AUZEF Karşılaştırmalı Endüstri İlişkileri Çıkmış Sorular

Ders, farklı ülkelerin çalışma ve endüstri ilişkilerini karşılaştırmalı yöntemle inceler. Yakınlaşma tezi, küreselleşme tartışmaları ile ABD, Avrupa, Japonya, gelişmekte olan ülkeler ve Güney Kore örnekleri işlenir.

Karşılaştırmalı yaklaşım ve yakınlaşma tezi

• Çalışma ilişkileri disiplinlerarası incelenir; fizik bu bilim dallarından sayılmaz. Devlet ve geniş etkiler de kapsama girer.
• Yabancı, karşılaştırmalı ve uluslararası endüstri ilişkileri olmak üzere üç yaklaşım izlenmiştir.
• Karşılaştırma, tezlerin sınanmasını ve bilgi birikimiyle teori geliştirmeyi kolaylaştırır.
• Yakınlaşma tezi Kerr, Dunlop, Harbison ve Myers ile anılır; sistemlerin sanayileşmiş Batı modeline benzeyeceğini savunur.
• Bu görüşe göre temel sorun, sanayileşmede işgücünün yeniden yapılandırılmasıdır. Dore'un çalışması örgüt odaklı yakınlaşmayı öngörür.

Küreselleşme ve rekabet

• Rekabette belirleyici olan fiyat ve kalitedir. Vasıflı işgücü katma değer yaratarak rekabete katkı verir.
• Esneklik açısından modeller: yeni liberal, ikili sistem ve yarı korporatist model.
• Üç katlı yapıda kararlar stratejik, orta ve işyeri düzeyinde alınır; kararın düzeyi önemlidir.
• Basit küreselleşme yaklaşımı eleştirilince kurumsal yaklaşım doğmuştur. Bütünleştirici yaklaşım üçüncü yaklaşımdır.
• Küreselleşmenin ulusal politikalara etkisi vardır; ancak para ve maliye politikaları özerkliğin sürdüğü örnekler olarak gösterilmiştir.

Amerika Birleşik Devletleri

• Sanayileşme 18. yüzyıl sonunda başlamış, İç Savaş (1861-1865) ile I. Dünya Savaşı arasında tamamlanmıştır.
• 1866'da kurulan Milli İşçi Sendikası ilk uzun ömürlü ulusal sendikadır; sonra siyasi partiye dönüşmüştür.
• Belirleyici örgüt Amerikan İşçi Federasyonu'dur; en geniş üst örgüt AFL-CIO'dur.
• Sendikaları zayıflatan başlıca etkenler işverenlerin sendika karşıtı tavrı ve kamu politikalarıdır.
• Dunlop'a göre Amerikan sisteminin temeli sürerken çıktılar unsuru değişmiştir.
• ABD'de savaş sonrası korporatist eğilim görülmemiştir.

Avrupa

• Sanayi devrimi ve ilk endüstri ilişkileri sorunları İngiltere'de ortaya çıkmıştır.
• Anarko-sendikalizm Fransa'da gelişmiştir; Fransa sendikalaşma oranı en düşük Avrupa ülkesidir.
• 1929 krizi sonrası sendikalar Keynesçi politikaları savunmuştur.
• 1960 sonrası işsizlik, uluslararası rekabet ve birim emek maliyeti artışı işverenlerin direncini kolaylaştırmıştır.
• 1970'lerde toplu pazarlıkta merkezileşme ve kurumsallaşma artmıştır. Almanya'da üyelik ve yoğunlukta düşüş yaşanmıştır.
• Atipik çalışanlar çoğunlukla örgütlenmeye ve sendikalara ilgi duymaz.
• Kurumsal yapısı nedeniyle değişime uyumda en çok zorlanan ülke İngiltere'dir.

Japonya

• Japonya 19. yüzyıldan beri Batı'yı model almış; hedef Batı teknolojisini Japon ruhuyla birleştirmektir.
• Meiji döneminde personel politikası patrikyarkal (aile) sistemi ve despotik yönetimle öne çıkar.
• İlk sendika benzeri örgütleri 1870'lerde matbaa, demir ve diğer meslek işçileri kurmuştur.
• 1946 Anayasası örgütlenme, toplu pazarlık ve grev haklarını güvenceye almış; sendikalaşma 1949'da zirve yapmıştır.
• İşletme sendikacılığının yanında işkolu, genel ve meslek sendikaları da vardır. İşveren üst örgütü Nikkeiren'dir; Söhyö sonradan Rengo'ya katılmıştır.
• İstihdam yaşam boyu, geçici ve kısmi süreli biçimlerde görülür. Ücretlerde yalnızca kıdem değil yaş, eğitim ve cinsiyet de etkilidir.
• Erken emekliler işsizlik sigortasından yararlanamaz. Zor dönemde ilk olarak yüksek ücretlilerin çıkarılması uygulanmaz.

Gelişmekte olan ülkeler

• Siyasal elitlerin güçlü ve özerk sendika hareketinden çekinmesi endüstri ilişkilerini belirgin biçimde şekillendirir.
• Sendika liderlerinin yönetici elite katılması mümkündür.
• Devletin sendikalara olumsuz tavrı siyasal sendikacılığı yaygınlaştırmıştır.
• Sendikaların bir partinin programına destek verdiği yapıya sorumlu katılma denir.
• İhracatta tarım ürünlerinin oranı sanayileşme göstergesi değildir.

Güney Kore

• Kore'de ilk iş kanunları 1953'te çıkmış; örgütlenme, toplu pazarlık ve toplu eylem haklarını düzenlemiştir.
• 1961 darbesi sonrası sendikaların siyasal faaliyeti serbest bırakılmamış, denetim altında tutulmuştur.
• 1981 düzenlemeleri Japon tarzı işletme sendikacılığını doğurmuş; hükümet siyasal yayını yasaklayarak denetlemiştir.
• Dört büyük çebol vardır; Sony bunlardan değildir, Japon şirketidir.
• Çatışmacı yapının sürmesinde kültürel etkenler siyasal etkenlerden daha belirleyicidir.
• Çebollerin insan kaynakları uygulamaları bütünleşik emek piyasasıyla Japon işletmelerine benzemiştir. İşverenler Anglo-Saxon modelini istemektedir.

Yakınlaşma (yakınsama) tezi

Tüm endüstri ilişkileri sistemlerinin sanayileşmiş Batı sistemine benzeyerek o yönde yaklaşacağını öne süren görüş.

Kurumsal yaklaşım

Basit küreselleşme anlayışının eleştirisiyle doğan, ulusal kurumların sürekli farklılığını vurgulayan yaklaşım.

Bütünleştirici yaklaşım

Küreselleşme ile ulusal yapılar arasındaki ilişkiyi inceleyen üçüncü yaklaşım.

AFL-CIO

ABD'deki en geniş sendika üst örgütü.

Anarko-sendikalizm

Batı Avrupa'da istisna sayılan ihtilalci sendikacılık anlayışı; Fransa'da gelişmiştir.

Keynesçi politikalar

1929 krizi sonrası sendikaların talep ve üretimi artırmak için savunduğu ekonomi anlayışı.

Atipik istihdam

Esnekleşmeyle yaygınlaşan, standart dışı çalışma biçimleri; sendikalaşmayı olumsuz etkiler.

İşletme sendikacılığı

Japonya'da yaygın, işletme düzeyinde örgütlenen sendika türü.

Patrikyarkal (paternalist) sistem

Meiji döneminde geleneksel aile yapısındaki işbirliğine dayanan personel yaklaşımı.

Sorumlu katılma

Gelişmekte olan ülkelerde sendikaların bir siyasal partinin programını desteklediği yapı.

Çebol (chaebol)

Güney Kore'nin büyük aile holdingleri.

Nikkeiren

Japonya'da işveren örgütlerinin üst kuruluşu.

• Soruların çoğu olumsuz kökle gelir (yanlıştır, yer almaz, sayılamaz); seçeneklerdeki aşırı ifadeler (yalnızca, hiçbir, tamamen) genellikle yanlıştır.
• Fransa hem anarko-sendikalizmin ülkesi hem de en düşük sendikalaşma oranına sahip Avrupa ülkesidir; ikisi birlikte hatırlanmalıdır.
• Japonya'da yalnızca işletme sendikası yoktur; ücret yalnızca kıdemle belirlenmez. Mutlak ifadeler tuzaktır.
• Nikkeiren işveren örgütüdür, Rengo ve Söhyö işçi örgütleridir; Sony Japon şirketidir, Kore çebolü değildir.
• Küreselleşmenin ulusal politikalara etkisi yok denemez; yaklaşımların sırası (basit, kurumsal, bütünleştirici) karıştırılmamalıdır.