AUZEF İnsan Davranışı Ve Sosyal Çevre 1 Çıkmış Sorular

Ders, insan gelişimini döllenmeden ölüme uzanan bir bütün olarak ele alır. Gelişimi açıklayan temel kavramlar, süreçler ve başlıca kuramlar (Freud, Erikson, Piaget, Skinner, Bowlby, Bronfenbrenner) tanıtılır.

Yaşam boyu gelişim bakış açısı

• Gelişim anne karnından ölüme sürer; çok yönlü, esnek ve bağlama bağlıdır.
• Gelişimi etkileyen üç etken biyolojik, sosyokültürel ve bireysel etkenlerdir.
• Dönemlerin birbiriyle nasıl bağlantılı olduğunu saptamak temel noktadır.
• Yaşam boyu gelişimi incelemek insan davranışına dair içgörü kazandırır.

Gelişimin üç süreci

• Gelişim biyolojik, bilişsel ve sosyoduygusal süreçlerin birlikte işlemesiyle oluşur.
• Biyolojik süreçler: kalıtım, beyin olgunlaşması, boy-kilo artışı, motor beceriler.
• Sosyoduygusal süreçler: duygulardaki değişim, ilişkiler ve benlik algısı.
• Ergenlikteki kimlik arayışı ile aile ve akran ilişkilerinin dönüşümü sosyoduygusal değişimdir.

Doğum öncesi gelişim

• Üç evre vardır: germinal, embriyonik ve fetal dönem.
• Embriyonik dönemde organ taslakları oluşur ve bebek dış etkilere en açık hâldedir.
• Gebelik yaklaşık 280 gün, yani 38-40 haftadır.
• Teratojenler anneden bebeğe geçip doğumsal bozukluklara yol açabilir; örnekleri ilaç, alkol, radyasyon, virüstür.

Genetik ilkeler

• Kalıtım dört ilkeyle incelenir: baskın-çekinik genler, cinsiyete bağlı genler, genetik damgalanma ve polijenik kalıtım.
• Yaşa bağlı genler diye bir ilke yoktur.

Psikanalitik ve psikososyal kuramlar

• Freud kişiliği id, ego ve süperego olarak üç yapıda ele alır.
• İd doğuştandır, haz ilkesiyle çalışır ve anında doyum ister.
• Ego id ile süperego arasında denge kurar; süperego vicdanı temsil eder.
• Erikson gelişimi 8 evrede inceler; her evrenin kendine özgü bir krizi vardır.
• Erikson'da ilk beş evre Freud'unkilerle örtüşür, son üçü yetişkinlik ve yaşlılığı kapsar; kültürel koşullar dikkate alınır.

Bilişsel ve davranışçı kuramlar

• Piaget'nin dört dönemi: duyu-motor (0-2), işlem öncesi (2-7), somut işlemler (7-11), soyut işlemler (11+).
• İşlem öncesi dönemde dil ve simge kullanımı başlar, düşünce benmerkezcidir.
• Skinner'a göre davranışın tekrarını sonuçları belirler; ödül artırır, ceza azaltır.

Bağlanma ve ekolojik yaklaşım

• Bowlby etolojik görüşü insana uygulayarak bağlanma kuramını geliştirmiştir.
• Güvenli bağlanma sonraki sağlıklı gelişimin temelidir; güvensiz bağlanma olumsuz yaşantılara yol açar.
• Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı bireyi iç içe çevresel katmanlarla açıklar.
• Katmanlar: mikrosistem, mezosistem, egzosistem, makrosistem, kronosistem.
• Eklektik yaklaşım farklı kuramların uygun yönlerini birleştirir.

Gelişme

Döllenmeyle başlayıp yaşam boyu süren, fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal alanları kapsayan değişim örüntüsüdür.

Büyüme

Boy ve kilo gibi yalnızca fiziksel artışı anlatır; gelişmeden dardır.

Embriyonik dönem

Yaklaşık 2-8. haftalar arasında temel organların biçimlenmeye başladığı evredir.

Teratojen

Gebelikte fetüsün gelişimine zarar veren kimyasal, fiziksel ve biyolojik etkenlerdir.

Psikososyal kriz

Erikson'a göre her evrede bireyin çözmesi gereken göreve özgü çatışmadır.

Benmerkezcilik

İşlem öncesi dönemde çocuğun dünyaya yalnızca kendi bakış açısıyla bakmasıdır.

Edimsel koşullanma

Skinner'a göre davranışın sonucunun, tekrar olasılığını belirlediği öğrenme biçimidir.

Bağ kurma (bağlanma)

Bebeğin bakım verenle kurduğu sıcak duygusal ve fiziksel ilişkidir.

İçgörü

İnsanın neden öyle davrandığına dair derin kavrayıştır.

Eklektik yaklaşım

Tek kurama bağlı kalmadan farklı kuramların yararlı yönlerini birleştirmedir.

• Büyüme ile gelişmeyi karıştırma: büyüme yalnızca fiziksel artış, gelişme tüm alanlardaki yaşam boyu değişimdir.
• Gelişimin üç etkeni (biyolojik, sosyokültürel, bireysel) ile üç süreci (biyolojik, bilişsel, sosyoduygusal) farklı kavramlardır.
• Erikson 8 evrelidir; 'sosyalliğe karşı izolasyon' evreleri arasında yer almaz.
• Kuramcı-kuram eşleşmelerini ezberle: Piaget bilişsel, Bowlby bağlanma, Skinner edimsel koşullanma, Bronfenbrenner ekolojik sistemler.