AUZEF Adli Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Adli sosyal hizmet dersi, sosyal hizmet uzmanlarının yargı sistemi içindeki rolünü anlatır. Mahkemeler, ceza infaz kurumları, denetimli serbestlik, çocuk izlem merkezleri, aile mahkemeleri ve madde bağımlılığıyla çalışma bu çerçevede ele alınır.

Yargı örgütü ve mahkemeler

• Ceza mahkemeleri suç isnadı taşıyan dosyalara bakar, ceza verir ve kesinleşen cezaların infazı için savcılığa dosya iletir.
• Soruşturmada arama, el koyma, yakalama, tutuklama gibi hâkim kararı gerektiren işlemleri Sulh Ceza Mahkemesi verir.
• Asliye Hukuk genel görevli özel hukuk mahkemesidir; Sulh Hukuk kira, ortaklığın giderilmesi ve çekişmesiz yargı işlerine bakar.
• Ağır Ceza Mahkemesi heyetle çalışır, tek hâkimli mahkemelerden değildir.
• Bölge İdare Mahkemesi idare ve vergi mahkemesi kararlarına yönelik istinafı inceler.
• Anayasa Mahkemesi 1961'de kurulmuştur; Hâkimler ve Savcılar Kurulu özlük işlemlerini yürütür, Türkiye Adalet Akademisi yargı mensuplarının eğitimiyle ilgilenir.
• 6771 sayılı Kanunla KHK dönemi kapanmış, kararname yetkisi Cumhurbaşkanlığına verilmiştir.

Aile mahkemeleri ve çocuk koruma

• Türkiye'de aile mahkemeleri 4787 sayılı Kanunla 2003'te kurulmuştur; 6284 sayılı Kanun işlemlerinden Aile Mahkemesi sorumludur.
• İlk aile ve çocuk mahkemesi 1899'da ABD'de Illinois'de açılmış, çocukların psikolojik ve sosyal ihtiyaçları dikkate alınmıştır.
• İlk Çocuklara Zulmü Önleme Derneği 1875'te ABD'de kurulmuştur.
• Çocuk Koruma Kanunu 2005'te yürürlüğe girmiştir; suç işlediği ileri sürülen çocuk 'suça sürüklenen çocuk' diye adlandırılır.
• Çocuğa kötü muamele dört türdür: fiziksel, cinsel, duygusal istismar ve ihmal.
• Çocuğun teslimi Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünce, teslim ve kişisel ilişki ilamlarının icrası İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde yürütülür.
• Çocuk Eğitimevleri Adalet Bakanlığına bağlıdır.

Çocuk izlem merkezleri ve adli görüşme

• Çocuk izlem merkezleri Sağlık Bakanlığı bünyesindedir; çok kurumlu protokolle 2011'de kurulmuştur, soru külliyatında faaliyet yılı 2010 olarak da geçer.
• Merkezde adli görüşme, adli muayene ve psikiyatrik değerlendirme çocuk dostu tek ortamda yapılır; hâkimle görüşme adliyede olur.
• Adli görüşmeci çocuğun gelişimini ve travma etkisini değerlendirir, ailesiyle görüşüp risk etkenlerini saptar, çocuğun az örselenmesini sağlar.
• Sosyologlar merkezde adli görüşmeci olarak çalışmaz.
• Kapanış evresinde amaç görüşmeyi bitirmek ve mağdurun rahatlamasıdır; suç ayrıntıları yeniden sorulmaz.
• Sorgulama evresinde suç ayrıntıları toplanır, yönlendirici ve kapalı uçlu sorulardan kaçınılır; suçla ilgisiz konular açılış ve kapanışa aittir.

Adli destek hizmetleri ve raporlama

• Adli destek hizmetleri başsavcılık veya mahkeme talebiyle ya da doğrudan başvuruyla psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı gibi personelce verilir.
• İl müdürlüklerinde Ceza Yargılaması, Hukuk Yargılaması, Kırılgan Grup, Adli Yardım ve Bilgilendirme-Yönlendirme büroları vardır; ayrı Çocuk Destek Hizmetleri Bürosu yoktur.
• Bireysel Değerlendirme Raporu ihtiyaçları, risk etkenlerini, suçtan etkilenmeyi ve yeniden suç riskini kapsar.
• Sosyal inceleme raporu kısa, öz, amaca uygun ve gizliliğe saygılı olmalı, uzun ve detaylı olmamalıdır.
• Sosyal İnceleme Raporlarının hazırlayıcısı 1994 genelgesiyle Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu eliyle belirlenmiştir; kurum 1983'te 2828 sayılı Kanunla kurulmuştur.
• ŞÖNİM meslek elemanları şiddet mağdurlarına destek verir ve tedbirleri izler; adli görüşme yapmaları görevleri arasında değildir.
• Kayıt ve raporlama kişisel kullanım için tutulmaz.

Ceza infaz kurumları

• Kapalı kurumda iç ve dış güvenlik, açık kurumda yalnız dış güvenlik sağlanır.
• F Tipi terör ve tehlikeli nitelikli hükümlüleri barındırır; Y Tipi ağırlaştırılmış müebbet hükümlülerini ve düzeni bozacak kişileri alır.
• C Tipi sekiz koğuşlu, disiplin hücreli, kütüphane ve konferans salonu bulunan kurumdur; T Tipi kapasite sorununa çözüm olan modern kapalı kurumdur; R Tipi kendi ihtiyacını karşılayamayanlar içindir.
• Devlet güvenliği ve anayasal düzene karşı suçlardan hüküm giyenler yüksek güvenlikli kapalı kurumda kalır.
• Cinsel dokunulmazlığa karşı suç işleyenler iyi hâlle doğrudan açık kuruma alınanlar kapsamına girmez.
• Altı aydan uzun kalan hükümlüler için Gelişim Değerlendirme Raporu hazırlanır; sosyal hizmet uzmanları psiko-sosyal yardım servisinde görev yapar.
• Tutuklu, kuvvetli şüphe nedeniyle tutuklanmış ama henüz mahkûm olmamış kişidir.

Denetimli serbestlik ve adli kontrol

• Denetimli serbestlik cezanın bir bölümünün toplumda denetimle geçirilmesini, yeniden suçun önlenmesini ve bağımlıların rehabilitasyonunu amaçlar; ilk kapsamlı düzenleme 2005'tedir.
• Adli kontrol, tutuklama yerine şüpheli veya sanığın yükümlülüklerle toplumda denetlenmesidir.
• Denetimli serbestlik uzmanı olarak sosyal hizmet uzmanı, psikolog, sosyolog ve öğretmen görev alabilir; psikiyatrist almaz.
• Tedavi hizmetini Sağlık Bakanlığı sunar, mahkeme Türk Ceza Kanunu çerçevesinde karar verir; PDR uzmanları bu hizmette çalışmaz.
• Yükümlü yılda en az 1 kez önceden haber verilmeden sağlık kuruluşuna sevk edilir.
• Kamuya yararlı işte çalıştırma, karşılıksız çalışarak zararı telafi etmeye dayanan seçenek yaptırımdır.
• Memurların görevi takip, denetim, cihaz işlemleri ve ihlal bildirimleridir; sosyal araştırma raporu hazırlamak değildir.

Madde bağımlılığı

• Psikoaktif maddeler merkezî sinir sistemini etkileyip algı, ruh hâli ve davranışı değiştirir.
• Dünya Sağlık Örgütüne göre madde bağımlılığı, bir maddenin tekrarlı kullanımıyla gelişen zehirlenme durumudur.
• Tolerans, aynı etki için giderek daha yüksek doz gerekmesidir.
• Detoksifikasyon bedenin maddeden arındırılması ve yoksunluğun giderilmesidir.
• Psikososyal tedavi remisyonu uzatmayı, yeni beceri kazandırmayı ve topluma uyumu hedefler.
• Biyolojik testlerde kan, idrar, tükürük ve ter kullanılır; ultrason kullanılmaz.
• Adsız Alkolikler 1929'da ABD'de kurulan karşılıklı yardımlaşma topluluğudur; patlayıcılar bağımlılık yapıcı madde değildir.

Vesayet

Küçük ve kısıtlıların haklarını korumak için özel hukukta düzenlenen kamu hizmeti niteliğinde kurumsal sistemdir.

Soruşturma

Suçun işlenmesinden hüküm aşamasına kadar kolluk, savcı ve hâkimce yürütülen inceleme ve delil toplama işlemleridir.

Tutuklu

Suç işlediğine dair kuvvetli şüphe nedeniyle mahkeme kararıyla özgürlüğü geçici kısıtlanan, henüz mahkûm olmayan kişidir.

Adli kontrol

Tutuklama yerine kişiyi yükümlülüklerle toplum içinde denetleyen koruma tedbiridir.

Denetimli serbestlik

Hükümlünün toplumda denetim altında yaşayarak uyum sağlamasını amaçlayan tedbir ve yükümlülükler bütünüdür.

Suça sürüklenen çocuk

Suç sayılan fiili işlediği ileri sürülen veya hakkında güvenlik tedbiri verilen çocuktur.

Adli görüşmeci

Çocuk izlem merkezinde çocuk ve aileyle görüşüp riskleri değerlendiren, çocuğun az örselenmesini gözeten uzmandır.

Bireysel Değerlendirme Raporu

Kişinin ihtiyaç, risk ve yeniden suç ihtimalini adli destek görevlisinin gözlemiyle birleştiren belgedir.

Gelişim Değerlendirme Raporu

Hükümlünün davranış ve gelişimini puanlayarak rejim ve iyileştirme programını planlamaya dayanak olan belgedir.

Tolerans

Madde etkisinin zayıflaması nedeniyle aynı etki için dozun artırılması gerekliliğidir.

Detoksifikasyon

Bedenin bağımlılık yapan maddeden arındırılması ve yoksunluk belirtilerinin giderilmesidir.

İnsan unsurlu felaket mağdurları

Trafik kazası, teknolojik kaza, terör ve savaşta zarar gören kişilerdir.

• Cezaevi tiplerini karıştırma: F terör ve tehlikeli hükümlüler, Y ağırlaştırılmış müebbet, C sekiz koğuşlu yapı, T büyük şehir kapasitesi, R bakıma muhtaç olanlar.
• Tutuklu henüz hükümlü değildir; adli kontrol tutuklama yerine geçer, denetimli serbestlik ise cezanın toplumda sürmesidir.
• Değil ve yer almaz tipi sorularda dışlama yap: psikiyatrist, sorgu odası, ultrason, terapi grupları, uzun rapor gibi seçenekler genellikle yanlıştır.
• Tarihleri ayır: aile mahkemeleri 2003, Çocuk Koruma Kanunu ve denetimli serbestlik düzenlemesi 2005, Anayasa Mahkemesi 1961, ilk çocuk mahkemesi 1899.
• Adli görüşme aşamalarında kapanışta suç ayrıntısı sorulmaz; ayrıntı sorgulamada toplanır.