AUZEF Hukuka Giriş I Çıkmış Sorular

Hukuka Giriş I dersi; toplumsal düzen kuralları içinde hukukun yerini, hukuk sistemlerini, hukukun kaynaklarını ve yorumunu, devlet ve hak kavramlarını, kişiler hukukunu ile aile ve miras hukukunun temel ilkelerini ele alır.

Hukuk kuralı ve yaptırım

• Doğa olaylarına ilişkin fizik kuralları toplumsal düzen kuralı sayılmaz.
• Hukuku diğer toplumsal kurallardan ayıran özellik, devletin uyguladığı yaptırımdır.
• Yaptırımın maddi yönü cebir, manevi yönü tehdittir.
• Yaptırım türleri ceza, tazminat, zorla yaptırma ve iptaldir; iflas bunlardan değildir.
• Belirli ülkede ve dönemde yürürlükteki hukuka pozitif hukuk denir.

Hukuk kurallarının türleri ve hukuk sistemleri

• Yetki verici kurallar kişiye hak veya yetki tanır; mirası reddetme buna örnektir.
• Emredici kurallara aykırı davranılamaz; aksi kararlaştırılsa bile geçersizdir.
• Türk hukuku, kökeni Roma hukukuna dayanan Kıta Avrupası sistemindedir.
• Kamu-özel hukuk ayrımı Kıta Avrupası sisteminin özelliğidir.
• İngiliz-Amerikan sistemi örf ve âdete ile mahkeme içtihatlarına dayanır.
• İslam hukukunun kaynakları Kuran, sünnet, icma ve kıyastır.

Hukuk dalları

• Mali hukuk kamu hukuku dalıdır.
• Medeni hukuk kişi, aile, miras ve eşya hukukundan oluşur.
• Ticaret hukuku ve borçlar hukuku ayrı birer özel hukuk dalıdır.

Kaynaklar, normlar hiyerarşisi ve kanun yapımı

• Doktrin yardımcı kaynaktır; kıyas kaynak değil, boşluk doldurma yöntemidir.
• Hiyerarşinin zirvesinde Anayasa yer alır.
• Usulüne uygun yürürlüğe girmiş uluslararası antlaşmalar kanun değerindedir.
• Anayasa değişikliği teklifi için en az 200 milletvekili imzası gerekir.
• Kanunun kabulü için en az 151 olumlu oy gerekir; kanun teklifini milletvekilleri yapar, Cumhurbaşkanı yapamaz.

Kanunların uygulanması ve yorum

• Çatışmada özel kural, daha yeni olsa bile genel kuralın önüne geçmeye devam eder.
• Ülkesellik ilkesi sınırlar içinde uygulamayı anlatır; yurt dışındaki vatandaşa uygulama kişisellik ilkesidir.
• Ceza hukukunda sonradan çıkan lehe kanun geçmiş olaya uygulanabilir.
• Lafzi yorum sözcüklere, amaçsal yorum günün ihtiyaçlarına dayanır.
• Kanunda çözüm yoksa hakim önce örf ve âdete bakar, sonra kanun koyucu gibi karar verir.
• Takdir yetkisi sınırsız değildir; hukuk çerçevesinde kullanılır.

Devlet biçimleri ve temel haklar

• Temsilcilerin seçimle belirlenmesi temsili demokrasiye özgüdür.
• Parlamenter sistemde yürütme yasama organınca denetlenir; başkanlık sisteminde başkanı halk seçer.
• Hukuk devleti, hukukun üstünlüğü demektir; parlamenter sistem onun unsuru değildir.
• Temel haklar kişi hakları, sosyal ve ekonomik haklar ile siyasi haklara ayrılır.
• Siyasi haklara katılma hakları da denir.

Haklar ve hak kazanma

• Özel haklar özel hukuktan doğar; mutlak haklarda belirli kişiyle hukuki ilişki aranmaz.
• Nisbi haklar belirli kişiye karşı ileri sürülür.
• Velayet kişi üzerindeki mutlak haktır; mülkiyet ayni haktır, sınırlı ayni hak değildir.
• Satın alma devri (naklî) kazanmadır; ödünç vermede mülkiyet devredilmez.
• Kendi gücüyle korumanın sınırı vardır; kiracının eşyasını dışarı atmak izinli değildir.

Kişiler, aile ve miras hukuku

• Gerçek kişi yalnızca insandır; hak ehliyeti için insan olmak yeterlidir.
• Gaiplik için son haberden itibaren 5 yıl geçmelidir.
• Erginlik 18 yaş, evlilik veya mahkeme kararıyla kazanılır; ayırt etme gücü olmayanlar tam ehliyetsizdir.
• Belediye kamu tüzel kişisidir; dernek, vakıf, anonim ve limited şirket özel hukuk tüzel kişisidir.
• Eşler arasında eşitlik esastır, tek eşlilik geçerlidir; nişan evlenmeye zorlama davası doğurmaz.
• Ayrılık evliliği bitirmez; nafaka kendiliğinden değil şartlar varsa hâkimce verilir.
• Yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır.
• Miras ölümle kendiliğinden açılır; kayın hısımları mirasçı değildir, kardeşin saklı payı yoktur.

Pozitif hukuk

Belirli yer ve zamanda devletçe konulmuş yürürlükteki hukuktur.

Yaptırım

Hukuk kuralına uymayanlara devlet gücüyle uygulanan karşılıktır; cebir ve tehdit yönleri vardır.

Emredici kural

Aksi kararlaştırılamayan, aykırılığı geçersiz kılan kuraldır.

Yetki verici kural

Kişiye bir hak veya yetki tanıyan kuraldır.

Doktrin

Hukuk bilimi görüşleri olup yardımcı kaynaktır.

Normlar hiyerarşisi

Hukuk kurallarının üstten alta sıralanışıdır; zirvede Anayasa bulunur.

Lafzi yorum

Kanun metnindeki sözcüklere dayanan yorumdur.

Amaçsal yorum

Kuralı dönemin toplumsal ihtiyaç ve amaçlarına göre anlamlandıran yorumdur.

Mutlak hak

Herkese karşı ileri sürülebilen, belirli kişiyle ilişki gerektirmeyen haktır.

Nisbi hak

Belirli bir kişiye karşı ileri sürülebilen, hukuki ilişkiye dayanan haktır.

Fiil ehliyeti

Kişinin kendi işlemleriyle hak kazanıp borç altına girebilme yeteneğidir.

Saklı pay

Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin yasal olarak korunan miras payıdır.

• Sorularda sıkça olumsuz soru kökü geçer; yanlış, değildir ve yer almaz ifadelerine dikkat edilmelidir.
• Mutlak hak ile nisbi hak, aslî kazanma ile devri kazanma sık karıştırılır.
• Ülkesellik ile kişisellik ilkesini, lafzi ile amaçsal yorumu ayırt etmek gerekir.
• Sayısal bilgiler (200, 151, 5 yıl, 18 yaş) doğrudan sorulur.
• Nafaka, aile reisliği ve çok eşlilik gibi seçeneklerde kanundaki gerçek düzenleme esas alınmalıdır.