AUZEF Liman ve Terminal Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders; limanın tanımını, işlevlerini ve türlerini, yük ve gemi çeşitlerini, terminal ekipmanlarını, liman hizmetlerini, performans ölçümünü, riskleri, rekabet ortamını ve ilgili uluslararası ile ulusal mevzuatı ele alır. Liman planlama ve yönetiminin temel kavramları bir arada incelenir.

Liman kavramı, işlevleri ve türleri

• Limanlar tarihte önce gemilere ve insanlara barınak sağlamak amacıyla kullanılmıştır.
• Bir kıyı tesisine liman denebilmesi için en az iki terminal bulunması gerekir.
• Yük elleçleme; yükleme, boşaltma, depolama ve liman içi taşımayı kapsayan geniş bir işlevdir.
• Aktarma, ana, uğrak ve besleme limanları hizmet ve işleve göre; fiyord limanı coğrafi oluşuma göre sınıflanır.
• Deniz feneri üstyapı sayılmaz; otel ve konaklama liman işlevi değildir.
• Gemi işletmecileri liman hizmetini talep edenler arasındadır.

Yükler ve gemi türleri

• Yükler temelde genel yükler ve dökme yükler olarak ikiye ayrılır.
• Çok amaçlı yük gemileri genel yük, konteyner ve dökme yükü aynı seferde taşıyabilir.
• Ro-Ro gemileri tekerlekli yükleri taşır; hızlıdır, limanda az bekler, az altyapı ister.
• Gemi tasarımında öncelik, taşınacak yükün niteliğidir.
• Kireçtaşı gibi büyük miktarlı yükler dökme yük grubundadır, genel yük sayılmaz.

Yer seçimi ve fiziksel kapasite

• Kıyı tesisi kurulurken mesafe, altyapı ve gelişmeye uygunluk gözetilir; işgücü kalitesi ölçüt değildir.
• Yer seçiminin dört ana ölçütü arasında sosyal koşullar yoktur.
• Rıhtım, açık depolama alanı, elleçleme sistemleri ve hangar fiziksel kapasiteyi belirler; ofis binaları belirlemez.
• Yetersiz kapasite bekleme, gelir, yük miktarı ve istihdamı etkiler; yükün hasarına yol açmaz.

Terminaller ve ekipmanlar

• Jetty rıhtım, boru hattı ve sabit ile yüzer tavanlı tanklar sıvı dökme yük terminallerine aittir.
• Konveyör bant kuru dökme yük terminalinde kullanılır.
• Hurda demir elleçlemesinde kepçe kullanılır.
• Geniş sahada en yoğun konteyner istifi raylı portal vinç (RMG) ile sağlanır.
• Döner flok vinç konteyner terminalinde yer almaz.
• Elleçleme ekipmanları yükü çeker, iter, aktarır ve istifler.

Liman hizmetleri ve organizasyon

• Ardiye hizmeti geçici depolamadır; fümigasyon ilaçlama hizmeti kapsamındadır.
• Kılavuz kaptan pilotaj hizmeti verir; barınma hizmeti yalnızca gemiye sunulur.
• Bilişim hizmetleri veriyi toplar, işler, saklar ve kullanıcılara iletir.
• Tarife hizmetleri ücretleri belirler ve kullanıcılara bildirir.
• Gemi operatörleri ve VTS operatörleri liman kaptanlık departmanına bağlıdır.
• Yük aktarması yanlış planlama, hatalı yükleme, grev veya hasar nedeniyle gerekebilir.

Performans ve kalite yönetimi

• Performans fiziksel, mali ve kalite başlıklarında ölçülür.
• Performans göstergeleri yöneticiye ölçüm ve düzeltici karar imkânı verir.
• Tıkanıklık gemi sayıları ve bekleme süreleriyle ölçülür.
• Elleçlemede gemi sahil ekipmanı, saha içi transfer ekipmanı ve işgücü esas alınır.
• Bekleme süresi oranı hem rıhtım performansında hem hizmet kalitesinde görülür.
• Kalite için ISO 9000, çevre yönetimi için ISO 14000 kullanılır.

Riskler

• Risk, liman ve terminalde zarara yol açabilecek madde ve süreçleri kapsar.
• Dört ana risk başlığı ülke, proje, ticari/trafik ve düzenleyici risklerdir.
• Mücbir sebepler öngörülemeyen, denetim dışı ve sözleşme yükümlülüğünü engelleyen olaylardır.
• Proje risklerinin sonuçlarından proje yöneticisi sorumludur.
• Yasal riski azaltmak için başta nitelikli hukuki danışman alınır.

Rekabet, mevzuat ve kuruluşlar

• Eskiden sömürge güçlerinin denetimi limanlar arası rekabeti sınırlıyordu.
• Beş rekabet etkeninden biri yeni rakiplerin tehdididir; limanın doğal yapısı etken değildir.
• Hizmet sağlayıcıları tıkanma noktalarını taviz koparmak için güç unsuru yapar.
• ISPS Kodu SOLAS içindedir; MARPOL 73/78 gemi kaynaklı kirliliği önler.
• IMO uluslararası denizcilik örgütüdür; yanaşılan limanın devleti liman devletidir.
• Kıyı Kanunu kıyıları korur; liman yönetmeliği Limanlar Kanunu çerçevesindedir.
• Türkiye'de 24.09.2019 itibarıyla 69 liman başkanlığı vardı; Kırıkkale'de yoktur.

Yük elleçleme

Gemiye yükleme ve gemiden boşaltmayı, depolama ve liman içi taşımayla birlikte içine alan işlev.

Ro-Ro gemisi

Tekerlekli yükleri rampa yoluyla taşıyan, hızlı ve az altyapı isteyen gemi türü.

Çok amaçlı yük gemisi

Farklı yük tiplerini aynı seferde taşıyabilecek donanıma sahip gemi.

RMG

Geniş sahada en yüksek konteyner istif yoğunluğunu sağlayan raylı portal vinç.

Jetty

Sıvı dökme yük terminallerinde kullanılan rıhtım tipi.

Pilotaj

Kılavuz kaptanın gemiyi limana alırken verdiği danışmanlık hizmeti.

Ardiye

Yükün belirli süre geçici olarak depolanması hizmeti.

SWL

Safe Working Load; güvenli çalışma yükü.

Mücbir sebep

Öngörülemeyen, denetim dışı ve sözleşme yükümlülüğünü engelleyen olay.

ISPS

Gemi ve liman tesisi güvenlik kodu; SOLAS içinde yer alır.

MARPOL 73/78

Gemilerden kaynaklanan kirliliği önleyen sözleşme.

Liman devleti

Geminin yanaştığı limanın bağlı olduğu devlet.

• Hizmet ve işlev esaslı sınıflandırma (aktarma, ana, uğrak, besleme) ile coğrafi sınıflandırma (fiyord) karıştırılmamalı.
• Sıvı dökme yük terminali: jetty, boru hattı, tank; kuru dökme: konveyör; konteyner: RMG.
• ISO 9000 kalite, ISO 14000 çevre yönetimidir; ISPS SOLAS'ta, MARPOL kirlilikte.
• Dört risk başlığı ve yer seçimi ölçütleri sorularında 'doğal riskler' ve 'sosyal koşullar' dışarıda kalır.
• Barınma hizmeti yalnızca gemiye verilir; yüke ve gemiye ortak hizmetler arasında sayılmaz.