AUZEF İslam İnanç Esasları Çıkmış Sorular

İslam İnanç Esasları dersi; Allah'ın varlığı, isim ve sıfatları, melekler, kitaplar, peygamberler, âhiret, iman-amel ilişkisi, kader ve kelâm ekolleri ile inkâr ve şirk akımlarını ele alır.

Allah'ın sıfatları ve isimleri

• Selbî (zâtî) sıfatlar vücud, kıdem, beka, vahdaniyet, muhalefetün li'l-havadis ve kıyam bi-nefsihi'dir; eksiklikleri Allah'tan uzaklaştırır.
• Kıdem varlığın başlangıcı olmaması, beka ise sonsuza dek sürmesidir.
• Yaratma, rızık verme, diriltme, öldürme, nimet ve azap fiilî sıfatlardır; Mâtürîdîlikte tekvin sıfatına bağlanır.
• Basar, ilim, irade gibi sıfatlar zâtî-subûtî olup fiilî değildir; kerâhiyyet iradenin zıddıdır.
• El, yüz, göz gibi haberî sıfatlar benzetme tehlikesi doğurduğundan te'vîl edilmiştir; örneğin el kudret diye açıklanır.
• Rezzâk, Cebbâr, Vehhâb, Fettâh mübalağa kalıbındadır; Rahmân ise farklı bir kalıptadır. 'Allah' ismi câmiddir, türememiştir.
• El-Evvel ve el-Âhir Allah'ın zamandan münezzeh olduğunu gösterir; es-Selâm noksanlıktan uzak olan demektir. İsimlerin 99'dan fazla olduğunu söylemek ilhâd sayılmaz.

Şirk, inkâr ve düşünce akımları

• Şirk-i takrîb: putları Allah'a yaklaştıran aracı saymaktır; Mekkeli müşrikler böyleydi.
• Şirk-i esbâb: evrendeki düzenin Allah'ın yaratmasıyla değil kendiliğinden oluştuğuna inanmaktır.
• Zerdüştlük ikicidir (düalist); iyilik ve kötülük için ayrı yaratıcılar kabul eder.
• Ateizm kurucusu olan bütünlüklü bir sistem değil, Tanrı'yı reddeden görüştür; pratik ateizmde kişi Tanrı'yı yaşamından dışlar.
• Agnostisizm Tanrı'nın varlığının bilinemeyeceğini savunur, ateizm sayılmaz; nihilizm ise varlık, bilgi ve değeri yadsır.
• Pozitivizmin kurucusu Auguste Comte'tur. Cahd, gerçeği bile bile ya da inatla inkâr etmektir.

Melekler, şeytan ve cinler

• Cebrâil vahyi, İsrâfil sûra üfürmeyi, Azrâil ruh almayı, Mikâil yağmur ve rızık gibi doğa işlerini yürütür.
• Melekler gaybı Allah'ın bildirdiği kadarıyla bilir; kendiliklerinden bilmezler.
• Kirâmen kâtibîn'e hafaza da denir; zebânîler cehennemlikleri ittikleri için bu adı alır.
• Cebrâil için Kur'an'da er-Rûhu'l-emîn, Rûhu'l-kuds, er-Rûh ve Rasûl geçer; en-Nâmûsu'l-ekber geçmez.
• Cinler ve şeytanlar ateşten, insan topraktan, melekler nurdan yaratılmıştır.
• Şeytanın tuzağı zayıftır (Nisa 76); vesveseye karşı isti'âze yapılır, hataya düşen tövbe eder.
• Bakara 102'ye göre şeytanlar insanlara sihir öğretmiştir; Süleyman inkâr etmemiştir.

Kur'an, vahiy ve kitaplar

• Kur'an yaklaşık 23 yılda olaylara göre peyderpey indirilmiştir; tenzîl tedrîcî, inzâl toptan indirmeyi anlatır.
• Furkân ve Fasl hak ile bâtılı ayıran anlamındadır; kerîm değerli, şerefli demektir.
• Vahy gizli ve çabuk bildirmek, ilka gönüle bırakmaktır; ikisi hız ve gizliliğe işaret eder.
• Suhuf hem İbrahim ve Musa'ya verilen sayfaları hem amel defterlerini karşılar.
• Muharref din, ilahî kaynaklı olup sonradan insan müdahalesiyle bozulan dindir.
• Kur'an'ın belagatıyla meydan okuması aklî (manevî) mucizedir ve kıyamete dek sürer.

Peygamberlik ve mucize

• Istıfâ, ictibâ ve ihtiyâr 'seçmek' demektir; peygamberlik çalışarak kazanılmaz. Peygamber kelimesi Farsçadan gelir.
• Üsve-i hasene güzel örnek demektir; emîn, halîm, sıddîk Kur'an'da geçer, fatîn geçmez.
• Mustafâ 'arındırılıp seçilmiş' demektir; Münzir, Beşîr, Hâdî, Nezîr Peygamber için kullanılır, Mevlâ Allah'a aittir.
• Zülkarneyn, Lokman ve Üzeyr'in peygamberliği tartışmalıdır.
• Mucize peygamberlik iddiasından sonra gerçekleşir ve iddiayı doğrular.
• Asanın yılan olması, çamurdan kuşa can verilmesi kevnî (hissî) mucizedir.
• Kudret helvası, bulut, sofra ve su yardım mucizesidir; ölü diriltmek ise ispat mucizesidir.

İman, amel ve ahlak

• İman kabul durumuna göre ayrılır: makbûl müminin, ma'sum peygamberlerin, matbû meleklerin, merdûd Firavun'un imanıdır.
• Müslim, Allah'a tam teslim olup peygamberi tasdik eden kişidir.
• Hadise göre iman yetmiş küsur şubedir; en üstü 'la ilahe illallah', en altı yoldan eziyet vericiyi kaldırmak, haya da bir şubesidir.
• Amel sözlükte iş, eylem, fiil anlamına gelir; yevmiye değildir.
• Ehl-i Sünnet'e göre büyük günah işleyen mümin ceza görse de cennete girebilir ya da affedilir; ebedî cehennem görüşü yanlıştır.
• Nemîme insanların arasını bozmak için söz taşımaktır; el-Ahlâku'z-Zemîme kötü ahlak demektir.
• Kelime-i tayyibe, kökü sağlam, dalları göğe uzanan bir ağaca benzetilir.

Kader ve kelâm ekolleri

• Kader Allah'ın ezelde bilip takdir etmesi, kaza takdir edilenin vakti gelince yaratılmasıdır.
• Cebriyye insanı fiilinde özgür görmez; fiilin insana nispeti mecazîdir.
• Hz. Osman'ın şehadeti, Cemel ve Sıffin büyük günah, kader, irade ve kulun fiilleri tartışmalarını doğurdu.
• Katillerin cezalandırılmasını isteyenler arasında Aişe, Talha, Zübeyr ve Muâviye vardır; Amr b. el-As ilk grupta sayılmaz.
• Adetullah (Sünnetullah) bu siyasi krizden doğan bir tartışma konusu değildir.
• Kabile düzeninde iman etmek, kabilenin sağladığı güvenlik çemberinin dışında kalmak anlamına geliyordu.

Âhiret

• Kur'an'da ölümden sonraki hayat için temel kavram ahirettir; yevm ve Yevmu'l-Kıyâme kıyamet anlamında kullanılır.
• Yevmu'l-âzife yaklaşan gün, yevmü'l-hulûd kalıcılık (ebedîlik) günüdür.
• Hayvanların birbirinden hakkını alması hadiste geçer, Kur'an tasvirlerinden değildir.
• Ölüm korkusunun sebepleri: acı düşüncesi, bilgisizlik, yok olma inancı ve ceza korkusu.

Te'vîl

Sözü zahirî anlamından çıkarıp uygun başka bir anlama götürmek.

Şirk-i takrîb

Aracıları Allah'a yaklaştırıcı sayarak onlara tapma.

Şirk-i esbâb

Evrendeki düzeni Allah'a değil sebeplere ya da tabiata bağlama.

Selbî sıfatlar

Eksiklikleri Allah'tan uzaklaştıran sıfatlar grubu.

Fiilî sıfatlar

Yaratma, rızık verme, diriltme gibi eylemleri bildiren sıfatlar.

İman-ı makbûl

Samimi ve şirksiz müminin Allah katında geçerli imanı.

İman-ı ma'sum

Günahtan korunmuş peygamberlerin imanı.

Cebriyye

İnsanı fiillerinde iradesiz sayan aşırı kelâm ekolü.

Kader ve kaza

Kader ezelî takdir, kaza bunun vaktinde meydana getirilmesidir.

Agnostisizm

Tanrı'nın varlığının bilinemeyeceğini savunan görüş.

Nemîme

Aralarını bozmak için söz taşıma.

Suhuf

Sayfalar; hem İbrahim ve Musa'ya verilenler hem amel defterleri.

• Nâmûsu'l-ekber Cebrâil'in Kur'an'daki niteliği değildir; Mevlâ da Peygamber için değil, Allah için kullanılır.
• Kaza ile kader karıştırılmamalı: kader ezelî takdir, kaza vaktinde yaratmadır.
• Agnostisizm ateizm değildir; ateizm kesin ret, agnostisizm bilinemezliktir.
• İman çeşitlerini ayır: makbûl müminin, ma'sum peygamberin, matbû meleğin, merdûd Firavun'un imanıdır.
• Adetullah, Cemel ve Sıffin sonrası ortaya çıkan tartışmalar arasında değildir; büyük günah, kader ve irade bu tartışmalardandır.