AUZEF A.İ.İnkılap Tarihi-1 Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı'nın 19. yüzyıldaki yenileşme, dış borç ve düşünce akımlarını, II. Meşrutiyet ile I. Dünya Savaşı'nı, ardından Mondros'tan Milli Mücadele ve ilk Meclis dönemine uzanan gelişmeleri ele alır.

Islahatlar ve II. Mahmut dönemi

• Nizam-ı Cedit III. Selim döneminde uygulandı; sürekli elçilikler açılarak sürekli diplomasiye geçildi.
• 1808 Sened-i İttifak, Alemdar Mustafa Paşa öncülüğünde padişah ile ayanlar arasında yapıldı.
• Yeniçeri Ocağı 1826'da kaldırıldı; yerine 1827'de Asakir-i Mansure-i Muhammediye kuruldu.
• Muhtarlık 1831'de yerel güç sahiplerinin etkisini kırmak için getirildi; muhtar halk ile devlet arasında bağdı.
• Divan-ı Hümayun'un yerini nezaretler aldı; Babıâli hükümet ve bürokrasinin merkezi oldu.
• Hariciye Nezareti 1836'da kuruldu; 1838'de elçilik yazışmaları için Fransızca benimsendi.

Dış ilişkiler, ekonomi ve borçlar

• 1838 Balta Limanı gibi ticaret antlaşmaları kapitülasyonları kaldırmadı, genişletti; yerli sanayi zayıfladı.
• İlk dış borç Kırım Savaşı sırasında, 1854'te alındı; borçlar çoğunlukla bütçe açığı, saray ve savaş giderlerine gitti.
• 1881 Muharrem Kararnamesi ile Düyun-ı Umumiye kuruldu; Rüsum-ı Sitte İdaresi onun içine katıldı.
• Rüsum-ı Sitte, Galata bankerleriyle yapılan müzakerelerle oluşmuştu.
• Vestfalya (1648) Avrupa'da güç dengesini değiştirdi, uzun vadede Osmanlı aleyhine sonuç verdi.
• Edirne Antlaşması (1829) bağımsız Yunanistan'ın yolunu açtı; 1823 Erzurum Antlaşması Osmanlı-İran savaşını bitirdi.
• Rusya Küçük Kaynarca'yı yorumlayarak Ortodoksları koruma hakkını öne sürdü; Aynalıkavak Tenkihnamesi'yle Kırım yitirildi.

Düşünce akımları, azınlıklar ve anayasal gelişmeler

• Osmanlıcılık Tanzimat'ta doğdu; Türkçülük akımların sonuncusudur. Ziya Gökalp Türkçülük kuramcısıdır.
• Genç Osmanlılar Cemiyeti 1865'te kuruldu; 1889 İttihad-ı Osmani Cemiyeti'nin kuruluş yılıdır.
• Millet Sisteminde gayrimüslimler zımmi hukuka tabiydi; Ermeni Milleti Nizamnamesi 1863'tür.
• Islahat Fermanı (1856) Müslim-gayrimüslim eşitliğini amaçladı.
• Kanun-i Esasi 1876'da II. Abdülhamit tarafından ilan edilen ilk anayasadır; Meclis kısa sürede kapatıldı.
• 1895-1896 Ermeni isyanlarında komiteler hedeflerine ulaşamadı; Hayırsever Cemiyeti sosyal nitelikliydi.

II. Meşrutiyet dönemi

• Meşrutiyet sonrası Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti, Bosna-Hersek ilhak edildi, Girit Yunanistan'a katıldı.
• Kamil Paşa hükümeti 1909'da güvensizlik oyuyla düşen ilk hükümettir.
• 31 Mart Vakası Miladi takvimde 13 Nisan 1909'a denk gelir.
• Halaskar Zabitan ordunun siyasetten uzak durması için kuruldu, meclisin feshini sağladı.
• Avrupa'daki İttihat ve Terakki çevresinin başında Ahmet Rıza Bey vardı.
• Mustafa Kemal Şam'da Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu.

I. Dünya Savaşı

• Goben ve Breslau, Yavuz ve Midilli adını alarak Rus limanlarını bombaladı; Osmanlı savaşa girdi.
• Rusya'ya karşı asıl cephe Kafkas Cephesi'dir (Sarıkamış); Batı Anadolu cephesi bu savaşın cephesi değildir.
• İngiltere ve Fransa Boğazlar yoluyla Rusya'ya destek için Çanakkale Cephesi'ni oluşturdu.
• Brest-Litovsk (1918) ile Rusya Kars, Ardahan, Batum'u (Elviye-i Selase) geri verdi.
• Savaş yıllarında sanayi üretimi artmadı; Erzincan Antlaşması gizli paylaşım anlaşması değil, ateşkestir.

Mondros, işgaller ve Sevr

• Mondros Mütarekesi 30 Ekim 1918'de Ahmet İzzet Paşa hükümeti döneminde imzalandı; 7. madde işgallere dayanak oldu.
• İngilizler Maraş'ı 22 Şubat 1919'da işgal etti, sonra Fransızlara bırakıldı.
• San Remo (1920) barış koşullarını belirledi; Sevr'de Boğazlar Türk üyesiz uluslararası komisyonca yönetilecekti.
• Sevr öncesi 22 Temmuz 1920'de toplanan Saltanat Şurası imzalanması yönünde karar verdi.
• Kurtuluş Savaşı döneminde padişah Vahdeddin'di.

Milli Mücadele ve TBMM

• Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri aidat ve bağışlarla; Kuva-yı Milliye halk bağışlarıyla ayakta kaldı.
• Amasya Genelgesi sonrası Erzurum Kongresi'nde Mustafa Kemal başkan seçildi; Sivas'ta cemiyetler birleştirildi.
• Sivas Beyannamesi azınlıklara eşitlik tanıdı, egemenliği bozacak ayrıcalıkları reddetti.
• İstanbul'un işgalinden sonra gelirlerin Ankara'da kullanılması istendi.
• I. İnönü sonrası İsmet Bey tuğgeneral oldu.
• 1921 Teşkilat-ı Esasiye güçler birliğini benimsedi; Londra'da Ahmet Tevfik Paşa sözü TBMM heyetine bıraktı.
• İtalya Milli Mücadele'ye dolaylı askerî yardım yaptı.

Kapitülasyon

Yabancılara tanınan ticari ve hukuki ayrıcalıklar; 19. yüzyıl ticaret antlaşmalarıyla genişledi.

Sened-i İttifak

1808'de padişah ile ayanlar arasında karşılıklı yetkileri belirleyen belge.

Babıâli

Sadrazam ve nezaretlerin bulunduğu, yürütmenin merkezi olan yapı.

Düyun-ı Umumiye

1881'de borçların yönetimi için kurulan idare.

Zımmi hukuku

Gayrimüslimlerin dinî önderleri eliyle uyguladığı cemaat hukuku.

Osmanlıcılık

Tüm tebaayı din ve ırk ayırmadan ortak Osmanlı kimliğinde birleştirmeyi amaçlayan akım.

Halaskar Zabitan

Meşrutiyet döneminde meclisin kapatılmasını sağlayan subay oluşumu.

Elviye-i Selase

Kars, Ardahan ve Batum sancakları.

Sürekli diplomasi

Yabancı başkentlerde daimi elçilik bulundurma anlayışı.

Saltanat Şurası

Sevr'in kabulünü görüşen, Yıldız Sarayı'ndaki toplantı.

Güçler birliği

1921 Teşkilat-ı Esasiye'nin benimsediği, yetkilerin Meclis'te toplanması ilkesi.

• Olumsuz kökler çok sorulur: 'yanlıştır', 'söylenemez', 'yer almaz' ifadelerine dikkat edilmelidir.
• Genç Osmanlılar 1865, İttihad-ı Osmani 1889; Kanun-i Esasi 1876, Teşkilat-ı Esasiye 1921 karıştırılmamalıdır.
• Kapitülasyonlar ticaret antlaşmalarıyla kalkmadı, genişledi; Rüsum-ı Sitte Düyun-ı Umumiye'ye katıldı.
• Kafkas Cephesi ile Kurtuluş Savaşı'ndaki Batı Cephesi ayrı tutulmalıdır.
• Kurucu ve olay kişileri ayrılmalıdır: Namık Kemal ve Ziya Gökalp ilgili akımların kişileridir, İttihat ve Terakki kurucusu değildir.