AUZEF Aile Danışmanlığı Çıkmış Sorular

Aile Danışmanlığı dersi, aileyi bir sistem olarak ele alır; işlevsel ve işlevsiz aile özelliklerini, iletişim becerilerini, başlıca danışmanlık ekollerini, danışmanlık sürecinin evrelerini ve çocukluk sorunları, boşanma ile yas gibi konulardaki müdahaleleri kapsar.

Aile, işlevsellik ve ebeveynlik

• Aileye katılım doğum, evlilik veya evlat edinmeyle olur; boşanmada ortak çocuk varsa ebeveynlik bağı sürer.
• İşlevsel ailede üyeler birlikte vakit geçirmekten hoşlanır, kurallar önceden net ve tutarlıdır, roller esnektir.
• İşlevsiz ailede adaletsizlik, etiketleme ve sürekli eleştiri görülür; sağlıklı ailede hoşgörü ve sınır koyma vardır.
• İlgisiz ihmalkâr ebeveyn ne sevgi gösterir ne disiplin kazandırır; otoriter ebeveyn katı kurala önem verir, sıcaklıkta yetersiz kalabilir.
• Bowlby'ye göre erken bağlanma kalıbı, yaşam boyu kurulan ilişkilerin niteliğini belirler.

İletişim becerileri

• Açık iletişimde duygu ve düşünce doğrudan, kısa, net ve ben diliyle aktarılır; ima ve iğneleme kullanılmaz.
• Ben dili, davranışın kendisinde uyandırdığı duyguyu söyler; suçlayıcı ve yargılayıcı olan sen dilidir.
• Dikkatle dinlemek ve ilgi göstermek iletişimi güçlendirir; öğüt vermek, eleştirmek ve alay etmek engeller.
• Göz teması ve ses tonu etkili iletişimin öğeleridir.
• İletişim eğitiminde her üyenin bakış açısı dikkate alınır.

Aile danışmanlığı ekolleri

• Yapısal yaklaşım Minuchin'e aittir; alt sistemler arası sınırlara ve hiyerarşiye odaklanır.
• Stratejik yaklaşımın kurucusu Haley'dir; belirtilerin sistemde işlev gördüğünü savunur ve etkileşim kalıplarını bozan yönergeler verir.
• MRI yaklaşımında sorunlar yanlış çözüm denemeleriyle kronikleşir; zorlama ve karşıt tartışma ironik süreçtir.
• Çözüm odaklı yaklaşımda ilişki türleri müşteri, şikayetçi ve ziyaretçidir.
• Öyküsel yaklaşım kişiye kendi öyküsünü yeniden kurma gücü verir; sosyal yapısalcı yaklaşımda sorular yeni olasılıklara yer açar.

Psikanalitik, bağlamsal ve kuşaklar arası yaklaşımlar

• Psikanalitik yaklaşımda eşler kabul edemediği dürtüleri birbirine yansıtır; yansıtmalı özdeşimle bu rolleri benimser.
• Çocukluk figürlerine duyulan duyguların terapiste yöneltilmesi aktarımdır.
• Boszormenyi-Nagy'nin bağlamsal yaklaşımında görünmez sadakat, kişinin farkında olmadan kök ailesine bağlı kalmasıdır.
• Kuşaklar arası yaklaşım, köken aileden ayrışma düzeyini fark ettirmeyi ve kalıpları dönüştürmeyi hedefler.
• Bilişsel davranışçı yaklaşım sorunları hatalı düşünce kalıplarına bağlar; olumsuz seçici dikkat ve negatif pekiştirme bu yaklaşımın terimleridir.

Danışmanlık süreci ve değerlendirme

• Planlamada hipotez geliştirilir ve ilk oturuma kimlerin çağrılacağı belirlenir; sonra müdahale evresi gelir.
• Hipotezler esnektir ve sistemle belirti arasındaki bağlantıyı açıklar.
• Formülasyon kapsamlı ama aileye anlaşılır, yalın ve jargonsuz olmalıdır.
• Sonlandırmada oturum aralıkları seyrekleştirilerek geçiş kontrollü yapılır.
• Gizlilik, yasal bildirim zorunluluğu olan durumlarda kalkar ve bu sınırlar başta aileye anlatılır.
• Soy ağacı kuşaklar arası örüntüleri, aile kronolojisi önemli olayları zaman sırasıyla gösterir.

Çocukluk sorunları ve ebeveyn eğitimi

• Yıkıcı davranışlar dışa yöneliktir: saldırganlık, hayvanlara zarar verme; sosyal kaygı ve uyku sorunu içselleştirilmiş sorunlardır.
• Karşı gelme, ebeveynin artan taleplerine direnilen zorlayıcı etkileşim döngülerinde ortaya çıkar.
• Ebeveyn eğitiminde olumlu ilişki güçlendirilir, davranışlar gözlenip kaydedilir, şiddet yerine mola kullanılır.
• Mola başlatılırken en fazla on kelimelik açıklama yapılır.
• Davranım bozukluğuna zemin hazırlayan tutumlar yetersiz denetim ve tutarsız tepkidir.
• Kaygılı çocukta korkulan durumlar sıralanır ve adım adım yüzleşilir.
• Fiziksel istismarda çocuğun güvenliği için müdahale gecikmeden yapılır.

Boşanma ve yas

• Boşanma kararının birlikte verilmesi sonraki uyumu olumlu etkiler; müdahale yalnızca çocuğu değil tüm aile alt sistemlerini kapsar.
• Çatışmalı boşanmaya tanık olan çocuklar yetişkinlikte istikrarlı evlilik kurmakta zorlanabilir.
• Uzlaşmaya yatkın olmama, düşük vicdani sorumluluk ve aşırı sosyal medya kullanımı boşanma riskini artırır.
• Yas aşamaları inkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenmedir.
• Aile temelli yas çalışmasında kayıp, ailenin dünya görüşüne yerleştirilir; birinci evre ölümün kabulü için yeterli imkân tanınınca biter.

Günah keçisi yapma

Evlilik çatışmasından kaçınmak için tüm sorunun tek bir çocuğa yüklenmesidir.

Etiketleme

Tek bir hatayı çocuğun kişiliğine yüklemek ve ona olumsuz sıfat yapıştırmaktır.

İçiçe geçmiş aile

Sınırları silik, üyelerin birbirine aşırı karıştığı ve bir kişinin stresinin herkese yayıldığı ailedir.

Terapötik ittifak

Danışman ile aile arasında güven ve iş birliğine dayanan bağdır.

Genogram

En az üç kuşağın ilişki örüntülerini ve önemli olaylarını gösteren görsel haritadır.

Üçgenleşme

İki kişi arasındaki gerilimin üçüncü bir kişiye yönelmesidir.

4P formülasyonu

Sorunu hazırlayan, tetikleyici, sürdürücü ve koruyucu etkenlerle inceler.

İçsel çalışma modeli

Erken bağlanmadan doğan, yakın ilişkilerin temelini oluşturan zihinsel şemadır.

Biyopsikososyal formülasyon

Mizaç biyolojik, benlik saygısı psikolojik, aile ve akraba ilişkileri sosyal unsurdur.

Prochaska modeli

Karar öncesi, karar, hazırlık, eylem ve sürdürme evrelerinden oluşan değişim aşamalarıdır.

• Sınır kavramı Minuchin'e aittir; bağlamsal yaklaşımda yer almaz. Sorunu sürdüren örüntüleri bozan yönerge stratejik ekole, baskıcı öyküler öyküsel ekole bağlanır.
• Genogram kuşaklar arası haritadır, aile kronolojisi olayların zaman sıralı listesidir; üçgenleşme ve otoriter ebeveynlik değerlendirme aracı değildir.
• Müşteri sorumluluk almaya hazırdır, şikayetçi çözümü başkasında arar; ben diliyle sen dilini karıştırma, ben dili suçlamadan duyguyu söyler.
• Yas aşaması listesinde üçgenleşme, aile yaşam döngüsünde gebelik evresi, 4P'de pasif etkenler seçeneklerinin dışarıda kaldığına dikkat edilmelidir.