AUZEF Eski Mısır Tarihi Çıkmış Sorular

Eski Mısır Tarihi dersi; Nil çevresinde şekillenen coğrafyayı, Sülaleler Öncesi dönemden Hiksosların gelişine uzanan siyasi evreleri, krallık anlayışını, piramit ve mezar geleneğini ile yazının gelişimi ile çözümünü ele alır.

Coğrafya ve Nil

• Nil güneyden kuzeye akar; güneyi Yukarı Mısır, kuzeydeki Delta ise Aşağı Mısır olarak adlandırılır.
• Birinci çağlayandan Kahire'ye uzanan dar vadi Yukarı Mısır'ı oluşturur.
• Birinci ile ikinci çağlayan arasındaki bölge Aşağı Nübye'dir; altın, abanoz ve fildişi ticareti buradan geçer.
• Mavi Nil'in kaynağı Etiyopya'dadır; verimli alüvyonun büyük bölümünü o getirir.
• Takvim taşkın, ekim, hasat olmak üzere üç mevsimlidir; taşkın düzeyi vergi hesabında kullanıldığı için nilometreler yapılmıştır.

Sülaleler Öncesi ve Birleşme

• Nakada kültürü hakkındaki bilgiler yerleşimler yok olduğu için ağırlıkla mezarlıklardan (nekropol) gelir.
• Gömü armağanlarındaki fark, toplumda sınıf ayrımının belirginleştiğini gösterir.
• Nakada II'de bazalt, diyorit gibi sert taşlardan, bazen hayvan biçimli kaplar yapılmıştır.
• Narmer Paleti, Yukarı ve Aşağı Mısır'ın birleşmesinin bilinen en eski görsel anlatımıdır ve erken hiyeroglif örnekleri taşır.
• Şahin başlı Horus birliği simgeler; Buto Aşağı Mısır'daki, Nekhen ise Yukarı Mısır'daki erken kült merkezidir.

Erken Sülaleler (I. ve II. Sülale)

• Başkentin iki bölgenin sınırındaki Memphis'e kurulduğu düşünülür; Abydos mezarlık alanı olarak kalmıştır.
• Aha I. Sülale'nin ilk krallarındandır; II. Sülale kralları arasında sayılmaz.
• II. Sülale kralları arasında Peripsen, Reneb, Khasekhem ve Neneter vardır.
• Den, Horus adının yanına 'Aşağı ve Yukarı Mısır Kralı' unvanını ekleyen ilk hükümdardır.
• Tanımlanabilir, standartlaşmış yazı düzeni bu iki sülale döneminde görülür.

Eski Krallık ve Piramitler

• Eski Krallık, Coser ile başlar, III.–VI. Sülaleleri kapsar ve II. Pepi ile sona erer.
• Mastaba, düz çatılı, eğimli duvarlı dikdörtgen mezardır; Coser'in Basamaklı Piramidi üst üste mastabalardan doğmuştur.
• Basamaklı Piramit Sakkara'dadır, mimarı İmhotep'tir ve taştan ilk büyük anıttır.
• Giza'daki en büyük piramit IV. Sülale kralı Keops'undur; Kefren ve Mikerinos'unkiler daha küçüktür.
• V. Sülale'de krallar 'Re'nin oğlu' unvanını almış, güneş tapınakları yapılmıştır.
• V. Sülale'nin son kralı Unas, piramit duvarlarına yazı işleten ilk kraldır; bu yazılara Piramit Metinleri denir.

Ara Dönemler ve Orta Krallık

• Birinci Ara Dönem VI. Sülale'den XI. Sülale'nin ilk yıllarına kadar sürer.
• Merkezî yönetim zayıflamış, nomarkh denen yerel yöneticiler güçlenmiş, kuraklık ve yetersiz taşkınlar çöküşe katkı yapmıştır.
• XI. Sülale Teb kökenlidir; Orta Krallık'ın başkenti Thebes olmuş, Amon öne çıkmıştır.
• XII. Sülale kurucusu I. Amenemhat doğu sınırı için Delta'nın güneyine Hükümdar Surları yaptırmıştır.
• Orta Krallık'ta Aşağı Nübye boyunca kaleler kurulmuştur.

Hiksoslar ve Yeni Krallığa Geçiş

• Hiksoslar II. Ara Dönem'de Delta'da egemen olmuştur.
• Atlı savaş arabasını Mısır'a getiren topluluk sayılırlar; bileşik yay ve bronz silahlar da yayılmıştır.
• Mısırlıların bu teknolojiyi benimsemesi Yeni Krallık'ın askerî üstünlüğünü sağlamıştır.

Yazı ve Hiyeroglifin Çözümü

• Papirüs, Nil bataklığında yetişen sazdan yapılan yazı yüzeyidir ve Aşağı Mısır'ın simgesidir.
• Rosetta Taşı 1799'da bulunmuştur; hiyeroglif, demotik ve Yunanca olmak üzere üç yazı içerir.
• Champollion 1822'de işaretlerin hem ses hem anlam taşıdığını göstererek yazıyı çözmüştür.
• Thomas Young öncü katkı sunmuş, ancak sistemi bütünüyle çözen Champollion'dur.

Nekropol

Mezarlık alanı; Nakada kültürüne dair bilginin ana kaynağıdır.

Mastaba

Düz çatılı, eğimli duvarlı dikdörtgen anıtsal mezar türüdür.

Basamaklı Piramit

Coser için Sakkara'da yapılan, üst üste küçülen mastabalardan oluşan ilk piramittir.

Piramit Metinleri

Unas'tan başlayarak piramit iç duvarlarına işlenen, bilinen en eski dinsel metin derlemesidir.

Narmer Paleti

Hierakonpolis'te bulunan, ülkenin birleşmesini iki taçla gösteren eserdir.

Nesut-bit

'Aşağı ve Yukarı Mısır Kralı' unvanıdır; Den ile başlar.

Nomarkh

Birinci Ara Dönem'de güçlenen yerel yöneticilerdir.

Hükümdar Surları

I. Amenemhat'ın Sina yönünden gelen akınlara karşı yaptırdığı savunma hattıdır.

Hiksoslar

II. Ara Dönem'de Delta'ya egemen olan, atlı savaş arabasını getirdiği düşünülen topluluktur.

Rosetta Taşı

Üç yazıyla yazılmış, hiyeroglifin çözümünde anahtar olan buluntudur.

Nilometre

Nil taşkın düzeyini ölçen yapıdır; vergi hesabında kullanılmıştır.

• Memphis Eski Krallık'ın başkentidir; Orta Krallık'ın başkenti Thebes'tir, karıştırılmamalı.
• Buto Aşağı Mısır'a, Nekhen Yukarı Mısır'a aittir; Aha I. Sülale, Peripsen ve Reneb II. Sülale kralıdır.
• Rosetta Taşı bulgusu 1799, Champollion'un çözümü 1822'dir; Young yalnızca öncü katkı sunmuştur.
• Sorularda 'ilk' ifadelerine dikkat: Unas (yazılı piramit), Den (nesut-bit unvanı), Coser (ilk piramit).
• Deniz Kavimleri Göçü sorusunda dönemle ilgisiz olay (Urartu Devleti'nin kurulması) gruba uymayan seçenektir.