AUZEF İdari Yargılama Hukuku Çıkmış Sorular

İdari Yargılama Hukuku dersi, idari yargı düzenini, mahkemelerin görev ve yetkisini, dava türlerini, dava açma sürelerini, yargılama usulünü, kanun yollarını ve kararların uygulanmasını 2577 sayılı İYUK çerçevesinde ele alır.

İdari yargı düzeni ve mahkemeler

• Türkiye, idarenin uyuşmazlıklarını adli yargıdan ayrı mahkemelerde çözen İdari Rejim (Fransız sistemi) modelini benimsemiştir.
• İdari yargı düzeninde Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemeleri yer alır.
• İcra mahkemeleri adli yargıya aittir; idari yargı düzeninin parçası değildir.
• Genel görevli mahkeme idare mahkemesidir; Danıştay ve vergi mahkemelerine kanunla verilmeyen uyuşmazlıklara o bakar.
• Adli ve idari yargı arasındaki görev uyuşmazlıklarını Danıştay değil Uyuşmazlık Mahkemesi çözer.

Görev ve yetki

• Görev, uyuşmazlığa hangi tür mahkemenin bakacağını belirler.
• Mahkemeler görev ve yetkilerini kullanmak zorundadır; keyfi biçimde dosyayı başka mahkemeye gönderemezler.
• Özel kural yoksa genel yetkili mahkeme, işlemi veya sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
• Kamu görevlilerinin disiplin cezalarında ve yerel yönetim organı ya da üyelerinin görevden uzaklaştırılmasında, ilgilinin görev yaptığı yerin idare mahkemesi yetkilidir.
• Özel hukuk sözleşmeleri, örneğin taşınmaz satış vaadi, ve kamulaştırma bedel tespiti adli yargının alanındadır.
• Bakanlık ve kamu kurumlarının düzenleyici işlemlerine ilişkin davalara Danıştay değil idare mahkemeleri bakar.

Dava türleri

• İYUK m.2 iptal davalarını, tam yargı davalarını ve idari sözleşmelerden doğan davaları sayar.
• İptal davası yalnızca idari işlemlere karşı açılır; eylemler konu olamaz, iptal davasında tazminata da hükmedilmez.
• İptal davasında aranan koşul menfaat ihlalidir; hak ihlali aranmaz.
• Tam yargı davası, işlem, eylem veya sözleşme yüzünden kişisel hakkı ihlal edilenlerin zararın giderilmesi için açtığı davadır.
• Tam yargı kararları sübjektiftir, genel olarak yalnız tarafları bağlar; iptal kararı özellikle düzenleyici işlemlerde herkes için sonuç doğurur.
• İşlemin hukuka uygunluğu yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarına göre denetlenir.

Taraflar, husumet ve süreler

• İptal davasında karşı taraf kural olarak idaredir; husumet kamu tüzel kişisine yöneltilmelidir.
• Hasım yanlış gösterilmişse mahkeme düzeltme için süre verir, davayı hemen açılmamış saymaz.
• Milletvekilleri için menfaat koşulu genişletilmez.
• Genel dava açma süresi 30 gündür ve tebliği izleyen günden başlar; süre kamu düzenindendir, mahkemece kendiliğinden gözetilir.
• Süreler mahkemeye erişimi imkânsız kılacak kadar katı yorumlanmamalıdır.
• Görevsiz yargıda açılan dava görev yönünden reddedilirse, kesinleşmeden sonra 30 gün içinde görevli mahkemeye dava açılabilir.

İlk inceleme ve yargılama usulü

• İlk inceleme İYUK m.14'e göredir: önce görev ve yetki, sonra merci tecavüzü, ehliyet, kesin işlem, süre aşımı, husumet gelir.
• Dilekçede aykırılık yoksa dilekçe davalı idareye tebliğ edilir.
• Hakimin reddi, ehliyet, davaya katılma, vekiller, feragat, bilirkişi ve keşif gibi konularda HMK hükümleri uygulanır.
• Zorunlu idari başvuruda verilen karar bağlayıcı bir işlemdir ve dava konusu olabilir.
• Alternatif yollar arasında Kamu Denetçiliği Kurumu, İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, hakem ve arabulucu sayılır; ihtiyari idari başvuru sayılmaz.
• Davacı talebi düşük bırakmışsa ıslah ile hak kaybı önlenir.

Feragat

• Feragat davacının talebinden vazgeçmesidir; kesin hüküm gibi sonuç doğurur.
• Feragat edilen dava karşı tarafın onayıyla bile yeniden açılamaz.
• İptal ve tam yargı davalarında feragat mümkündür; karşı tarafın veya mahkemenin rızası aranmaz.
• Feragat yazılı yapılır veya duruşmada tutanağa geçirilir.
• Birden çok davacıdan biri feragat ederse yalnız o davadan çekilir; dava diğerleri için sürer.

Yürütmenin durdurulması

• İYUK m.27'ye göre telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırılığı birlikte aranır.
• Dayanak kanun hakkında Anayasa Mahkemesi'nde dava açılması tek başına yeterli değildir.
• Dava açmak yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz; talep gerekir.

Kanun yolları ve kararların uygulanması

• Kanun yolları istinaf, temyiz, kanun yararına temyiz ve yargılamanın yenilenmesidir; itiraz yolu kaldırılmıştır.
• Temyiz mercii Danıştay'dır.
• Parasal sınırı aşmayan vergi davalarında karar kesindir, temyiz edilemez.
• Aynı çevredeki idare ve vergi mahkemeleri arasındaki görev uyuşmazlığında bölge idare mahkemesi kararı kesindir.
• İdare, kararın tebliğinden başlayan 30 gün içinde gereğini yapmak zorundadır; süre başvurudan işlemez.
• İptal kararı işlemin tesis tarihinden itibaren geriye etkilidir; şeklen ya da değiştirilerek uygulama gerçek uygulama sayılmaz.

İdari Rejim

İdare uyuşmazlıklarının adli yargıdan ayrı, kendine özgü kurallı mahkemelerce çözüldüğü sistemdir.

Görev

Bir uyuşmazlığa hangi tür mahkemenin bakacağını belirleyen ilkedir.

Yetki

Aynı türdeki mahkemelerden hangisinin yer bakımından davaya bakacağını gösterir.

İptal davası

Hukuka aykırı idari işlemlerin ortadan kaldırılması için menfaati ihlal edilenlerce açılan davadır.

Tam yargı davası

Kişisel hakkı ihlal edilenin zararının tazmini veya ihlalin giderilmesi için açtığı davadır.

Husumet

Davanın doğru hasma, yani ilgili kamu tüzel kişisine yöneltilmesidir.

Feragat

Davacının talebinden kesin olarak vazgeçmesidir.

Islah

Davacının yargılama sırasında ortaya çıkan zarara göre talebini artırarak hak kaybını önlemesidir.

Yürütmenin durdurulması

İşlemin uygulanmasının dava sonuçlanana dek durdurulmasıdır.

Uyuşmazlık Mahkemesi

Adli ve idari yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını çözen mercidir.

Yargılamanın yenilenmesi

İYUK m.53'te sayılan nedenlerle kesinleşmiş kararın yeniden görülmesini sağlayan olağanüstü yoldur.

• İptal davasında menfaat ihlali yeterlidir; hak ihlali yalnız tam yargı davasında aranır.
• İlk incelemede süre aşımı ilk sırada değildir; önce görev ve yetkiye bakılır.
• Yürütmenin durdurulmasında iki koşul birlikte aranır; tek başına Anayasa Mahkemesi'ne dava açılması yetmez.
• İdarenin uygulama süresi tebliğden başlar, başvurudan değil; dava açma süresi de tebliği izleyen günden işler.
• Görev uyuşmazlığını Uyuşmazlık Mahkemesi çözer, Danıştay çözmez; icra mahkemesi adli yargıdadır.