AUZEF Aİ İnklap tarihi-1 Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı'da 19. yüzyıl yenileşme ve dış baskı sürecinden Meşrutiyet dönemlerine, I. Dünya Savaşı'ndan Mondros, Sevr ve Milli Mücadele'nin örgütlenmesine uzanan geniş bir dönemi ele alır.

III. Selim ve II. Mahmut dönemi yenilikleri

• Nizam-ı Cedit ıslahatları III. Selim döneminde uygulandı; sürekli ikametli elçilikler açılarak sürekli diplomasiye geçildi.
• 1808 Sened-i İttifak, Alemdar Mustafa Paşa'nın girişimiyle padişah ile ayanlar arasında yapıldı; padişah yetkisini ilk kez sınırladı.
• Yeniçeri Ocağı 1826'da kaldırıldı, yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye kuruldu.
• Divan-ı Hümayun'un yerini nezaretler aldı; Babıâli hükümet ve bürokrasinin merkezi oldu.
• 1831'de muhtarlık kuruldu; muhtar köy ve mahallede halk ile devlet arasındaki bağı sağladı.
• Hariciye Nezareti 1836'da kuruldu; 1838'de elçilik yazışmalarında Fransızca benimsendi.

Dış politika, antlaşmalar ve ekonomi

• Vestfalya Antlaşması (1648) Avrupa'da yeni güç dengesi kurdu ve uzun vadede Osmanlı aleyhine sonuç verdi.
• 1774 Küçük Kaynarca'yı yanlış yorumlayan Rusya, Ortodoksların koruyucusu olduğunu iddia etti; 1779 Aynalıkavak Tenkihnamesi ile Kırım kaybedildi.
• 1828-1829 savaşı Edirne Antlaşması ile bitti ve bağımsız Yunanistan'ın yolunu açtı.
• 1821-1823 Osmanlı-İran Savaşı Erzurum Antlaşması ile sona erdi.
• 1838 Balta Limanı gibi ticaret antlaşmaları kapitülasyonları kaldırmadı, genişletti; yerli sanayi zayıfladı.
• İlk dış borç Kırım Savaşı'nda (1854) alındı; borçlar yatırımdan çok bütçe açığına, saray ve savaş giderlerine gitti.
• 1881 Muharrem Kararnamesi ile Düyun-ı Umumiye kuruldu; Rüsum-ı Sitte İdaresi onun içine katıldı, ayrı sürmedi.

Düşünce akımları, azınlıklar ve Genç Osmanlılar

• Osmanlıcılık Tanzimat döneminde doğdu; tebaayı din ve ırk ayırmadan eşit saymayı hedefledi. Akımların sonuncusu Türkçülüktür.
• Osmanlıcılığı Şinasi, Ziya Paşa, Ali Suavi ve Namık Kemal savundu; Ziya Gökalp Türkçülüğün kuramcısıdır.
• Genç Osmanlılar Cemiyeti 1865'te kuruldu; 1889 ise İttihad-ı Osmanî Cemiyeti'nin kuruluş yılıdır.
• Millet Sisteminde gayrimüslimler zımmi hukuka tabiydi ve iç işlerinde cemaat hukukunu uygulardı.
• Islahat Fermanı (1856) Müslim ve gayrimüslim eşitliğini amaçladı; Ermeni Milleti Nizamnamesi (1863) cemaate özerklik tanıdı.
• 1895-1896 Ermeni isyanlarında komiteler bağımsızlık ve Avrupa müdahalesi hedefledi ama amaçlarına ulaşamadı.

Meşrutiyet dönemleri

• 1876 Kanun-i Esasi, II. Abdülhamit tarafından ilan edilen ilk anayasadır; Mebusan Meclisi kuruldu, 93 Harbi gerekçesiyle meclis kapatıldı.
• II. Meşrutiyet 23 Temmuz 1908'de ilan edildi; Bulgaristan bağımsızlığını açıkladı, Bosna-Hersek ilhak edildi, Girit Yunanistan'a katıldı.
• Güvensizlik oyuyla düşen ilk hükümet Kamil Paşa kabinesidir (13 Şubat 1909).
• 31 Mart Vakası miladi takvimde 13 Nisan 1909'a denk gelir.
• Halaskar Zabitan, ordunun siyasete karışmaması amacıyla kuruldu ve meclisin feshini sağladı.
• İttihat ve Terakki'nin Avrupa'daki önde gelen ismi Ahmet Rıza Bey'dir; Namık Kemal kurucular arasında değildir.

I. Dünya Savaşı

• Goben ve Breslau, Yavuz ve Midilli adını alıp Rus limanlarını bombalayarak Osmanlı'yı savaşa soktu.
• Rusya'ya karşı asıl cephe Kafkas Cephesi'dir; Sarıkamış Harekâtı burada yaşandı. Batı Anadolu Cephesi bu savaşın cephesi değildir.
• İngiltere ve Fransa Çanakkale Cephesi'ni açarak Rusya'ya Boğazlar yoluyla yardım ulaştırmak istedi.
• Brest-Litovsk (3 Mart 1918) ile Rusya çekildi; Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase) Osmanlı'ya iade edildi.
• Erzincan Antlaşması Osmanlı-Rus ateşkesidir, İtilaf devletlerinin gizli paylaşım anlaşması değildir.
• Savaş yıllarında sanayi üretimi artmadı; ekonomi ağır bozuldu.

Mondros, Sevr ve işgaller

• Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) Ahmet İzzet Paşa hükümeti döneminde, Rauf Bey tarafından imzalandı.
• 7. madde İtilaf devletlerine stratejik noktaları işgal hakkı verdi; işgaller buna dayandırıldı.
• İngilizler Maraş'ı 22 Şubat 1919'da işgal etti; sonra bölge Fransızlara bırakıldı.
• San Remo Konferansı (Nisan 1920) Sevr'in koşullarını son hâline getirdi.
• Sevr'de Boğazlar, Türk üyesi olmayan uluslararası komisyonca yönetilecekti.
• 22 Temmuz 1920 Saltanat Şurası Sevr'in imzalanması yönünde karar verdi; tahtta Vahdeddin vardı.

Milli Mücadele ve TBMM

• Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri aidat ve bağışlarla yaşadı; Kuva-yı Milliye halkın bağışlarına dayandı.
• Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti Sivas'ta kuruldu.
• Amasya Genelgesi sonrası Mustafa Kemal Erzurum Kongresi'nde başkan seçildi.
• Sivas Kongresi'nde cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısında birleşti; azınlıklara eşitlik var, ayrıcalık yok.
• İstanbul'un resmen işgalinden (16 Mart 1920) sonra Mustafa Kemal gelirlerin millî kuvvetlere verilmesini istedi.
• 1921 Teşkilat-ı Esasiye güçler birliğini benimsedi; I. İnönü sonrası İsmet Bey tuğgeneral oldu.
• Londra Konferansı'nda Ahmet Tevfik Paşa sözü TBMM heyetine bıraktı; İtalya Milli Mücadele'ye dolaylı askerî yardım yaptı.

Sened-i İttifak

1808'de padişah ile ayanlar arasında yapılan, padişah yetkisini sınırlayan belge.

Nizam-ı Cedit

III. Selim'in Batı örnekli yeni asker ve devlet düzeni programı.

Kapitülasyon

Yabancılara tanınan ticari ve hukuki ayrıcalıklar; 19. yüzyıl ticaret antlaşmalarıyla genişledi.

Düyun-ı Umumiye

1881 Muharrem Kararnamesi ile kurulan, Osmanlı dış borçlarını yöneten idare.

Osmanlıcılık

Tüm tebaayı din ve ırk farkı gözetmeden ortak Osmanlı kimliğinde birleştirmeyi amaçlayan akım.

Zımmi hukuku

Millet Sisteminde gayrimüslimlerin tabi olduğu, cemaat içi işlerde özerklik tanıyan statü.

Kanun-i Esasi

1876'da ilan edilen, Türk tarihinin ilk anayasası.

Halaskar Zabitan

II. Meşrutiyet'te meclisin feshini sağlayan subay oluşumu.

Elviye-i Selase

Kars, Ardahan ve Batum'dan oluşan üç sancak.

Sürekli diplomasi

Yabancı başkentlerde kalıcı elçilik bulundurma anlayışı.

Saltanat Şurası

22 Temmuz 1920'de Sevr'in kabulünü görüşen geniş toplantı.

• Genç Osmanlılar 1865, İttihad-ı Osmanî 1889: tarih karıştırma soruları sık çıkıyor.
• Ticaret antlaşmaları ve kapitülasyon sorularında kapitülasyonların sona erdiği ifadesi yanlıştır.
• Muharrem Kararnamesi sorularında Rüsum-ı Sitte'nin ayrı sürdüğü ifadesi yanlıştır.
• Kanun-i Esasi ilk Osmanlı-Türk anayasasıdır; 1921 Teşkilat-ı Esasiye güçler birliğine dayanır.
• Kafkas Cephesi ile Batı Anadolu Cephesi'ni, Mondros'taki sadrazam ile Talat Paşa hükümetini karıştırma.