AUZEF Endüstriyel Kalite Kontrol Çıkmış Sorular

Endüstriyel Kalite Kontrol dersi; kalite anlayışının tarihsel gelişimini, standardizasyonu, ölçme ve muayene araçlarını, toleransları, temel istatistik yöntemlerini, kontrol diyagramlarını, örneklemeyi ve toplam kalite yaklaşımlarını ele alır.

Kalite anlayışının tarihsel gelişimi

• Sanayi devriminden önce kaliteyi ustanın özeni ve iş ahlakı belirlerdi; usta-çırak düzeni seri üretimle yerini sistematik kontrole bıraktı.
• Evreler sırasıyla muayene, istatistiksel kalite kontrol, toplam kalite kontrol, toplam kalite yönetimi ve Altı Sigma biçiminde ilerler.
• Osmanlı'da Ahilik, gedik, narh ve II. Bayezid'in 1502 tarihli Kanunname-i İhtisabı Bursa uygulamaları denetimin örnekleridir.
• Eski Yunan ve Roma'da lonca benzeri örgütlenmeye collegia denirdi; Mısır'da ürün tanımı ve üretim bilgileri görülür, Vikingler gemi yapımında kalite tekniklerini kullanmıştır.
• Pabucu dama atılmak deyimi, kusurlu mal yapan esnafın teşhir edilerek cezalandırılmasını anlatır.

Standardizasyon

• Standart belirli ölçütlere uygunluğu ifade eder; Türkiye'de bu görevi 1960'ta 132 sayılı Kanunla kurulan TSE yürütür.
• Piramit firma, ulusal, bölgesel ve uluslararası standartlardan oluşur; kıtasal standart diye bir basamak yoktur.
• CEN elektroteknik ve telekomünikasyon dışındaki Avrupa standartlarından, CENELEC elektroteknikten sorumludur; ETSI Avrupa ölçeğinde çalışır.
• IEC elektrik ve elektronik alanında uluslararası standart yayımlar.
• Standardizasyon üreticiye üretim planlaması, kalite kontrolü ve depolama kolaylığı sağlar; daha ucuza alım tüketici yararıdır.

Ölçme ve metroloji

• Metroloji sözcüğü Yunanca metron (ölçü) sözcüğünden gelir; standart kilogramın aslı Fransa'da saklanır.
• Tarihsel ölçüler: royal cubit dirsekten orta parmak ucuna kol uzunluğu, iron ulna Kral I. Edward'ın yarda çubuğu, stone İngiliz ağırlık taşı, libra Roma ağırlık birimidir.
• Modül kumpası dişli çark diş kalınlığı ve diş üstü yüksekliğini ölçer; pergel ölçü taşımada kullanılır.
• Verniyeli kumpas yaklaşık 0.05 veya 0.02 mm duyarlıdır; ±0.001 gibi toleranslar mikrometre veya komparatör gerektirir.
• Mikrometrede hassas okuma tambur üzerinden yapılır; saatli kumpas daha duyarlı okuma sağlar.

Tolerans ve muayene

• Ürün spesifikasyonları tasarım aşamasında belirlenir; ilk kontrol tasarımda gözden kaçan hataları yakalar.
• Nominal ölçüden eksi sapma çıkarılırsa alt tolerans limiti bulunur; 12 ± 0.02 için sınırlar 11.98 ve 12.02 mm'dir.
• Tolerans daraldıkça maliyet artar; en geniş tolerans en ucuzdur.
• En kötü durumda montaj toleransı parça toleranslarının toplamıdır.
• Muayene uygun parçayı yeniden işlemeye göndermek değil, uygunluk kararı vermek içindir.
• Muayene yeterliliği oranı, 6 kat birleşik değişkenliğin tolerans aralığına bölünmesiyle bulunur.

Veri, istatistik ve görsel araçlar

• Merkezi eğilim ölçüleri ortalama, medyan ve moddur; yayılımı standart sapma ve dağılım aralığı gösterir.
• Dağılım aralığı en büyük ile en küçük değerin farkıdır.
• Çubuk, pasta ve Pareto nitel; histogram nicel veriler içindir; çetele diyagramı işaret veya küçük resim kullanır.
• Zaman serileri türüne göre fiziksel (sıcaklık, nem) ve demografik (nüfus, doğum) olarak ayrılır.
• Normal dağılım Gauss adıyla da anılır; terimi 1875'te Peirce, Galton ve Lexis kullanmıştır.
• Veriler biriktirilip sonra aktarılmamalı, toplanırken kayda geçirilmelidir.

Kalite araçları ve kontrol diyagramları

• Pareto analizi az sayıdaki temel nedene öncelik verir; hatalar büyükten küçüğe sıralanır.
• Ishikawa (balık kılçığı) diyagramı sorunun olası nedenlerini gruplar halinde gösterir.
• Shewhart 1924'te kontrol diyagramlarını geliştirmiştir; sınırlar merkezden ±3 standart sapma uzaktadır.
• Ardışık 7 noktanın orta çizginin aynı yanında olması kontrol dışı işaretidir.
• Değişkenlik genel (rastgele) ve özel (atanabilir) nedenlere ayrılır; tezgâh ayarı hatası özel nedendir.
• p diyagramında ÜKL, p-bar artı 3 standart sapma ile hesaplanır.

Örnekleme ve olasılık

• Kabul örneklemesini 1928'de Dodge ile Roming geliştirmiştir.
• Planlar tek, çift, çok aşamalı ve ardışık türündedir; katlamalı plan yoktur.
• Tek aşamalı planda hatalı sayısı k kabul sayısı c'yi aşarsa parti reddedilir.
• ISO 2859'da özel seviyeler S-1 ile S-4 olup küçük örnek hacmi için kullanılır.
• Olasılık sorularında binom, Poisson ve normal dağılım z değeri kullanılır.

Toplam kalite ve Altı Sigma

• TKY sürekli iyileştirme (kaizen), müşteri odaklılık ve tüm çalışanların katılımına dayanır.
• Kalitenin sorumluluğu tüm örgüte aittir; nihai sorumlu üst yönetimdir.
• PUKÖ döngüsü sürekli gelişme ilkesiyle ilişkilidir.
• Altı Sigma milyonda 3.4 hata hedefler; 1989'da Motorola'da uygulanmaya başlanmıştır.
• Performans ölçümü çalışan veriminin izlenmesiyle ilgilidir.

Dağılım aralığı

En büyük ve en küçük değer arasındaki fark.

Standart sapma

Değerlerin ortalamadan ne kadar uzaklaştığını gösteren değişkenlik ölçüsü.

Mod

Veri kümesinde en sık tekrar eden değer.

Nominal ölçü

Tasarımda belirlenen anma boyutu; tolerans bunun çevresinde tanımlanır.

Tolerans

Üst ve alt sınır arasında izin verilen ölçü farkı.

Pareto analizi

Sorunların çoğuna yol açan az sayıda nedeni belirleyip önceliklendirme yöntemi.

Ishikawa diyagramı

Neden-sonuç ilişkisini balık kılçığı biçiminde gösteren araç.

Kontrol diyagramı

Süreci zaman içinde izleyip kontrol dışı durumları yakalayan, ±3 sigma sınırlı grafik.

Genel neden

Sürecin doğasından gelen rastgele değişkenlik, örneğin küçük sıcaklık ve nem oynamaları.

Özel neden

Tespit edilip giderilebilen, süreci kontrol dışına çıkaran etken.

Altı Sigma

Milyonda 3.4 hata hedefleyen, süreci sigma düzeyiyle ölçen yaklaşım.

PUKÖ

Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al döngüsü.

• Nitel veri araçları (çubuk, pasta, Pareto) ile nicel veri aracı (histogram) karıştırılmamalıdır.
• Merkezi eğilim ölçüleri (mod, medyan, ortalama) ile yayılım ölçüleri (standart sapma, aralık) ayrı tutulmalıdır.
• CEN, CENELEC, ETSI bölgesel; ISO ve IEC uluslararası; TSE, DIN, BSI, ANSI ulusaldır.
• Genel (rastgele) nedenler ile özel (atanabilir) nedenler soruda sıkça ters çevrilir.
• Hesap sorularında ortalama, tolerans aralığı, z değeri ve olasılık adımları dikkatle uygulanmalıdır.