AUZEF Bilişim Sistemleri ve Lojistik Çıkmış Sorular

Ders, verinin bilgiye ve karara dönüşmesini sağlayan bilişim sistemlerini, bunların donanım, yazılım ve veritabanı altyapısını ve lojistikte kullanılan otomatik tanıma, kamu sistemleri ile yeni teknolojileri (API, EDI, blokzincir, büyük veri, IoT, otonom araçlar) ele alır.

Veri, enformasyon, bilgi ve bilgelik

• Bilgi hiyerarşisinin tabanında veri bulunur ve en geniş kapsamı veri oluşturur; en üstte bilgelik yer alır.
• Enformasyon işlenmiş veridir; bilgi ise 'nasıl' sorusunu deterministik süreçte yanıtlar.
• Bilgelik geleceğe yönelik karar ve öngörüyü anlatır; bilgiden bilgeliğe geçişte kavrama devreye girer.
• İçgörü, neden-sonuç bağının kavranmasıdır; bilginin davranışa çevrilme yeteneği zekadır.
• Ölçek türleri nominal, ordinal, aralık ve orandır; 'sezgisel ölçek' yoktur.
• Dijital veri türleri sayısal, metinsel, zamansal ve Boolean'dır.

Veritabanları

• Mantıksal örgütlenme sırası karakter, alan, kayıt ve dosyadır; alanların birleşimi kayıttır.
• Veri yapıları hiyerarşik, ağ, ilişkisel ve çok boyutludur; bulanık yapı bunlardan değildir.
• Dağıtık veritabanında veriler farklı fiziksel birimlere yayılır; OECD istatistikleri gibi kaynaklar harici veritabanıdır.
• Otonom veritabanı sistemleri ayar, güvenlik, yedekleme gibi rutin işleri makine öğrenimiyle kendi yürütür.
• İlişkisel tabloda isim gibi tekrar edebilen alan birincil anahtar olamaz.

Yönetim ve karar destek sistemleri

• Yönetim bilişim sistemleri özellikle orta kademe yönetime bilgi sağlar, yalnız üst yönetime değil.
• Üst yönetim bilişim sistemleri kişiye özel, kolay kullanılır görsel raporlar sunar.
• Muhasebe bilişim sistemleri tedarikçiyle olan parasal hareketleri izletir.
• Vade getirisi bilinen tahvil seçimi yapısal bir karardır.
• Yapay zekâ ve uzman sistemlerde iş analitiği kullanılmayan yöntemdir.
• Kurumsal işbirliği sistemleri uzaktan toplantı uygulamalarını kapsar.

Donanım ve yazılım

• RAM uçucudur; elektrik kesilince veri kaybolur. EEPROM elektrikle silinir, EPROM ultraviyole ışıkla silinir, PROM bir kez programlanır.
• Donanımı çalıştıran ROM içindeki yazılım firmware (bellenim) adını alır.
• Bellekler girdi birimi değildir; ağ arabirim kartı bilgisayarı ağa bağlar.
• CD-RW silinip yeniden yazılabilir; Blu-ray diğer ortamlardan daha büyük kapasitelidir.
• İşletim sistemi dosya, bellek ve ağ yönetimi yapar, ROM'a veri yazmaz.
• Kaynak kod derlenmeden önceki metindir; yardımcı yazılımlar bilgisayarı analiz, yapılandırma ve bakım için kullanılır.

Otomatik veri toplama ve barkod

• QR Code veriyi yatay ve dikey iki yönde kodlar; CODE128 ASCII'nin 128 karakterinin tamamını kodlar.
• Kontrol basamağı barkod verisinin doğruluğunu sınar.
• Aktif RFID etiketler kendi pil veya enerji kaynağını taşır; çözücü RFID bileşeni değildir.
• Saç tanıma yaygın biyometrik teknoloji sayılmaz.
• GS1'de taşıma birimleri SSCC ile numaralanır; Türkiye'deki yetkili kurum TOBB'dur.

Lojistik ve kamu bilişim sistemleri

• Taşıma yönetimi sistemi mal taşımayı planlar ve eniyiler; müşteri ilişkileri yönetimi memnuniyeti merkeze alır.
• İnsan kaynakları bilişim sistemleri doğrudan lojistik operasyonlara yönelik değildir.
• Tek Pencere Sistemi çalışmaları Ticaret Bakanlığı'na aittir; belgeler tek noktadan, tek başvuruyla yürür.
• Elektronik gümrük beyanı BİLGE ile yapılır; yetkilendirilmiş gümrük müşavirleri U-ETDS kapsamında değildir.
• Coğrafi Bilgi Sistemleri coğrafi referanslı verileri toplar, çözümler ve görselleştirir.
• Otomatik yönlendirmeli araçlar yer işaretlerini izleyen robotlardır.

API, EDI ve blokzincir

• API istek türleri GET, POST, PUT, DELETE'tir; mevcut veriyi güncellemek için PUT kullanılır.
• REST ve SOAP API protokolleridir; SOAP XML tabanlıdır. JSON kodlama biçimidir.
• Open API herkesin erişimine açıktır; standartlara dayanan yapı API değil EDI'dir.
• EDI standartlarından UN/EDIFACT Birleşmiş Milletler'e, SWIFT bankacılığa aittir.
• Blokzincir merkezi güveni ağa dağıtır; akıllı kontratlar koşullar gerçekleşince işler.
• Blokzincir her senaryoya uygun değildir.

Yeni teknolojiler

• Büyük verinin bileşenleri hacim, hız, çeşitlilik ve değerdir; farklı kaynak ve format çeşitliliğe işaret eder.
• Otonom araç seviye 5 insan müdahalesi gerektirmez.
• LoRaWAN haberleşme protokolüdür, nesne algılama teknolojisi değildir.
• İnsansız hava araçları lojistikte kullanılır ancak elleçleme alanı sayılmaz.
• Sürücü bilgi takip sistemiyle sigorta ve kasko bilgileri izlenemez.

Enformasyon

Verinin işlenmiş hâlidir.

Bilgelik

Bilgi hiyerarşisinin en üstündeki, geleceğe dönük karar ve öngörü düzeyidir.

İçgörü

Bir durumdaki ilişki ve davranışların neden-sonuç bağıyla kavranmasıdır.

Kayıt

Bir veritabanında alanların bir araya gelmesiyle oluşan topluluktur.

Firmware

ROM türü belleklerde saklanan ve donanımı çalıştıran bellenim yazılımıdır.

Kontrol basamağı

Barkod verisinin doğru okunup okunmadığını denetleyen bölümdür.

Tek Pencere Sistemi

Gümrük belgelerinin tek noktadan sağlandığı ve işlemlerin tek başvuruyla sonuçlandığı kamu sistemidir.

BİLGE

Gümrük beyanının elektronik ortamda yapılmasını sağlayan sistemdir.

SSCC

GS1'de taşıma birimlerini numaralandırma yaklaşımıdır.

EDI

Standartlara dayanan elektronik veri alışverişi yöntemidir; UN/EDIFACT ve SWIFT örnekleridir.

Akıllı kontrat

Önceden belirlenmiş koşullar oluşunca kendiliğinden işleyen sözleşmedir.

Blokzincir

Merkezi otoriteye ihtiyaç bırakmadan güveni ağ üzerinde dağıtan yapıdır.

• SOAP bir API protokolüdür, EDI standardı değildir; REST ve SOAP API, UN/EDIFACT ve SWIFT EDI tarafındadır.
• EPROM ultraviyole ile, EEPROM elektrikle silinir; PROM yalnız bir kez programlanır.
• Olumsuz kök sorularında 'sezgisel', 'bulanık', 'niçin', 'kapsam' gibi uydurma seçeneklere dikkat edilmeli.
• Yönetim bilişim sistemleri yalnız üst değil, özellikle orta kademe yönetime hizmet eder.
• Veri bilgi hiyerarşisinde en geniş tabandır, bilgelik en üsttür ve geleceğe dönüktür.