AUZEF A.İ. Ve İnklap Tarihi-II Çıkmış Sorular

Ders, Millî Mücadele sonrası Cumhuriyet'in kuruluşunu, eğitim, hukuk ve ekonomi alanındaki inkılapları, tek parti ve çok partili hayata geçişi ile Türkiye'nin dış politikasını ele alır.

Saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyet'e giden süreç

• TBMM 23 Nisan 1920'de açıldı; millî egemenliğe dayalı yeni devletin temeli atıldı.
• Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı; Tevfik Paşa kabinesi 4 Kasım'da istifa etti.
• İstanbul'un yönetimini devralmak üzere Refet Bele gönderildi.
• II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı; hükûmet başına Ali Fethi Okyar seçildi.
• Fethi Bey'in istifasıyla çıkan bunalım Cumhuriyet'in ilanını hızlandırdı.
• Dokuz Umde, 8 Nisan 1923'te yayımlanan dokuz maddelik seçim bildirgesidir.

Eğitim ve kültür alanındaki yenilikler

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te çıktı; bütün okullar Maarif Vekâleti'ne bağlandı, medreseler kapandı.
• Kanunun 4. maddesi Darülfünun'da İlahiyat Fakültesi açılmasını öngördü.
• Millet Mektepleri yeni harfleri öğretmek için açıldı; Halk dergisi 1929'da yayımlanmaya başladı.
• Köy Enstitüleri 1940'ta kuruldu; Maarif Vekili Hasan Âli Yücel dönemi tercümelerle de anılır.
• Osmanlı'da eğitimin yasal çerçevesi 1857'de Maarif-i Umumiye Nezareti ile oluştu; sıbyan mektepleri geleneksel okuldur.
• Ankara Hukuk Mektebi 5 Kasım 1925'te açılan ilk yükseköğretim kurumudur.

Laikleşme, hukuk ve toplumsal inkılaplar

• Aynı kanunla Şeriye ve Evkaf Vekâleti kalktı, camilerin idaresi Diyanet İşleri Başkanlığı'na verildi.
• Miladi takvim 26 Aralık 1925'te kabul edildi; Medeni Kanun 17 Şubat 1926'da İsviçre'den uyarlandı.
• Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te kabul edildi; Altı Ok 1937'de Anayasa'ya girdi.
• Şapka Kanunu'nun uygulanmasında Takrir-i Sükûn'un olağanüstü yetkilerinden yararlanıldı.
• Şapka tasarısına karşı oy veren tek milletvekili Sakallı Nurettin Paşa oldu.
• Hukuk-ı Aile Kararnamesi 1917'de yayımlandı; Dinî Islah Beyannamesi'ni Fuat Köprülü başkanlığındaki heyet hazırladı.

İç karışıklıklar ve muhalefet

• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kuruldu; Şeyh Sait İsyanı gerekçesiyle 3 Haziran 1925'te kapatıldı.
• Kurucuları arasında Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay ve Adnan Adıvar vardı; Fevzi Çakmak yoktu.
• Olayların sırası: Şeyh Sait İsyanı, Takrir-i Sükûn, İzmir Suikastı, Menemen Olayı.
• Menemen Olayı 23 Aralık 1930'da Derviş Mehmet önderliğinde çıktı; Kubilay öldürüldü.
• Ağa Han ve Emir Ali'nin hilafet mektubu İstanbul basınında yayımlanınca siyasi kriz çıktı.

Ekonomi politikaları

• Türkiye İş Bankası 1924'te kuruldu; ilk genel müdürü Celal Bayar'dır.
• Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası 1925'te açıldı, sonra Sümerbank'a dönüştü.
• Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de özel sektörü destekledi.
• Devletçilik 1931 kurultayında benimsendi; 1932'de Devlet Sanayi Ofisi kuruldu.
• Millî Korunma Kanunu 1940'ta çıktı; 1943'te toprak mahsulleri vergisi getirildi.
• 7 Eylül 1946'da ilk büyük devalüasyon yapıldı; Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu 1945 tarihlidir.

Atatürk sonrası dönem ve çok partili hayat

• Atatürk 10 Kasım 1938'de öldü; İsmet İnönü ikinci Cumhurbaşkanı seçildi.
• CHP kongresi Atatürk'e Ebedî Şef, İnönü'ye Millî Şef unvanını verdi.
• Millî Kalkınma Partisi 1945'te Nuri Demirağ tarafından kuruldu.
• Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da kuruldu; 14 Mayıs 1950'de 408 sandalye kazandı.
• 1954'te Kırşehir ilçe yapılıp Nevşehir il oldu; Adıyaman Malatya'dan ayrıldı.
• DP döneminde ODTÜ, Ege, Atatürk ve Karadeniz Teknik üniversiteleri açıldı.

Dış politika ve uluslararası ilişkiler

• Atatürk dönemi ilkesi Yurtta sulh, cihanda sulh; revizyonist çizgi izlenmedi.
• Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'dedir; 1923-1930 arası Geçici Barış Dönemi sayılır.
• Odessa sorunu 11 Mart 1927'de Ticaret ve Seyr-i Sefain Antlaşması ile çözüldü.
• Türkiye 18 Şubat 1952'de NATO'ya girdi; Balkan Paktı 28 Şubat 1953'te imzalandı.
• Bağdat Paktı Irak'ın ayrılmasıyla 1959'da CENTO adını aldı.
• Ankara Antlaşması 1963'te imzalandı; Maastricht ile Topluluk Avrupa Birliği adını aldı.

Tevhid-i Tedrisat

Öğretimi tek merkezde birleştiren, medreseleri kapatan ve laik, ulusal eğitimin temelini atan 1924 tarihli kanun.

Takrir-i Sükûn

Şeyh Sait İsyanı sonrası hükûmete olağanüstü yetkiler veren, Şapka Kanunu uygulamasında da kullanılan yasa.

Devletçilik

Özel girişimin yetmediği alanlarda devletin doğrudan yatırım yaptığı, 1931'de benimsenen ilke.

Laiklik

Din ve devlet işlerinin ayrılması, hukukun akla ve bilime dayanması, inanç özgürlüğünün güvencesi.

Millet Mektepleri

Harf İnkılabı sonrası halka yeni harfleri öğretmek için açılan kurumlar.

Millî Korunma Kanunu

Savaş ekonomisinde fiyat, üretim ve stokçuluğu düzenleme yetkisi veren 1940 kanunu.

Ebedî Şef

Aralık 1938 CHP kurultayında Atatürk'e verilen unvan.

Maastricht Antlaşması

Avrupa Topluluğu'nu Avrupa Birliği yapan, siyasi ve ekonomik bütünleşmeyi başlatan antlaşma.

Adem-i merkeziyetçilik

Yerel yönetimlere özerklik anlayışı; Türk İnkılabı'nın niteliklerinden değildir.

İhtilal

Mevcut düzeni kısa sürede, zor kullanarak ve kan dökerek değiştirmek.

• Tevhid-i Tedrisat sorularında tarih hep 3 Mart 1924'tür; aynı gün halifelik de kaldırıldı.
• Şeyh Sait İsyanı (Şubat 1925) Takrir-i Sükûn'dan (Mart 1925) önce gelir; sıralama sorularında Menemen en sonda yer alır.
• Balkan Paktı (1953) ile Sadabat Paktı (1937) ve Balkan Antantı karıştırılmamalıdır.
• Kırşehir'in yerine Nevşehir, Malatya'dan ayrılan il ise Adıyaman'dır.
• Olumsuz sorularda (yer almaz, sayılamaz) Fevzi Çakmak, Sosyalizm, Spor, SSCB gibi dışarıdaki seçenek aranır.