AUZEF Hun Tarihi Çıkmış Sorular

Hun Tarihi dersi, Orta Asya bozkırlarında ortaya çıkan Hun toplumunun coğrafyasını, siyasi tarihini, Çin ile ilişkilerini ve devlet düzenini ele alır. Modu, Attila gibi önemli hükümdarlar ile ilk Türk kültürleri de konunun parçasıdır.

Coğrafya ve ilk Türk kültürleri

• İlk Türk kültürleri Altay, Ural, Hakasya ve Yenisey çevresinde, yani Orta Asya ve Sibirya'da gelişmiştir.
• Afanasyevo, Andronovo, Karasuk ve Okunevo ilk Türklerle ilişkilendirilen arkeolojik kültürlerdir.
• Hun yurdunda karasal iklim görülür; sıcaklık mevsimler ve gece-gündüz arasında çok keskin değişir.
• Orhun, Selenge, Tula ve Onon Asya Hun merkezindeki başlıca akarsulardır; Ren ve Nil bu coğrafyaya ait değildir.
• Kutsal sayılan Ötüken bugün Moğolistan'da, Orhun ve Selenge çevresindedir.

Erken dönem ve komşu topluluklar

• Çin kaynakları en eski atalardan biri olarak Hsia hanedanıyla bağlantılı Çunvey'i anar.
• Vuhuanlar Donghu birliğinden çıkmış, Moğol halklarının oluşumuna katkı veren proto-Moğol bir topluluktur.
• Vusunlar Tanrı Dağları çevresinde yaşamış, Hunlarla rekabet etmiş ve MÖ 72'de Çin'in yanında yer almıştır.
• Yuecilar Hunların komşusuydu; Modu bir dönem rehin olarak onların yanına gönderilmiştir.

Modu ve imparatorluğun kuruluşu

• Modu (Mete Han), Çin kaynaklarında Touman Çanyu'nun oğlu olarak geçer.
• Touman başka oğlunu varis yapmak istediğinden Modu'yu rehin göndermiştir.
• Modu babasına karşı harekete geçip onu tahttan indirmiş ve MÖ 209'da yönetimi almıştır.
• MS 1. yüzyılda birliği yeniden sağlayan Yu Çanyu, kendisini Modu ile eşdeğer görmüştür.

Hun–Çin ilişkileri

• Heqin denen evlilik barışında Çin, Hunlara prenses gönderir; her yıl ipek, darı, mayalı içki gibi armağanlar da verirdi.
• Kürk Çin'in gönderdiği mallar arasında yoktu; Hunlar kendi bölgelerinde üretirdi.
• Veliahdın rehin olarak Çin sarayına gönderilmesi istenmesi, Hunları Çin karşısında daha aşağı konuma koyma amacı taşırdı.
• Çin, sığınan Huhanye'nin kuzeyde kendini savunabilecek güce ulaştığına inanarak onun geri dönmesini istemiştir.
• Anlaşmalarda Vuhuan, Vusun ve Doğu Türkistan halklarından Hunlara sığınanlara dair hükümler vardı; Tibetliler konu değildi.
• Çanyu Hulugu, teslim olan General Li Guangli'yi iyi ağırlamış, kızını vererek yüksek mevkiye çıkarmıştır.

Toplum ve gelenekler

• Levirat geleneğinde dul kadın ölenin yakın akrabasıyla evlenirdi; amaç soyların ve ailelerin yok olmasını önlemekti.
• Bu uygulama dul ve çocukları sahipsiz bırakmaz, aile malını aile içinde korurdu.
• Çinli danışman Çung Hang Yüe, Hunların gücünün hareketli bozkır hayatından geldiğini, Çin yaşamına özenilmemesi gerektiğini söylemiştir.
• MÖ 83'ten sonra şehir kurma girişimi, şehirlerin savunulamayacağı düşüncesiyle bırakılmıştır.

Devlet düzeni ve Attila

• Asya Hun ordusu onluk sisteme göre örgütlenmişti; onbaşı, yüzbaşı ve binbaşı rütbeleri kullanılırdı.
• Haremağası Hun devlet düzeninde bulunan bir unvan değildir.
• Attila, boy beylerinin nüfuzunu azaltmak için sadık yabancı halklardan yeni bir yönetici tabaka oluşturmuştur.
• Bu tabaka Got, Alan gibi fethedilen halklardan gelen komutan ve yöneticilerden meydana gelirdi.

Çanyu

Hun hükümdarına verilen unvandır.

Modu (Mete)

Büyük Hun İmparatorluğu'nun kurucusu ve en tanınmış hükümdarıdır.

Touman

Modu'nun babası olan Hun hükümdarıdır.

Heqin

Çin'in Hunlara prenses ve armağan gönderdiği evlilik yoluyla barış anlaşmasıdır.

Levirat

Ölenin dul eşiyle yakın akrabasının evlenmesi geleneğidir; soyun sürmesini amaçlar.

Ötüken

Türkler için kutsal anayurt sayılan, bugün Moğolistan'daki bölgedir.

Vuhuanlar

Donghu birliğinden çıkan, Moğolların atalarından sayılan topluluktur.

Vusunlar

Tanrı Dağları çevresinde yaşayan, MÖ 72'de Çin'in müttefiki olan topluluktur.

Runik

Bir kültür değil, eski Türklerin kullandığı yazının adıdır.

Karasal iklim

Sıcaklık farklarının çok büyük olduğu, Hun yurdundaki iklim tipidir.

• Runik bir yazıdır; Afanasyevo, Andronovo, Karasuk ve Okunevo ise kültür adlarıdır.
• Coğrafya sorularında Orhun, Selenge, Tula, Onon Hun bölgesindedir; Ren ve Nil dışarıda kalır.
• Heqin'de Çin'in gönderdikleri ipek, darı ve mayalı içkidir; kürk listede yoktur.
• Rehin istenmesi, Hunları aşağı konuma düşürme anlamı taşır; Modu'nun rehin gönderildiği yer Yuecilerdir.
• Vusunlar Çin'in müttefikidir; Vuhuanlar ise Moğolların atalarındandır, ikisi karıştırılmamalıdır.