AUZEF Atatürk İ. Ve İ.Tarihi-2 Çıkmış Sorular

Ders, Millî Mücadele sonrasından Cumhuriyet'in ilk yıllarına, tek parti döneminden çok partili hayata ve Soğuk Savaş dış politikasına uzanan dönemi anlatır. Eğitim, hukuk, ekonomi, siyasi olaylar, inkılaplar ve uluslararası ilişkiler ana eksenlerdir.

Saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyet'e geçiş

• TBMM 23 Nisan 1920'de açıldı; millî egemenliğe dayalı yeni devletin temeli atıldı.
• 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldı; Tevfik Paşa kabinesi 4 Kasım'da istifa etti.
• İstanbul'un yönetimini devralmak üzere Refet Bele gönderildi.
• II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı; Ali Fethi Okyar hükûmet başkanı seçildi.
• 8 Nisan 1923'te Dokuz Umde seçim bildirgesi yayımlandı.

Eğitim ve kültür alanındaki yenilikler

• Maarif-i Umumiye Nezareti 1857'de kuruldu; Osmanlı eğitimi yasal çerçeveye girdi.
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te çıktı; tüm okullar Maarif Vekâleti'ne bağlandı, medreseler kapandı.
• Aynı kanun Darülfünun'a İlahiyat Fakültesi açılmasını öngördü.
• Harf İnkılabı sonrası Millet Mektepleri açıldı; Halk dergisi 1929'da yayımlanmaya başladı.
• Köy Enstitüleri 1940'ta kuruldu, 1954'te ilköğretmen okuluna çevrildi; Hasan Âli Yücel Maarif Vekiliydi.
• Ankara Adliye Hukuk Mektebi 5 Kasım 1925'te açıldı.

Hukuk ve toplumsal inkılaplar

• 429 sayılı kanunla Şeriye ve Evkaf Vekâleti kalktı; camilerin yönetimi Diyanet İşleri Başkanlığı'na verildi.
• Medeni Kanun 17 Şubat 1926'da İsviçre kanunundan uyarlanarak kabul edildi.
• Miladi takvim 26 Aralık 1925'te kabul edildi, 1926 başında uygulandı.
• Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te çıktı; Mustafa Kemal'e Atatürk soyadı verildi.
• Şapka Kanunu'na tek aleyhte oyu Sakallı Nurettin Paşa verdi.
• Hukuk-ı Aile Kararnamesi 1917'de yayımlandı.

İç siyaset: muhalefet, isyanlar ve çok partili hayat

• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kuruldu, Şeyh Sait İsyanı gerekçesiyle 3 Haziran 1925'te kapatıldı.
• Doğru sıra: Şeyh Sait İsyanı, Takrir-i Sükûn, İzmir Suikastı, Menemen Olayı.
• Takrir-i Sükûn'un olağanüstü yetkileri Şapka Kanunu'nun uygulanmasında kullanıldı.
• Menemen Olayı'nda Derviş Mehmet ayaklandı, Kubilay şehit edildi.
• Millî Kalkınma Partisi 1945'te, Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da kuruldu.
• 14 Mayıs 1950 seçiminde DP kazandı; CHP'nin 27 yıllık iktidarı bitti.

İlkeler, Atatürk sonrası dönem ve ekonomi

• Altı Ok 1931'de CHP programına girdi, 1937'de Anayasa'ya eklendi.
• Devletçilik 1931 kurultayında benimsendi; Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de çıktı.
• Aralık 1938'de Atatürk'e Ebedî Şef unvanı verildi; İnönü cumhurbaşkanı seçildi.
• Millî Korunma Kanunu 1940'ta savaş ekonomisi için kabul edildi.
• Toprak mahsulleri vergisi 1943'te konuldu; ilk büyük devalüasyon 7 Eylül 1946'da yapıldı.
• Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu 1945'te çıktı; amacı toprağı geniş kesimlere yaymaktı.
• Türkiye İş Bankası'nın ilk genel müdürü Celal Bayar'dı.

DP dönemi uygulamaları

• 1954 seçimlerinden sonra Kırşehir ilçe yapıldı, Nevşehir il oldu; Kırşehir 1957'de yeniden il oldu.
• Adıyaman 1954'te Malatya'dan ayrılarak il oldu.
• Karadeniz Teknik, ODTÜ, Atatürk ve Ege üniversiteleri DP döneminde açıldı.
• TÜBİTAK 1963'te kuruldu.

Dış politika ve uluslararası örgütler

• Atatürk dönemi dış politikası 'Yurtta sulh, cihanda sulh' anlayışına dayanır; revizyonist değildir.
• Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'de imzalandı; 1923-1930 Türk-Sovyet ilişkileri Geçici Barış Dönemi'dir.
• Odessa sorunu 1927 Ticaret ve Seyr-i Sefain Antlaşması'yla çözüldü.
• Türkiye 18 Şubat 1952'de NATO'ya girdi; Balkan Paktı 1953'te imzalandı.
• Bağdat Paktı Irak'ın ayrılmasıyla 1959'da CENTO adını aldı.
• Ankara Antlaşması 1963'te imzalandı; Maastricht Antlaşması ile Topluluk Avrupa Birliği adını aldı.

Tevhid-i Tedrisat

Eğitimi tek merkezde toplayan, 3 Mart 1924 tarihli kanun.

Takrir-i Sükûn

Şeyh Sait İsyanı sonrası hükûmete olağanüstü yetkiler veren yasa.

Devletçilik

Devletin özel girişimin yetmediği alanlarda doğrudan yatırım yapması ilkesi.

Laiklik

Din ve devlet işlerinin ayrılması, hukukun akıl ve bilime dayanması, inanç özgürlüğünün güvencesi.

Millet Mektepleri

Yeni harfleri halka öğretmek için açılan okullar.

Ebedî Şef

Aralık 1938'de CHP kurultayının Atatürk'e verdiği unvan.

Millî Korunma Kanunu

Savaş yıllarında hükûmete fiyat, üretim ve stokçuluk konusunda yetki veren kanun.

Dinî Islah Beyannamesi

Fuat Köprülü başkanlığındaki heyetin hazırladığı, ibadet dilinin Türkçeleşmesi gibi önerileri içeren belge.

CENTO

Bağdat Paktı'nın Irak'ın ayrılmasından sonraki adı.

İhtilal

Var olan düzeni kısa sürede, zor kullanarak ve kan dökerek değiştirme.

• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası sorularında Fevzi Çakmak parti üyesi değildir; Karabekir, Cebesoy, Orbay ve Adıvar üyedir.
• Balkan Paktı (1953) ile Sadabat Paktı (1937) karıştırılmamalı; Sadabat Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasındadır.
• Olay sıralamasında Şeyh Sait, Takrir-i Sükûn, İzmir Suikastı, Menemen sırası akılda tutulmalı.
• Adem-i merkeziyetçilik Türk İnkılabı'nın niteliği değildir; Sosyalizm Fransız İhtilali kavramı değildir; revizyonizm Atatürk dış politikasına yabancıdır.
• İstanbul Üniversitesi DP döneminde kurulmamıştır; Darülfünun'un yerine 1933'te geçmiştir.