ATA-AÖF Yerel Yönetimler Çıkmış Sorular

Ders, Türkiye'de yerel yönetimlerin hukuki yapısını, organlarını, gelirlerini ve merkezi yönetimle ilişkisini ele alır. Belediye, büyükşehir, il özel idaresi, köy ve mahalli idare birlikleri ile yerel özerklik ilkeleri ve İller Bankası bu çerçevede incelenir.

Yerel yönetimlerin genel nitelikleri ve merkeziyetçilik

• Yerel yönetimlerin kendi tüzel kişiliği, bütçesi ve seçimle oluşan karar organları vardır.
• Merkezi idare yerel yönetimler üzerinde hiyerarşi değil, yalnızca idari vesayet yetkisi kullanır.
• Merkezden yönetimin yararları: güçlü devlet, bölgesel dengesizliğin azalması, standart hizmet. Bürokrasinin artması ise sakıncadır.
• Mahalli idare genel seçimleri Anayasa'nın 127. maddesine göre beş yılda bir yapılır.

Uluslararası belgeler ve yerellik ilkesi

• Yerel özerkliği güvenceye alan ilk ve tek bağlayıcı uluslararası belge Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'dır.
• Şartın 4/3. maddesi, sorumlulukların yurttaşa en yakın makamlarca yürütülmesini öngörür.
• Bu yaklaşım hizmette yerelin önceliği (subsidiarite) ilkesidir.

Tarihsel ve reform çerçevesi

• Belediye terimi ilk kez 1789 Devrimi sonrasında Fransız Kurucu Meclisi tarafından kullanılmıştır.
• 2003 reform paketiyle 5393 Belediye, 5216 Büyükşehir, 5302 İl Özel İdaresi ve 5355 Mahalli İdare Birlikleri kanunları çıkarılmıştır.
• 442 sayılı Köy Kanunu 1924 tarihlidir ve bu reform paketine dahil değildir.
• Fayol'un beş işlevi: planlama, örgütleme, komuta, koordinasyon, denetim. Bütçeleme sonradan POSDCORB modelinde yer almıştır.

Belediye: organlar, yetki ve gelirler

• Belediye organları: belediye meclisi, belediye encümeni ve belediye başkanıdır.
• Belediye vergi, resim ve harçlarını kendisi tarh, tahakkuk ettirir ve tahsil eder; bunu valiliklere devretmez.
• Belediyenin kurduğu veya ortak olduğu işletmelerden elde ettiği paylar iştirak geliri sayılır.
• Stadyum belediyenin tasarrufundaki yerler arasında sayılmaz.
• Büyükşehir belediyesinde en üst yönetici ve tüzel kişiliğin temsilcisi büyükşehir belediye başkanıdır.

Seçimler

• İl genel meclisi ve belediye meclisi seçimlerinde nispi temsil uygulanır; baraj geçerli oyların onda biridir.
• Belediye başkanlığını en çok oy alan aday kazanır; salt çoğunluk aranmaz.
• Örnek: 8 milyon oyda 3,6 milyon alan bağımsız aday, diğerleri daha az aldığı için seçimi kazanır.

İl özel idaresi, köy ve mahalle

• İl genel meclisine üyeleri arasından seçilen meclis başkanı başkanlık eder; vali yürütme organıdır ve yasal temsilcidir.
• Meclis kararları en geç 5 gün içinde valiye gönderilir; vali hukuka aykırı bulduğunu 7 gün içinde gerekçesiyle geri yollar.
• Köy kurulması, kaldırılması ve adının değişmesi İçişleri Bakanlığı kararıyla olur; kanun gerekmez.
• Mahalle ayrı kamu tüzel kişisi değildir, belediye tüzel kişiliğine bağlıdır. Köyün ise ayrı tüzel kişiliği vardır.

Mahalli idare birlikleri ve İller Bankası

• Faaliyetteki bir birliğe sonradan katılmak için önce kendi meclisinde karar alınır, sonra birlik meclisi başvuruyu kabul eder.
• İller Bankası genel müdürü 2018'den itibaren Cumhurbaşkanı kararıyla atanır.
• İLBANK A.Ş. Denetim Kurulu üyeleri 3 yıl görev yapar.
• Yerel yönetim bankası küçük yönetimlerin sağlıklı borçlanmasını sağlar; krediler faizle ödendiği için bütçe yükünü azaltmaz.

İdari vesayet

Merkezi idarenin yerel yönetimler üzerindeki, hiyerarşik olmayan sınırlı denetim yetkisidir.

Subsidiarite

Hizmetin mümkün olduğunca vatandaşa en yakın birimce sunulması ilkesidir.

Nispi temsil

Meclis üyeliklerinde oyların oranına göre sandalye dağıtılan sistemdir; baraj onda birdir.

İştirak geliri

Belediyenin ortak olduğu veya kurduğu işletmelerin kârından aldığı paydır.

Belediye encümeni

Belediye idaresinin yürütme ve danışma işlevi gören organlarından biridir.

Mahalli idare birliği

Yerel yönetimlerin ortak hizmet için kurduğu, 5355 sayılı Kanun'a bağlı birliktir.

Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı

Avrupa Konseyi bünyesinde hazırlanan, yerel özerkliği güvenceleyen bağlayıcı sözleşmedir.

POSDCORB

Gulick ve Urwick'in yönetim işlevleri modelidir; bütçeleme bu modelde yer alır.

Merkeziyetçilik

Yönetim yetkilerinin merkezde toplandığı modeldir; güçlü devlet sağlar, bürokrasiyi artırır.

• Mahalle ile köyü karıştırmamalı: köyün tüzel kişiliği vardır, mahallenin yoktur.
• Vesayet ile hiyerarşi ayrımına dikkat edilmeli: yerel yönetimler merkeze hiyerarşik bağlı değildir.
• Hangi kanunun hangi kuruma ait olduğu (5393, 5216, 5302, 5355) sık sorulur; Köy Kanunu reform paketi dışındadır.
• Süreler sorulduğunda 5 gün ve 7 gün, baraj için onda bir, seçim dönemi için 5 yıl akılda tutulmalı.
• Belediye başkanlığında salt çoğunluk değil en çok oy esastır.