AUZEF A. İ. ve İnk. Tarihi-2 Çıkmış Sorular

Ders, Millî Mücadele sonrasından Cumhuriyet'in ilk reformlarına, çok partili hayata geçişe ve Soğuk Savaş dönemi dış politikasına uzanan Türkiye'nin siyasi, hukuki, eğitim ve ekonomik değişimini anlatır. Kurumlar, kanunlar ve tarihler öne çıkar.

Saltanattan Cumhuriyete geçiş

• TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı; millî egemenliğe dayalı yeni devletin temeli atıldı.
• Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı; son Osmanlı hükûmeti Tevfik Paşa kabinesi 4 Kasım'da istifa etti.
• İstanbul'un yönetimi için Refet Bele gönderildi.
• II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı, hükûmet başkanlığına Ali Fethi Okyar seçildi.
• 8 Nisan 1923'te Mustafa Kemal'in yayımladığı seçim bildirgesi Dokuz Umde'dir.

Eğitim ve din alanındaki düzenlemeler

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te çıktı; tüm okullar Maarif Vekâleti'ne bağlandı, medreseler kapandı.
• Aynı gün 429 sayılı kanunla Şeriye ve Evkaf Vekâleti kalktı; cami ve tekkelerin idaresi Diyanet İşleri Başkanlığı'na verildi.
• Kanunun 4. maddesi Darülfünun'da İlahiyat Fakültesi açılmasını öngördü.
• Millet Mektepleri yeni harflerin öğretilmesi için açıldı; Maarif Vekâleti 1929'da Halk dergisini çıkardı.
• Köy Enstitüleri 17 Nisan 1940'ta kuruldu; Hasan Âli Yücel ve Tonguç öncülük etti, 1954'te İlköğretmen Okuluna çevrildi.
• Maarif Kongresi 15 Temmuz 1921'de toplandı; Osmanlı'da Maarif-i Umumiye Nezareti 1857'de kuruldu.

Hukuk, kıyafet ve takvim inkılapları

• Medeni Kanun 17 Şubat 1926'da İsviçre kanunundan uyarlanarak kabul edildi.
• Ankara'da 5 Kasım 1925'te Adliye Hukuk Mektebi açıldı.
• Miladi takvim 26 Aralık 1925'te kabul edildi, 1 Ocak 1926'da uygulanmaya başladı.
• Şapka Kanunu'na Nurettin Paşa (Sakallı) tek karşı oyu verdi; uygulamada Takrir-i Sükûn yetkilerinden yararlanıldı.
• Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te kabul edildi; Altı Ok 1937'de Anayasa'ya girdi.
• Hukuk-ı Aile Kararnamesi 1917'de yayımlandı; Dinî Islah Beyannamesi'ni Fuat Köprülü başkanlığındaki heyet hazırladı.

İç siyasî olaylar ve muhalefet

• Doğru sıra: Şeyh Sait İsyanı (Şubat 1925), Takrir-i Sükûn (Mart 1925), İzmir Suikastı (1926), Menemen Olayı (1930).
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kuruldu, Şeyh Sait İsyanı gerekçesiyle 3 Haziran 1925'te kapandı.
• Kurucuları arasında Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay ve Adnan Adıvar vardı; Fevzi Çakmak yoktu.
• Menemen'de isyanın elebaşı Derviş Mehmet'tir; yedek subay Kubilay şehit edildi.
• Atatürk'e Aralık 1938'de Ebedî Şef unvanı verildi; İsmet İnönü Cumhurbaşkanı seçildi.

Ekonomi politikaları

• Türkiye İş Bankası 1924'te kuruldu; ilk genel müdürü Celal Bayar'dır.
• Sanayi ve Maadin Bankası 1925'te, Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de çıktı.
• Devletçilik 1931 kurultayında benimsendi; 1932'de Devlet Sanayi Ofisi kuruldu.
• Millî Korunma Kanunu 1940'ta çıktı; 1943'te Saraçoğlu hükûmeti toprak mahsulleri vergisini getirdi.
• 1945'te Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu çıktı; 7 Eylül 1946'da ilk büyük devalüasyon yapıldı.
• 1946 İvedili Sanayi Planı sanayileşmeye ağırlık veren devletçiliği amaçladı.

Çok partili hayat ve Demokrat Parti dönemi

• Nuri Demirağ'ın Millî Kalkınma Partisi 24 Temmuz 1945'te kuruldu.
• Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da Bayar, Menderes, Köprülü ve Koraltan tarafından kuruldu.
• 14 Mayıs 1950 seçiminde DP 408 sandalye aldı, CHP'nin 27 yıllık iktidarı bitti.
• 1954'te Kırşehir ilçe yapılıp Nevşehir il oldu; Malatya'dan Adıyaman ayrıldı.
• DP döneminde Karadeniz Teknik, ODTÜ, Atatürk ve Ege Üniversiteleri açıldı; İstanbul Üniversitesi daha eskidir.

Dış politika ve uluslararası ilişkiler

• Atatürk dönemi dış politikası 'Yurtta sulh, cihanda sulh' anlayışına dayanır; revizyonist değildir.
• Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'de imzalandı; 1923-1930 Türk-Sovyet ilişkileri Geçici Barış Dönemi'dir.
• Odessa sorunu 11 Mart 1927'de Ticaret ve Seyr-i Sefain Antlaşması ile çözüldü.
• Türkiye 18 Şubat 1952'de NATO'ya girdi; Balkan Paktı 28 Şubat 1953'te imzalandı.
• Bağdat Paktı Irak'ın ayrılmasıyla 1959'da CENTO adını aldı.
• Ankara Antlaşması 12 Eylül 1963'te imzalandı; Maastricht Antlaşması ile Topluluk Avrupa Birliği adını aldı.

Tevhid-i Tedrisat

Tüm eğitim kurumlarını tek merkeze bağlayan, 3 Mart 1924 tarihli kanun.

Takrir-i Sükûn

Şeyh Sait İsyanı sonrası hükûmete olağanüstü yetki veren kanun.

Laiklik

Din ve devlet işlerinin ayrılması, hukukun akıl ve bilime dayanması, inanç özgürlüğünün korunması.

Devletçilik

Özel girişim yetersiz kalınca devletin ekonomiye ve sanayiye doğrudan yatırım yapması.

Millet Mektepleri

Harf İnkılabı sonrası halka yeni harfleri öğretmek için açılan okullar.

Köy Enstitüleri

Köy çocuklarına kuramsal bilgiyle uygulamalı beceri kazandıran okullar.

Dokuz Umde

Mustafa Kemal'in 8 Nisan 1923'te yayımladığı dokuz maddelik seçim bildirgesi.

Millî Korunma Kanunu

Savaş ekonomisinde fiyat, üretim ve stokçuluğu denetleme yetkisi veren 1940 kanunu.

Ebedî Şef

CHP'nin Aralık 1938'de Atatürk'e verdiği unvan.

İhtilal

Mevcut düzeni kısa sürede, zor kullanarak ve kan dökerek değiştirme.

Adem-i merkeziyetçilik

Yerel yönetimlere özerklik tanıma anlayışı; Türk İnkılabı'nın niteliği sayılmaz.

• Tevhid-i Tedrisat sorularında tarih hep 3 Mart 1924'tür; aynı gün halifelik de kaldırıldı.
• Terakkiperver Fırka kapatma nedeni Şeyh Sait İsyanı'dır; Fevzi Çakmak üyeler arasında değildir.
• Balkan Paktı (1953) ile Sadabat Paktı (1937) ve Balkan Antantı karıştırılmamalıdır.
• Kırşehir yerine Nevşehir, Malatya'dan ayrılan il ise Adıyaman'dır.
• Olay sıralamasında Şeyh Sait, Takrir-i Sükûn, İzmir Suikastı, Menemen sırası akılda tutulmalıdır.