AUZEF Lojistik İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Çıkmış Sorular

Ders, lojistik faaliyetlerinde (taşıma, depolama, paketleme, konteyner, elleçleme) karşılaşılan tehlikeleri, bunların risk değerlendirme yöntemlerini ve alınacak güvenlik önlemlerini ele alır. Kişisel koruyucu donanımlar, forklift ve raf güvenliği ile ilgili mevzuat ve standartlar da kapsamdadır.

Taşıma modları ve lojistik temelleri

• Deniz yolu birim maliyeti en düşük ve en yaygın moddur; yüksek maliyet onun dezavantajı sayılmaz.
• Karayolu başlangıç yatırımı az olduğundan kısa mesafelerde en uygun moddur.
• En yaygın konteynerler 20 ve 40 ayaklıktır; 60 ayaklık standart tür değildir.
• Tehlikeli olmayan sıvı yükler genellikle 20 fitlik (1 TEU) tank konteynerlerle taşınır.
• Konteyner depo içi ekipman değil, dış taşıma ve yükleme birimidir.
• Satış lojistik faaliyet değildir; depolama, taşıma, malzeme yönetimi ve ambalajlama lojistiktir.

Depo türleri ve işlevleri

• Depoların en eski işlevi stoklamadır.
• Konsolidasyon, farklı tedarikçilerden gelen küçük yüklerin birleştirilip tek sevkiyata dönüştürülmesidir.
• Gümrük ve vergi yükümlülüğü olan mallar antrepo depolarda bekletilir.
• Depolama ihtiyacını dış kaynakla karşılayan yapı üçüncü parti lojistik deposudur.
• Paletli ve rulo kafesli streç sarım gibi toplu paketleme üçüncül paketlemedir.

Raf sistemleri ve depo sahası düzeni

• En sık kullanılan sistem geniş koridorlu, ayarlanabilir palet raf sistemidir.
• Raflar en az yılda bir kez periyodik kontrolden geçirilmelidir.
• Paletler ve yükler arasında boşluk payı gerekir; taşıyıcı kiriş ile yük arasında ayrıca boşluk öngörülmez.
• Raf çökmesine karşı dikmelerin üst ucuna bağlanan çelik halat sistemi en etkili korumadır.
• Drenaj eğimi dik tutulmamalı; üst sınır %10'dur.
• Tekerlekli sandalyenin de geçeceği yaya yolu en az 120 cm olmalıdır.

Forklift, araç ve elleçleme güvenliği

• Forklift park edilirken motor durdurulur, el freni çekilir, çatallar indirilir.
• Geri manevrada başlıca tehlike kısıtlı görüş alanıdır; CCTV, ilave aynalar ve işaretçi kör noktaları azaltır.
• Forklift kontrolünde TS ISO 6055, TS ISO 1074, TS EN 1757 ve FEM 4.004 esas alınır; TS ISO 5000 bunlardan değildir.
• Elle çekilen transpaletler yanlış kullanımda kas-iskelet sistemi rahatsızlığı doğurur.
• Hareketli yükleme rampaları TS EN 1398 standardına uyar.
• Yükleme rampası kapılarının açık tutulması bir önlem değil, risktir.

Kişisel koruyucu donanım (KKD) ve gürültü

• KKD amacı çalışan sağlığını korumaktır; maliyet düşürmek amaç değildir.
• Yönetmelikte baş, göz, kulak, solunum, el, ayak ve vücut koruyucuları vardır; dolaşım sistemi koruyucusu yoktur.
• Güneş gözlüğü göz koruyucu KKD sayılmaz; dalgıç elbisesi gövde koruyucusu grubunda değildir.
• Baretler kullanıcıya göre ayarlanabilir ve işe uygun modelde olmalıdır; tek tip zorunluluğu yoktur.
• Haftalık gürültü maruziyet sınırı 87 dB(A); genel çalışma aralığı 70-80 dB(A) önerilir.

Risk değerlendirme yöntemleri

• Tehlike zarar verme potansiyelidir; risk, olasılık ile sonuç şiddetinin birleşimidir.
• Kalitatif yaklaşım sayısal veri kullanmaz, sözel ifadelere ve deneyime dayanır.
• Üç yöntemde de ortak parametre olasılıktır.
• Olay ağacı analizi bir olayın sonuçlarını dallara ayırıp olasılıklarını hesaplar; ilk kez nükleer alanda kullanılmıştır.
• Fine-Kinney'de risk değeri olasılık, şiddet ve maruziyetin çarpımıdır; forklift yolu ayrılmamış örnekte skor 9000, tolere edilemez risk çıkar.
• FMEA'da risk değeri olasılık, şiddet ve fark edilebilirlikten elde edilir.

Risk değerlendirmesinin süreci ve yenilenmesi

• Doğru sıra: ortam tespiti, tehlike tanımı, risk analizi, önceliklendirme, önlem planı, kontrol ve izleme.
• Az tehlikeli iş yerlerinde değerlendirme 6, çok tehlikelide 2 yılda bir yenilenir.
• Rutin periyodik bakım ve ekipmanın yer değiştirmesi yenileme nedeni sayılmaz.
• L matriste olasılık 3 ve şiddet 5 çarpımı 15 eder; bu skor yüksek ve tolere edilemez bölgededir.

Sürücü, belge ve kaza kuralları

• SRC1 yurtiçi yolcu, SRC2 uluslararası yolcu, SRC3 yurtiçi eşya, SRC4 uluslararası eşya taşımacılığı içindir.
• Tehlikeli madde taşıyan şoför için SRC5 belgesi gerekir.
• Özel araç sürücüleri için alkol sınırı 0.50 promildir; ticari araçlarda 0.20.
• Yalnızca maddi hasarlı kazalarda taraflar Kaza Tespit Tutanağı düzenleyebilir.
• Treylerin çekiciye bağlanmasında kilitleme mekanizması kapalı ve tam kilitli olmalıdır.

Tehlike

İş yerinde bulunan veya dışarıdan gelen, çalışana ya da iş yerine zarar verme potansiyeli taşıyan etken.

Risk

Tehlikeden doğan olayın gerçekleşme olasılığı ile zararının büyüklüğünün birleşimi.

Fine-Kinney

Risk değerinin olasılık, şiddet ve maruziyet çarpımıyla bulunduğu sayısal yöntem.

FMEA

Hata türü ve etkileri analizi; olasılık, şiddet ve fark edilebilirlikle risk değeri hesaplar.

Olay ağacı analizi

Bir olayın olası sonuçlarını dallara ayırıp olasılıklarını hesaplayan yöntem.

Kalitatif yaklaşım

Riski sayı yerine sözel ifade ve gözlemle önceliklendiren nitel yöntem.

Konsolidasyon

Farklı tedarikçilerin küçük yüklerinin depoda birleştirilip tek sevkiyat yapılması.

Antrepo

Gümrük ve vergi yükümlülüğü olan malların bekletildiği depo türü.

TEU

20 fitlik konteyner eşdeğeri birimi; 20 fitlik konteyner 1 TEU eder.

KKD

Çalışanı risklere karşı koruyan kişisel koruyucu donanım.

Üçüncül paketleme

Taşımayı kolaylaştıran palet ve kafes gibi toplu yük paketlemesi.

• Eldiven standartları karışır: mekanik risk için TS EN 388+A1, kimyasal ve mikroorganizma için TS EN ISO 374-1.
• Fine-Kinney (olasılık, şiddet, maruziyet) ile FMEA (olasılık, şiddet, fark edilebilirlik) parametrelerini karıştırma.
• Olumsuz ifade soruları çoktur: deniz yolunda yüksek maliyet, rafta kiriş-yük boşluğu, güneş gözlüğü gibi yanlış şıkları tanı.
• Palet boşluğu soruları: 1000 mm genişlikli palet için 900 mm, 1000-1200 mm paletler arası için 100 mm geçer.