AUZEF İlk Dönem İslam Tarihi Çıkmış Sorular

Ders, İslam öncesi Arabistan'ın coğrafyası ve siyasi yapısından başlayarak Hz. Peygamber'in hayatını, Medine dönemi savaşlarını ve diplomasisini, ardından Raşid Halifeler dönemini ve iç çatışmaları ele alır.

İslam öncesi Arabistan

• Yarımada batıda Kızıldeniz, güneyde Hint Okyanusu, güneydoğuda Uman Denizi, doğuda Basra Körfezi ile çevrilidir; Akdeniz kıyısı yoktur.
• İklim genelde sıcak ve kurak çöl iklimidir; yağış az ve sağanak biçimindedir, Mekke en çok yağış alan yer değildir.
• Güneyde Sebe ziraatiyle tanınmış; Himyerî kralı Zû Nuvâs Yahudiliği resmî din yapmış, Himyerîlere Aksum Krallığı son vermiştir.
• Kuzeyde Hîre Devleti, Sasanilerle müttefik olup Lahmiler adıyla da anılır.
• Kureyş, Kusay önderliğinde Mekke'ye yerleşmiş; Kusay'dan kalan görevler Abdümenafoğulları ile Abdüddaroğulları arasında anlaşmazlık doğurmuştur.

Hz. Peygamber'in çocukluğu ve gençliği

• Fil Yılı'nda doğduğu konusunda siyer âlimleri hemfikirdir; gün ve ay konusunda ayrıntılı birlik yoktur.
• Dedesi Abdülmuttalib'in asıl adı Şeybe'dir; annesi Neccaroğulları'ndan Selma'nın oğlu olarak Yesrib'de doğmuştur.
• Süt annesi Halime, Sa'd b. Bekroğulları kabilesindendir; çocuk 4-5 yaşına dek çölde kalmıştır.
• Amcası Ebu Talib sevgi ve şefkatle onu Şam yolculuğuna götürmüştür.
• Peygamberlikten önce de güvenilir, tanınan ve toplumla iç içeydi; Muhammedü'l-Emin lakabı bunu gösterir.

Mekke dönemi ve tebliğ

• İlk vahiy Hira'da gelmiş, Hz. Peygamber korkuyla evine, Hz. Hatice'nin yanına gitmiştir.
• Davete aile ve yakın dostlarla başlanmış; Hatice, Ebu Bekir, Zeyd b. Harise ve Ali ilk Müslümanlardandır, Osman sonradan girmiştir.
• Peygamberlik Allah'ın seçmesine dayanır; insan çabasıyla kazanılmaz.
• Müşrikler hazine, melekleri görme, ölülerin konuşması gibi mucizeler istemiş; Kur'an gaybın ve mucizenin Allah'a ait olduğunu bildirmiştir.
• Garanik kıssası vahyin korunmuşluğu, tevhit bütünlüğü ve kaynak zayıflığı gibi delillerle reddedilir.
• Ebu Bekir işkence gören Bilâl gibi köleleri satın alıp azat etmiştir.

Medine dönemi ve savaşlar

• Hicretle Yesrib Medine adını almış, Medine Vesikası ile ilk şehir devleti kurulmuş; muhacir-ensar kardeşliğine Muâhât denmiştir.
• Resmî siyasi ilişkiler ve antlaşmalar Medine'den sonra başlamıştır.
• Abdullah b. Cahş seriyyesinde Amr b. el-Hadrami öldürülmüş; Bedir'de okuma yazma bilen esirler on Medinelinin öğretmenliği karşılığında serbest kalmıştır.
• Uhud'da Ayneyn Tepesi'ndeki okçular ganimet hevesiyle yerlerini bırakınca Halid b. Velid ve Amr b. el-As saldırmıştır.
• Hendek Savaşı Ahzâb suresinde anlatılır; Kureyza lideri Ka'b b. Esed, Huyey b. Ahtab'ın ısrarıyla anlaşmayı bozmuştur; Kelb müşrik ittifakında yoktur.
• Kaynuka, Nadir ve Kureyza antlaşmayı çiğneyince cezalandırılmış ya da sürülmüştür.

Hudeybiye'den Veda Haccı'na

• Osman'ın öldürüldüğü söylentisiyle Rıdvan Biatı alınmış; Hudeybiye Antlaşması Fetih suresindeki apaçık fetihtir.
• Mekkeliler Ebu Cendel'in iadesini istemiş; umreyi engelleyen taraf olmak istemedikleri için görüşmeyi kabul etmişlerdir.
• Hayber hicretin 7. yılındadır; Habeşistan muhacirleri bu sırada Medine'ye ulaşmıştır.
• Mekke fethi sonrası Huneyn'de pusuya düşülmüş, sebat sayesinde zafer kazanılmış; Hevâzin sonradan Müslüman olmuştur.
• Tebük'te münafıklar katılmamış, çatışma ve ganimet olmamıştır; Ka'b b. Malik, Mürâre ve Hilâl'in tövbesi kabul edilmiştir.
• Veda Haccı hicretin 10. yılındadır; hutbede kan davası ve faiz kaldırılmış, eşitlik vurgulanmıştır, Ehl-i Kitab kadınlarıyla evlilik konu değildir.
• Bâzân, Sasanilerin son ve Müslümanların ilk Yemen valisidir.

Hz. Peygamber'in ilkeleri ve diğer toplumlarla ilişkisi

• Dış ilişkilerde esas amaç saygı ve İslam'ı tebliğdir; çıkar öncelikli değildi.
• Dinde zorlama yoktur ilkesiyle gayrimüslimlere ibadet özgürlüğü ve can-mal güvenliği tanınmıştır.
• Savaşa kadın, çocuk, yaşlı ve din adamlarına dokunmama gibi ahlaki sınırlar getirmiştir.
• İsmet âdemiyetledir ilkesine göre haklar insan olmaktan doğar.
• Devlet adalet, liyakat, hukuka bağlılık ve ahde vefaya dayanır.

Raşid Halifeler dönemi

• Ebu Bekir olağanüstü şartlarda Sakife'de seçilmiş; ridde olayları sebebiyle Ömer'i vasiyetle tayin etmiştir.
• Yemame sonrası Ömer'in önerisiyle Kur'an kitaplaştırılmış, Osman döneminde Zeyd b. Sabit başkanlığında çoğaltılmıştır.
• Ömer Divan'ı kurmuş, Sevad topraklarını devlet mülkiyetinde bırakmış, asker can güvenliğine özen göstermiştir.
• Para basımı Abdülmelik dönemindedir; vezirlik Abbasilerde, haciplik Emevilerde görülür.
• Osman, Küfe valisi Sa'd'ı azledip Velîd b. Ukbe'yi atamış; Ebu Zer sürgüne gönderilmiştir.
• Ali halife olunca Osman'ın valilerini azletmiş; Cemel Savaşı'nda Talha ve Zübeyr ölmüş, Hasan'a Kûfeliler biat etmiştir.

Gazve

Hz. Peygamber'in bizzat komuta ettiği askerî sefer.

Seriyye

Hz. Peygamber'in katılmayıp komutan atayarak gönderdiği küçük birlik.

Muâhât

Muhacirlerle Ensar'ın kardeş ilan edilmesi.

Rıdvan Biatı

Hudeybiye öncesi ağaç altında ölünceye dek savaşma sözü verilmesi.

Ahzâb

Gruplar, hizipler; Hendek Savaşı'nı anlatan surenin adı.

Garanik

Necm suresinde putların övüldüğü iddiasıyla ilgili uydurma rivayet.

Şiatu Osman

Hz. Osman taraftarları ve katlinin intikamını isteyenler.

Divan

Gelir dağıtımı ve asker kaydı için Hz. Ömer'in kurduğu teşkilat.

İsmet âdemiyetledir

İnsan olmak, dokunulmazlık hakkı için yeterlidir.

İ'la-i kelimetullah

Fetihlerin amacı olan İslam'ın mesajını ulaştırmak.

• Gazve ile seriyyeyi karıştırma: komutan Hz. Peygamber ise gazve, değilse seriyyedir.
• Divan Ömer'e, vezirlik Abbasilere, haciplik Emevilere, para basımı Abdülmelik'e aittir.
• Hendek sorularında Kelb müşrik tarafında değil, Kureyza lideri Ka'b b. Esed'dir; Tebük'te Ka'b b. Malik geride kalmıştır.
• Hudeybiye 'apaçık fetih', Rıdvan Biatı ise Osman'ın öldürüldüğü söylentisiyle ilgilidir.
• Mekke'nin en çok yağış alması ve Akdeniz kıyısı gibi coğrafya ifadeleri yanlıştır.