AUZEF A.İ.İnkılap Tarihi-2 Çıkmış Sorular

Ders, Millî Mücadele sonrası Cumhuriyet'in kuruluşunu, eğitim, hukuk ve din alanındaki inkılapları, Atatürk ilkelerini, tek parti ve çok partili dönemi, ekonomi politikalarını ve Türkiye'nin dış ilişkilerini (Sovyetler, NATO, AB) ele alır.

Saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyet'e geçiş

• TBMM 23 Nisan 1920'de açıldı; millî egemenliğe dayanan yeni devletin temeli atıldı.
• Saltanat 1 Kasım 1922'de kalktı; son Sadrazam Tevfik Paşa kabinesi 4 Kasım'da istifa etti.
• İstanbul'un yönetimini devralmak üzere Refet Bele gönderildi.
• II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı; hükûmet başkanlığına Ali Fethi Okyar seçildi.
• Dokuz Umde, 8 Nisan 1923'te yayımlanan seçim bildirgesidir.
• Atatürk'ün ölümünden sonra İsmet İnönü ikinci Cumhurbaşkanı oldu.

Eğitim ve kültür alanındaki inkılaplar

• Maarif-i Umumiye Nezareti 1857'de kuruldu; eğitim yasal çerçeveye böyle kavuştu.
• Maarif Kongresi 15 Temmuz 1921'de toplandı.
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te çıktı; okullar tek merkeze bağlandı, medreseler kapandı.
• Aynı kanunla Darülfünun'da İlahiyat Fakültesi açılması öngörüldü; din dersleri ile Arapça-Farsça dersleri kaldırılabildi.
• Harf İnkılabı sonrası Millet Mektepleri açıldı; Maarif Vekâleti 'Halk' dergisini çıkardı.
• Köy Enstitüleri 1940'ta kuruldu, 1954'te ilköğretmen okuluna çevrildi; Maarif Vekili Hasan Âli Yücel'dir.
• Ankara Adliye Hukuk Mektebi 5 Kasım 1925'te açıldı.

Hukuk, din ve toplumsal düzenlemeler

• 429 sayılı kanunla Şeriye ve Evkaf Vekâleti kalktı; cami ve tekkelerin idaresi Diyanet İşleri Başkanlığı'na verildi.
• Medeni Kanun 17 Şubat 1926'da kabul edildi; İsviçre medeni kanunundan uyarlandı.
• Miladi takvim 26 Aralık 1925'te kabul edildi, 1 Ocak 1926'da uygulanmaya başladı.
• Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te çıktı; Mustafa Kemal'e 'Atatürk' soyadı verildi.
• Hukuk-ı Aile Kararnamesi 1917'de yayımlandı.
• Dinî Islah Beyannamesi'ni Fuat Köprülü başkanlığındaki heyet hazırladı.

İç isyanlar ve muhalefet

• Şeyh Sait İsyanı 13 Şubat 1925'te başladı.
• Takrir-i Sükûn Kanunu hükûmete olağanüstü yetki verdi; Şapka Kanunu uygulamasında da kullanıldı.
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kuruldu, isyan gerekçesiyle 3 Haziran 1925'te kapatıldı.
• Doğru sıra: Şeyh Sait İsyanı, Takrir-i Sükûn, İzmir Suikastı (1926), Menemen Olayı (1930).
• Menemen'de Derviş Mehmet ayaklandı ve Kubilay şehit edildi.
• Şapka Kanunu tasarısına karşı oy veren tek milletvekili Nurettin Paşa'dır.

Atatürk ilkeleri ve tek parti dönemi

• Altı ilke 1931'de CHP programına girdi, 1937'de Anayasa'ya eklendi.
• Devletçilik ilkesi 1931 Kurultayı'nda benimsendi.
• Laiklik: din ve devlet işleri ayrıdır, hukuk akla ve bilime dayanır.
• Türk İnkılabı bağımsızlık, millî egemenlik, akılcılık ve çağdaşlığa dayanır; adem-i merkeziyetçilik bu niteliklerden değildir.
• Aralık 1938 CHP kurultayında Atatürk'e 'Ebedî Şef' unvanı verildi.

Ekonomi politikaları

• Türkiye İş Bankası 1924'te kuruldu; ilk genel müdürü Celal Bayar'dır.
• Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası 1925'te açıldı, sonra Sümerbank'a dönüştürüldü.
• Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de kabul edildi.
• Millî Korunma Kanunu 1940'ta savaş ekonomisini düzenledi.
• Toprak mahsulleri vergisi 4 Haziran 1943'te konuldu.
• Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu 1945'te topraksız çiftçiye toprak dağıtmayı amaçladı.
• İlk büyük devalüasyon 7 Eylül 1946'da yapıldı.

Çok partili hayata geçiş ve Demokrat Parti dönemi

• Nuri Demirağ'ın Millî Kalkınma Partisi 24 Temmuz 1945'te kuruldu.
• Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da Bayar, Menderes, Köprülü ve Koraltan tarafından kuruldu.
• 14 Mayıs 1950 seçiminde DP ezici üstünlük sağladı, CHP'nin 27 yıllık iktidarı bitti.
• Kırşehir ilçe yapılınca Nevşehir il oldu; Malatya'dan ayrılarak Adıyaman il oldu.
• DP döneminde Karadeniz Teknik, ODTÜ, Atatürk ve Ege üniversiteleri açıldı.
• TÜBİTAK 1963'te kuruldu.

Dış politika

• Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'de imzalandı.
• 1923-1930 Türk-Sovyet ilişkilerine Geçici Barış Dönemi denir; Odessa sorunu 1927 Ticaret ve Seyr-i Sefain Antlaşması'yla çözüldü.
• Atatürk dönemi dış politikası 'Yurtta sulh, cihanda sulh' anlayışına dayanır, revizyonist değildir.
• Türkiye 18 Şubat 1952'de NATO'ya girdi.
• Balkan Paktı 28 Şubat 1953'te imzalandı; Bağdat Paktı 1959'da CENTO adını aldı.
• Ankara Antlaşması 12 Eylül 1963'te imzalandı; Maastricht Antlaşması ile Topluluk Avrupa Birliği adını aldı.

Tevhid-i Tedrisat

Tüm eğitim kurumlarını tek merkeze bağlayan, laik ve ulusal eğitimin temelini oluşturan 1924 tarihli kanun.

Takrir-i Sükûn

Şeyh Sait İsyanı sonrası çıkarılan, hükûmete olağanüstü yetki veren kanun.

Devletçilik

Devletin özel girişimin yetmediği alanlarda ekonomiye doğrudan yatırımla katılması.

Laiklik

Din ve devlet işlerinin ayrılması, inanç özgürlüğünün güvence altında olması.

Millet Mektepleri

Yeni harflerin halka öğretilmesi için açılan okullar.

Köy Enstitüleri

Köy çocuklarına kuramsal bilgiyle uygulamalı beceri kazandırmayı hedefleyen okullar.

Millî Korunma Kanunu

Savaş yıllarında fiyat, üretim ve stokçuluğu denetleme yetkisi veren kanun.

Ebedî Şef

Aralık 1938'de Atatürk'e verilen unvan; İnönü ise Millî Şef oldu.

İhtilal

Mevcut düzenin kısa sürede, zorla ve kan dökülerek değiştirilmesi.

CENTO

Irak'ın ayrılmasından sonra Bağdat Paktı'na verilen ad.

• Bu derste en sık sorulan tarih 3 Mart 1924'tür: Tevhid-i Tedrisat, Halifeliğin kaldırılması ve Şeriye ve Evkaf Vekâleti'nin kapanması aynı gündür.
• Olay sıralamasında Şeyh Sait, Takrir-i Sükûn, İzmir Suikastı, Menemen sırası akılda tutulmalıdır.
• Millî Kalkınma Partisi (1945, Demirağ) ile Demokrat Parti (1946) karıştırılmamalıdır.
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nda Fevzi Çakmak yer almamıştır.
• Balkan Paktı (1953) ile Sadabat Paktı (1937) ve Balkan Antantı birbirine karıştırılmamalıdır.