimli kesimin dili Grekçe, yönetim dili Latincedir.