AUZEF İktisadi Analiz Çıkmış Sorular

İktisadi Analiz dersi; talep ve arz davranışını, esnekliklerini, tüketici tercihlerini ve bütçe kısıtını, üretim ve maliyet yapısını, tam rekabet ile tekel, tekelci rekabet, oligopol gibi piyasa biçimlerini ve devletin ekonomideki rolünü ele alır.

Talep ve arz

• Talep eğrisi, azalan marjinal fayda nedeniyle aşağı eğimlidir; arz eğrisi ise azalan verimler nedeniyle yukarı eğimlidir.
• Gelir artışı talebi sağa, ikame malın fiyat düşüşü talebi sola kaydırır.
• Fiyat değişimi eğri üzerinde hareket yaratır; talebin kendisi ancak fiyat dışı etkenlerle kayar.
• Ham madde fiyatları arzı belirler; teknolojik ilerleme arzı sağa kaydırır, teknoloji talebi etkilemez.
• Ara girdi ve tamamlayan mal fiyatları arzı değil, talebi ilgilendiren etkenlerden ayrı değerlendirilmelidir; soruda hangi taraf sorulduğuna bakılır.

Esneklikler

• Fiyat esnekliği talep eğrisi negatif eğimli olduğu için negatif çıkar; dikey talep eğrisinde sıfırdır, alıcı fiyata tepki vermez.
• Çapraz esneklik negatifse mallar tamamlayıcı, pozitifse ikamedir.
• Gelir esnekliği negatifse mal düşük (aşağı) maldır.
• Esneklik, yüzde değişim oranıdır: arz miktarı %2,5, fiyat %10 artıyorsa esneklik 0,25; girdi %10, çıktı %20 artıyorsa ölçek esnekliği 2'dir.
• Yatay arz eğrisi sonsuz esnekliği gösterir; ithalata bağımlı olmayan sektörde döviz ve ara girdiye göre çapraz esneklik sıfıra yakındır.

Tüketici davranışı ve bütçe doğrusu

• Bütçe doğrusu B = PX·X + PY·Y biçimindedir; Y dikey eksendeyse eğim -PX/PY'dir.
• Tüm gelir tek mala harcanırsa miktar gelir bölü fiyattır (2400/20 = 120).
• Dikey eksendeki malın fiyatı artarsa doğru yatıklaşır; PX/PY oranı büyürse doğru dikleşir.
• Tüketici dengesinde MRS = -PX/PY ve MRS = -MFx/MFy ilişkileri kullanılır.
• Cobb-Douglas fayda fonksiyonunda MRS katsayı oranı ile Y/X'in çarpımı olarak çıkar (örnek: -3Y/X).
• Tam ikame mallarda MRS sabit ve negatiftir; kötü malda MRS pozitiftir.
• Tam tamamlayıcı mallar min fonksiyonuyla gösterilir; ikame olan mallar doğrusal toplanıp min içinde tamamlayıcıyla birleşir.

Üretim ve eş maliyet

• Eş ürün eğrisinin negatif eğimli bölgesi maliyet minimizasyonunun yeridir; pozitif eğim, bir faktörün aşırı istihdamı ve negatif marjinal üründen doğar.
• Marjinal teknik ikame oranı, marjinal ürünlerin oranıdır; dengede MPL/MPK = w/r.
• Eş maliyet doğrusunun eğimi faktör fiyatları oranına bağlıdır; mal fiyatı eğimi değiştirmez.
• Toplam maliyet düzeyi doğrunun konumunu belirler; maliyet artarsa doğru paralel olarak sağa kayar.
• Faiz düşerse sermaye ekseni kesim noktası yükselir, doğru dikleşir ve saat yönünün tersine döner.
• K^0,25 L^0,75 üretim fonksiyonunda türevler marjinal ürünleri verir ve MRTS = -3K/L olur.

Maliyet eğrileri

• Toplam maliyet eğrisinin eğimi marjinal maliyettir; marjinal maliyetin dip yaptığı yerde toplam maliyet eğrisi dönüm noktasındadır.
• Marjinal maliyet ortalamanın altındaysa ortalama düşer; MC ortalamaları en düşük noktalarında keser.
• Orijinden toplam maliyet eğrisine çizilen teğet, ortalama maliyetin minimumunu gösterir; aynı mantık toplam değişken maliyet ve AVC için geçerlidir.
• Sabit maliyet toplam değişken maliyete girmez; ortalama sabit maliyet sabit maliyetin Q'ya bölünmesidir.
• Ücret artışı marjinal maliyeti, faiz artışı ortalama sabit maliyeti yukarı kaydırır.

Tam rekabet ve uzun dönem

• Tam rekabette ürünler türdeştir; marka farklılığı bu varsayıma aykırıdır.
• Başabaş noktası AC = MC kesişimidir; iflas (kapanış) noktası AVC = MC kesişimidir, yani AVC'nin minimumudur.
• AVC < P < AC ise firma üretimi sürdürür ama zarar eder.
• Firmanın arz eğrisi MC'nin iflas noktasından sonraki kısmıdır.
• Uzun dönem dengesi LMC = LAC = P'dir; ekonomik kâr sıfırdır.
• Zarf eğrisinin alçalan kısmında sermaye artırılır, yükselen kısmında küçülünür; minimum etkin ölçeğin altındaki firma büyür.

Tekel, oligopol ve oyunlar

• Tekelci kârı MR = MC noktasında en yükseğe çıkarır; piyasa gücü marjinal gelir eğiminden gelir.
• Doğal tekel; yüksek sabit maliyet, ölçek ekonomisi ve dar talepten doğar, salt teknolojik üstünlükten doğmaz.
• Maliyet katsayısı c artınca tekelde ve tam rekabette denge fiyatı yükselir.
• Bertrand modelinde homojen malda düşük maliyetli firma tüm talebi karşılar, diğeri üretmez.
• Tekelci rekabette reklam, talep eğrisinin eğimini ve konumunu etkiler.
• Oligopolde giriş engelleri vardır; tüm firmalara açık ihale rekabeti artırır.

Refah ve devletin rolü

• Pareto etkinliğinde biri iyileştirilirse bir başkası kötüleşir.
• Yapı-davranış-performans yaklaşımında fiyat, reklam ve Ar-Ge hamleleri firma davranışıdır.
• Kamu işletmeleri yalnız ticari kârla değil toplumsal fayda ve refahla değerlendirilir.
• Teknoloji ve Ar-Ge yüksek sabit maliyet ve risk taşıdığı için kamu desteği gerekçelendirilir.

Başabaş noktası

Ortalama maliyet ile marjinal maliyetin kesiştiği, fiyatın ortalama maliyete eşit ve kârın sıfır olduğu noktadır.

İflas (kapanış) noktası

Marjinal maliyetin ortalama değişken maliyetin en düşük noktasını kestiği noktadır.

Marjinal ikame oranı (MRS)

İki mal arasındaki değişim oranıdır; dengede fiyat oranına ve marjinal fayda oranına eşittir.

Marjinal teknik ikame oranı

İki faktörün marjinal ürünlerinin oranıdır; eş ürün eğrisinin eğimini verir.

Eş maliyet doğrusu

Belirli bir maliyetle alınabilecek emek ve sermaye bileşimlerini gösterir; eğimi faktör fiyat oranıdır.

Bütçe doğrusu

Gelirle satın alınabilecek mal bileşimlerini gösterir; eğimi mal fiyatları oranıdır.

Çapraz esneklik

Bir malın talebinin başka bir malın fiyatına duyarlılığıdır; işareti ikame ya da tamamlayıcılığı gösterir.

Zarf eğrisi

Uzun dönem ortalama maliyet eğrisidir; ölçek kararını yönlendirir.

Pareto etkinliği

Kimsenin durumu başkasından kaynak alınmadan iyileştirilemeyen dağılımdır.

Bertrand modeli

Homojen malda fiyat rekabeti yapan firmaların modelidir; düşük maliyetli firma piyasayı alır.

Doğal tekel

Yüksek sabit maliyet ve ölçek ekonomileri yüzünden tek firmanın üretmesinin daha verimli olduğu piyasadır.

• Başabaş (AC=MC) ile iflas (AVC=MC) noktaları sık karıştırılır; hangi ortalamanın kullanıldığına bakılmalıdır.
• Bütçe doğrusu eğimi mal fiyatlarına, eş maliyet doğrusu eğimi faktör fiyatlarına bağlıdır; mal fiyatı eş maliyet eğimini değiştirmez.
• Talepte fiyat değişimi eğri üzerinde hareket, fiyat dışı etkenler eğri kaymasıdır; teknoloji arzı etkiler.
• Çapraz esneklikte negatif tamamlayıcı, pozitif ikame demektir; gelir esnekliği negatifse düşük maldır.
• Eksen sorularında eğimin hangi mala bölündüğüne dikkat edilmelidir; dikey eksendeki malın fiyatı paydadır.