AUZEF Genel Haklar ve Medya Çıkmış Sorular

Genel Haklar ve Medya dersi, insan haklarının tarihsel gelişimini, çocuk, kadın ve azınlık haklarını, ideoloji ile hegemonya tartışmalarını ve medyanın bu alanlardaki rolünü ele alır.

İnsan Haklarının Tarihsel Kökenleri

• Papanın Emirleri (Dictatus Papae) 1075 tarihlidir; krallar dahil herkesin yalnızca Papanın ayağını öpmesi gerektiği ileri sürülür.
• Magna Karta 1215'te İngiltere kralı ile İngiliz derebeyleri arasında imzalanmış, insan haklarını güvenceleyen ilk belge sayılır.
• Las Casas, Amerika yerlilerinin kral kadar özgür birer birey sayılması gerektiğini savunmuştur.
• Francisco de Vitoria, engizisyon uzmanı olmasına rağmen yerlilere uygulanan zulme karşı çıkmıştır.

Doğal Hak ve Aydınlanma Düşünürleri

• Hugo Grotius, doğal hakkı Tanrı ve İncil'den bağımsız olarak akla dayandırmış, insan haklarının evrensel ve dünyevi niteliğini vurgulamıştır.
• Cesare Beccaria, işkenceye, acımasız cezalara ve idam cezasına ilk kez karşı çıkan hukukçudur.
• Thomas Paine, gazeteci kimliğiyle tanınır ve İnsan Hakları (Rights of Man) adlı kitabın yazarıdır.
• Immanuel Kant, Königsberg Üniversitesi'nde dünyada ilk kez Hak Teorisi dersini vermiştir.

Fransız Devrimi ve Endüstri Devrimi

• Fransız bildirisinde 'insan' yerine 'erkek' sözcüğünün kullanılması eleştirilmiştir.
• Olympe de Gouges, buna karşılık Kadın ve Kadın Yurttaş Hakları Bildirgesi'ni kaleme almıştır.
• Fabrika üretiminin yaygınlaşması ücretli işçi sınıfını doğurmuştur.
• Çocuklar yedi yaşında ve daha küçük yaşlarda fabrikalarda çalıştırılmıştır; Robert Owen çocukların durumunu iyileştirmeye çalışmıştır.
• Sosyal, ekonomik ve kültürel haklar kolektif haklardır ve ikinci kuşak hak sayılır.

Azınlık Hakları

• Osmanlı'da gayrimüslim topluluklar millet sistemi ile örgütlenmiş, gruplar din ölçütüne göre ayrılmıştır.
• Ulusların kendi kaderini tayin hakkı ilkesi ABD Başkanı Woodrow Wilson ile özdeşleşmiştir.
• Milletler Cemiyeti, BM'nin öncülüdür ve azınlık haklarına dair ilk çalışmaları yürütmüştür.
• Rosa Luxemburg, halkların kendi geleceğini belirleme ve azınlık haklarını güçlü argümanlarla tartışmış sosyalist bir kadın düşünürdür.

Çocuk Hakları

• Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre 18 yaşından küçük her birey çocuktur.
• Tanımda yaşın yanında çocuğun bir birey olması da vurgulanır.
• Sözleşme 1989'da Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilmiştir.
• Oslo Çağrısı 1990 yılında yapılmıştır.

Feminizm ve Kadın Hakları

• Birinci dalga feminizmin felsefi dayanağı liberalizmdir; Sarah Grimke bu dalganın isimlerindendir.
• İkinci dalga feminizmin bilinen sloganı 'Kişisel olan politiktir'.
• BM Kadın Hakları Komitesi'nin 2005 Türkiye Raporu'nda ev içi şiddet sorun alanları arasında sayılmıştır.
• TGC, toplumsal cinsiyet eşitlikçi haber kılavuzunu hazırlamıştır; Cinsel Suçlarla Mücadele Derneği cinsel şiddette hak temelli yayıncılık çalışmasını yayımlamıştır.

İdeoloji, Hegemonya ve Aydınlar

• Althusser ideolojiyi, insanların gerçek yaşam koşullarıyla kurdukları imgesel bağın yansıması olarak tanımlar.
• Van Dijk, ideolojilerin çoğunlukla söylem yoluyla öğrenildiğini savunur ve eleştirel söylem çözümlemesinin kurucularındandır.
• Gramsci hegemonya kavramını kuramsallaştırmış ve geleneksel entelektüeli tanımlamıştır.
• Geleneksel entelektüel kapsamına öğretmenler, din görevlileri ve yöneticiler girer.
• Fanon'a göre yerli aydının amacı, sömürgecinin makamına yerli birini oturtmak olamaz.

Medya, Basın Özgürlüğü ve Barış

• Özgür ve kısıtlanmamış basın hükümetin hatalarını ortaya çıkarır; bu söz Pentagon Belgeleri davasıyla anılır.
• Johan Galtung, Barış Gazeteciliği kavramını ortaya koymuştur.

Dictatus Papae

1075'te yayımlanan, Papanın üstünlüğünü vurgulayan Papanın Emirleri belgesidir.

Magna Karta

1215'te kral ile derebeyleri arasında imzalanan, insan haklarını güvenceleyen ilk belge sayılan sözleşmedir.

Doğal hak

İnsanın doğası gereği sahip olduğu, Grotius'a göre akla dayanan haklardır.

İkinci kuşak haklar

Sosyal, ekonomik ve kültürel haklardır; kolektif haklar olarak da anılır.

Millet sistemi

Osmanlı'da gayrimüslim toplulukların dini aidiyete göre örgütlendiği düzendir.

Ulusların kendi kaderini tayin hakkı

Azınlık haklarını devlet milliyetçiliği çerçevesinde gündeme getiren, Wilson ilkeleriyle özdeşleşen ilkedir.

Milletler Cemiyeti

BM'nin öncülü olan ve azınlık haklarına dair ilk çalışmaları yürüten kuruluştur.

Hegemonya

Gramsci'nin kuramsallaştırdığı kavramdır.

Geleneksel entelektüel

Gramsci'ye göre öğretmen, din görevlisi ve yönetici gibi kesimleri kapsayan aydın tipidir.

Barış Gazeteciliği

Johan Galtung'un ortaya koyduğu gazetecilik yaklaşımıdır.

Eleştirel söylem çözümlemesi

İdeolojilerin söylem yoluyla öğrenildiğini inceleyen kuramdır; Van Dijk kurucuları arasındadır.

• Tarihler karıştırılmamalı: Dictatus Papae 1075, Magna Karta 1215, Çocuk Hakları Sözleşmesi 1989, Oslo Çağrısı 1990.
• Las Casas ile Francisco de Vitoria, yerlilerin hakları için çalışan iki farklı İspanyol düşünürdür; Vitoria engizisyon uzmanıdır.
• Gramsci hem hegemonya hem geleneksel entelektüel kavramıyla anılır; ideoloji tanımı ise Althusser'e aittir.
• Olympe de Gouges Fransız beyannamesini eleştirmiştir; Thomas Paine ise İnsan Hakları kitabının yazarıdır.
• Birinci dalga feminizm liberalizme dayanır; 'Kişisel olan politiktir' sloganı ikinci dalgaya aittir.