AUZEF Acil Yardım ve Afet Yönetimi Pratikleri Çıkmış Sorular

Ders, afet ve acil durumlarda yangın, deprem, çığ ve doğada kaybolma gibi olaylara müdahalenin temellerini ele alır. Afet yönetiminin aşamaları, arama-kurtarma yöntemleri, yangın bilgisi ve orman ekosistemi konuları öne çıkar.

Afet yönetimi aşamaları

• Afet olur olmaz başlayan ve saatlerden günlere uzanan müdahale çalışmaları kriz yönetimi kapsamındadır.
• İyileştirme ve yeniden yapılanma aylar, hatta yıllar sürebilir; maliyeti çok yüksektir.
• İyileştirme için mali destek devletten ya da uluslararası kurumlardan gelebilir.
• Zarar azaltma çalışmalarına afetten önce yatırım yapmak, sonraki maliyetleri düşürür.
• Kurumlar, afetten önce iyileştirme planlarını hazırlamış olmalıdır; böylece düzensizlik önlenir ve durum normale döner.
• Temel ihtiyaçlar karşılandıktan sonra ruhsal destek gerekir; buna psikolojik iyileştirme denir.

Deprem ve tektonik yapı

• Odak noktası (iç merkez), kırılmanın başladığı ve enerjinin ilk serbest kaldığı yerdir.
• Dalgaların yüzeye dik ulaştığı nokta dış merkezdir.
• Türkiye, Avrasya, Arabistan ve Afrika levhalarının kesişiminde yer aldığı için çok risklidir.
• Kuzey ve Doğu Anadolu gibi büyük fay hatları bu levha hareketlerinden doğmuştur.
• Anadolu levhası doğuda Arap, kuzeyde Avrasya levhası arasında sıkışarak batıya, Ege yönüne kayar.

Yangın bilgisi ve sınıfları

• Yangın için yanıcı madde, oksijen ve ısı kaynağı birlikte gerekir.
• Elektrik arkı, sürtünme, güneş ışınlarının odaklanması ve sıcak yüzeyler ısı kaynağıdır.
• Doğal gaz yakıttır; ısı kaynağı sayılmaz.
• A sınıfı katı maddeler (odun, kömür, kâğıt, kumaş), B sıvı, C gaz, D metal yangınlarıdır.
• Petrol, benzin ve yağlar sudan hafiftir, suda çözünmez ve su verilince yüzeyde yanar.
• Alkol suyla her oranda karışabilen yanıcı sıvıdır.

Orman yangınları ve orman ekosistemi

• Önlemler: halkı eğitmek, ateş ve anız yakmayı yasaklamak, cam atıklarının ormana atılmasını engellemek.
• Geniş alanlarda sürekli insan nöbeti uygulanabilir bir önlem değildir.
• Orman yerel iklimi etkiler: nemi artırır, sıcaklığı düşürür, rüzgârı keser, toprak nemini korur.
• Tarım ürünlerine etkisi doğrudan iklim etkisi değil, tarımsal-ekonomik sonuçtur.
• Yangının toprağa etkisini belirleyen faktörlerden biri yangın sıklığıdır.

Çığ arama-kurtarma

• Temel kurtarma ekipmanı arama cihazı, sonda ve kürektir; kaytan da anılır.
• Kazma, dağcılıkta kullanılan kişisel ekipmandır ve kazazedeye zarar verebileceğinden tercih edilmez.
• Kaba arama: ekipler önce kar yüzeyindeki el, eldiven, baton, çanta gibi izleri gözle ve hızla tarar.
• Ardından cihazlı ve sondalı hassas aramaya geçilir.
• Çığ sondası: sert alüminyum, 3 m boy, 1,25 cm çap, katlanabilir; cihazla yeri belirlenen kişiyi bulmak için kara dik saplanır.

Arama yöntemleri ve doğada kayıp

• Arama, kaybolan kişinin son görüldüğü noktadan başlatılır ve dışa doğru genişletilir.
• İhbarla arama: enkazda birinin bulunduğuna dair çevredekilerin sözlü bilgisine dayanır.
• Ekibin sayısı, güzergâhı, dönüş zamanı ve malzeme durumu aramanın yerini ve aciliyetini belirler.
• Grupta ilk yardım bilen birinin olup olmaması arama stratejisini değiştirmez.

Kriz yönetimi

Afetin hemen ardından başlayan, saatlerden günlere süren müdahale çalışmalarını kapsar.

İyileştirme

Afet sonrası normale dönüşü sağlayan, uzun süren ve maliyetli yeniden yapılanma çalışmalarıdır.

Psikolojik iyileştirme

Temel ihtiyaçlardan sonra afetzedelerin travmayı aşması için verilen psiko-sosyal destektir.

Odak noktası (iç merkez)

Fayın koptuğu ve sismik enerjinin ilk açığa çıktığı yerdir.

Dış merkez

Deprem dalgalarının yeryüzüne dik ulaştığı noktadır.

A türü yangın

Odun, kömür, kâğıt, kumaş gibi katı maddelerin yangınıdır.

Kaba arama

Çığda kar yüzeyindeki açıkta kalmış izlerin hızlıca gözle taranmasıdır.

Çığ sondası

Karın altındaki kişiyi bulmak için kara dik saplanan uzun, katlanabilir alüminyum çubuktur.

İhbarla arama

Çevredekilerin enkaz altında kişi olduğuna dair verdiği bilgiyle yapılan hedefli aramadır.

Zarar azaltma

Afetten önce yapılan, sonraki yıkım ve iyileştirme maliyetini düşüren çalışmalardır.

• Odak noktası ile dış merkez karıştırılmamalı: enerji ilk odakta açığa çıkar, dalgalar dış merkezde yüzeye dik ulaşır.
• Yangın sınıfları harfleriyle ezberlenmeli: A katı, B sıvı, C gaz, D metal.
• Yakıt ile ısı kaynağı ayrılmalı: doğal gaz yakıttır, ısı kaynağı değildir.
• Kaba arama önce gelir, cihazlı ve sondalı hassas arama sonra yapılır.
• Anadolu levhasının hareket yönü batıya, Ege'ye doğrudur; doğuya kaçış ifadesi yanlıştır.