AUZEF Kamu Ekonomisi Çıkmış Sorular

Kamu Ekonomisi, devletin ekonomideki rolünü; piyasa başarısızlıklarını, kamu harcamalarını, kamu gelirlerini, vergileme ilkelerini ve kamusal karar alma sürecini inceler.

Piyasa başarısızlığı ve mal türleri

• Özel mallar fiyat mekanizmasıyla etkin üretilip dağıtılır; bu nedenle piyasa başarısızlığı doğurmaz.
• Kamusal ve yarı kamusal mallarda ile ortak mallarda piyasa etkin sonuç üretemez.
• Ortakların trajedisi (ortak otlak sorunu) ortak mallara özgüdür, kamusal malların niteliği sayılmaz.
• Bankacılık hizmetleri, kamu bankası tarafından verilse de özel mal sınıfındadır.

Dışsallıklar ve Pareto optimumu

• Bir birimin faaliyetinin başkalarına piyasa dışı yoldan yarattığı olumlu ya da olumsuz etki dışsallıktır.
• Özel hastanenin çevredeki eczanelere yararı, üreticiden üreticiye olumlu dışsallıktır.
• Kimsenin durumu, bir başkasından fedakârlık edilmeden iyileştirilemiyorsa Pareto optimumuna ulaşılmıştır.

Kamu harcamaları

• Geniş anlamda kamu harcaması; merkezi ve yerel yönetimlere ek olarak KİT'ler, sosyal güvenlik kuruluşları ve vergi harcamalarını kapsar.
• Wagner, kamu faaliyetlerinin zamanla sürekli arttığı varsayımına dayanan kuramı geliştirmiştir.
• Savaş ve savunma harcamalarındaki yükseliş gerçek artış nedenidir.
• Ülke sınırlarının ve nüfusun büyümesi ise görünüşte artış nedenleri arasında yer alır.

Kamu gelirleri

• Verginin doğrudan karşılığı yoktur; ödeyene karşı edim sağlanmaz.
• Harç, kişiye sunulan özel bir hizmetin karşılığıdır, dolayısıyla karşılıksız sayılmaz.
• İzin ve ruhsat verilmesi karşılığında alınan bedele resim denir.
• Parafiskal gelirler meslek kuruluşları ile sosyal güvenlik kurumlarının aidat ve primleridir; tapu harcı bunlara girmez.
• Para basma yetkisiyle sağlanan gelir senyorajdır.

Vergileme ilkeleri ve yaklaşımlar

• Rasyonalist-bireyci görüş, vergiyi devletin sunduğu hizmetlerin bedeli sayar.
• Smith'in ilkeleri eşitlik, belirlilik, uygunluk ve iktisadiliktir; mali refah bunlardan değildir.
• Faydalanma ilkesine göre eşit yarar elde edenler eşit vergi öder.
• En az geçim indirimi, artan oranlılık ve ayırma ilkesi ödeme gücüne göre vergilemenin teknikleridir.

Vergi yükü ve vergiden kurtulma

• Net vergi yükü, ödenen vergilerden kamu hizmetlerinden sağlanan yarar çıkarılıp sonucun gelire bölünmesiyle bulunur.
• Mükellefler vergi baskısından gelir ve ikame etkileriyle davranış değiştirerek, yansıtarak ya da yasal kaçınmayla kurtulmaya çalışır.
• Çarpan etkisi makro bir kavramdır; mükellefin kurtulma yolu değildir.
• Yansıma sırası: verginin ödenmesi, vurgu, aktarma, yerleşme.

Kamusal tercih ve siyasal süreç

• Kamu malının toplam maliyetinin seçmen sayısına bölünmesiyle vergi fiyatı bulunur.
• Tercihleri sıralandığında tam ortadaki miktarı isteyen seçmen ortanca seçmendir.
• Oy alışverişi gizli olabileceği gibi koalisyon protokollerinde olduğu gibi açık da olabilir.
• Çıkar grupları ortak çıkar etrafında örgütlenir; rastgele her topluluk çıkar grubu sayılmaz.

Dışsallık

Bir faaliyetin başkalarına piyasa dışı yoldan yarattığı olumlu ya da olumsuz etki.

Pareto optimumu

Birinin durumu kötüleşmeden bir başkasının durumunun iyileştirilemediği kaynak dağılımı.

Ortakların trajedisi

Ortak mallarda kaynakların aşırı kullanılması sorunu.

Geniş anlamda kamu harcaması

Merkezi ve yerel yönetimler dışındaki kamu kurumlarının ve vergi harcamalarını da kapsayan harcama kavramı.

Resim

İzin ve ruhsat verilmesi karşılığında alınan bedel.

Parafiskal gelir

Meslek kuruluşları ve sosyal güvenlik kurumlarının topladığı aidat ve primler.

Senyoraj

Devletin para basma yetkisinden elde ettiği gelir.

Net vergi yükü

Ödenen vergiler ile kamu hizmetlerinden sağlanan yarar arasındaki farkın gelire oranı.

Vergi fiyatı

Kamu malının toplam maliyetinin seçmen sayısına oranı.

Ortanca seçmen

Tercih sıralamasında tam ortada yer alan miktarı isteyen seçmen.

Faydalanma ilkesi

Eşit yarar sağlayanların eşit vergi ödemesini öngören yaklaşım.

• Özel mal piyasa başarısızlığı nedeni değildir; kamusal, yarı kamusal ve ortak mallar nedendir.
• Vergi karşılıksızdır, harç ise özel bir hizmetin karşılığıdır; ikisini karıştırmamak gerekir.
• Resim izin ve ruhsat bedelidir, senyoraj para basma gelirdir, parafiskal gelir aidat ve primdir.
• Olumsuz sorularda (hangisi değildir) doğru şık kavramın dışında kalan seçenektir; Smith ilkelerinde mali refah yoktur.