AUZEF Modernliğin Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Ders, modernliğin Avrupa'da bilim, felsefe, ekonomi ve siyaset alanlarında nasıl doğduğunu ve sosyolojinin bu yeni dünyayı anlamak için nasıl ortaya çıktığını anlatır. Klasik sosyologların kuramları, kültür tartışmaları, işçi ve yeni toplumsal hareketler de konunun parçasıdır.

Modernlik öncesi ve modernliğe geçiş

• Modernus sözcüğü şimdiki zamanı anlatır; karşıtı antik olandır. Eskiler ve Yeniler tartışması bu gerilimden doğar.
• Bacon ve Pascal'a göre modernler birikimleri sayesinde olgunluğu temsil eder; antik düşünce nihai otorite sayılmaz.
• Skolastik düşünce, kilise öğretisini Aristoteles mantığıyla tartışılmaz doğru olarak okuturdu; sözcük boş zaman anlamındaki scholē'den gelir.
• Ortaçağ evreni ay üstü ve ay altı diye ikiye bölünür, ay üstü hareketleri dairesel sayılırdı.
• Modern bilim evreni bütünlüklü ve mekanik düzen olarak görür; deney ve matematiğe dayanır.

Bilim, felsefe ve hümanizm

• Galileo, Newton, Bacon ve Descartes modern bilime yön verir; Aristoteles bu gruba girmez.
• Bacon'a göre önyargı putları dörttür: kabile, mağara, çarşı-pazar ve tiyatro. Çarşı-pazar putları dil ve uzlaşmadan doğar.
• Descartes rasyonalizmin kurucusudur ve Cogito ergo sum ilkesini ortaya atmıştır; idealizmden önce yaşamıştır.
• Hümanizm Rönesans'ta doğmuş, insani değerleri ölçü almış, metinleri filolojik ve eleştirel okumuştur. Erasmus'un yapıtı Deliliğe Övgü'dür.
• Kuhn paradigma ve paradigma değişimini; Lakatos araştırma programlarını açıklar, doğrulamacılığı yetersiz bulur.

Siyaset ve iktisat düşünürleri

• Machiavelli'nin Hükümdar'ı Medici ailesine ithaf edilmiştir.
• Locke yaşam, özgürlük ve mülkiyet haklarını savunmuş, Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nı etkilemiştir.
• Rousseau genel irade kavramını kurmuş, eşitsizliği mülkiyet ilişkilerine bağlamıştır.
• Adam Smith görünmez eli, fizyokratlar toprağı zenginlik kaynağı olarak öne çıkarır; tüccarlar kısır sayılır.
• Malthus'a göre nüfus geometrik, gıda aritmetik artar. Klasik kapitalizmde değerin ölçüsü emektir.

Devrimler ve toplumsal hareketler

• Fransız Devrimi krallığı yıktı; Jakoben dönem cumhuriyetçi ve radikaldi, monarşiye dönüş sonraki dönemde belirdi.
• İşçi hareketleri sırası: Ludistler, Fransa-Prusya Savaşı, 2. Enternasyonal, Bolşevik Devrimi. Paris Komünü 1871'de 70 gün sürdü.
• Amerika'daki işçi hareketleri devrimci değil, pragmatik sendikacı bir çizgi izledi.
• Klasik hareketler sınıf, iktidar ve parti-sendika eksenlidir; yeni hareketler kimlik, çevre, cinsiyet ve barış taleplerine yönelir.
• Refah devleti sınıflar arası farkları ve çatışmayı azaltmayı amaçlamıştır.
• Fordizm montaj hattıyla seri üretimi getirdi; 1960 sonrasında emek daha nitelikli ve esnek hale geldi.

Klasik sosyologlar

• Comte: üç hal yasasında teolojik, metafizik, pozitif aşamalar; pozitif aşama sonuncudur.
• Marx: altyapı ekonomik temeldir, üstyapı hukuk, siyaset ve ideolojidir. İnsan tarihi devralınan koşullarda yapar.
• Durkheim: toplumsal olgular şeyler gibi incelenir; normsuzluk durumu anomidir.
• Weber: ideal tip, dünyanın büyüsünün bozulması ve Protestan ahlakıyla kapitalizm ilişkisi onun kavramlarıdır.
• Tönnies: cemaat sıcak, türdeş ve devredilemez bağlara dayanır; cemiyet çıkar ve sözleşmeye dayanır.
• Giddens: sosyoloji modernliğin bilimidir; zaman ile uzamın ayrışması ve yerinden çıkarma modernliğin sonuçlarıdır.

Kültür kuramları

• Kültür, toprağı işleme anlamındaki colere kökünden gelir; doğa kültürün karşıtıdır.
• Parsons kültürü sistemi bir arada tutan ortak değer ve normlar bütünü sayar.
• Bourdieu'nün sermayeleri ekonomik, kültürel, sosyal ve sembolik; habitus kalıcı yatkınlıklar sistemidir.
• Frankfurt Okulu kültür endüstrisini standart ve seri meta olarak eleştirir.
• Birmingham Okulu ve Stuart Hall sınıf, iktidar ve gençlik alt kültürlerini inceler.
• Althusser'e göre ideolojik devlet aygıtları özneleri biçimlendirir; özgür irade egemen değildir.

Tabakalaşma, romantizm ve diğer ayrıntılar

• Kast Hindistan'a özgü en kapalı sistemdir; Orta Çağ Avrupası'nda zümre vardı: savaşanlar, dua edenler, çalışanlar.
• Romantizm Aydınlanma'nın aşırı akılcılığına tepki olarak duyguyu, doğayı ve sezgiyi yüceltir.
• Vico tarihi Tanrılar, Kahramanlar, İnsanlar Çağı olarak üç evreli görür.
• Kınalızade Ali Efendi adalet çemberi kavramının sahibidir.
• Lash ve Urry'nin örgütlü kapitalizm incelemesinde Japonya yer almaz.

Kast

Doğumla belirlenen, dinsel temelli, geçişe izin vermeyen Hindistan'a özgü kapalı tabakalaşma.

Skolastizm

Kilise öğretisinin Aristoteles mantığıyla sorgulanamaz biçimde okutulduğu ortaçağ bilgi anlayışı.

Görünmez el

Bireylerin kendi çıkarını gözetirken piyasada arz-talep dengesini kendiliğinden kurması; Adam Smith.

Anomi

Eski normlar çözülürken yenilerin oturmamasından doğan normsuzluk durumu; Durkheim.

İdeal tip

Olgunun belirgin özelliklerini abartarak kuran, gerçekliğe yakınlığı ölçmeye yarayan Weber aracı.

Habitus

Toplumsal koşullarla edinilen, algı ve davranışı yönlendiren kalıcı eğilimler sistemi; Bourdieu.

Paradigma

Bilim topluluğunun paylaştığı varsayım, yasa ve teknikler bütünü; Kuhn.

Altyapı

Üretim güçleri ve ilişkilerinden oluşan ekonomik temel; üstyapıyı belirler.

Cemaat ve cemiyet

Cemaat duygusal ve doğal bağlara, cemiyet çıkar ve sözleşmeye dayanır; Tönnies.

Yerinden çıkarma

Toplumsal ilişkilerin yerel bağlamdan sökülüp soyut sistemlere bağlanması; Giddens.

Genel irade

Toplumun ortak yararını gözeten kolektif irade; Rousseau.

İdeoloji

Kökeni fikir-bilim olan sözcük; Destutt de Tracy türetmiştir.

• Weber ile Durkheim kavramları karışır: ideal tip Weber'e; anomi, mekanik-organik dayanışma Durkheim'a aittir.
• Cemaat duygusal ve devredilemez bağları, cemiyet çıkar ve mülkiyeti anlatır; çıkar içeren seçenek cemaat için yanlıştır.
• Klasik hareketler sınıf ve iktidar odaklıdır; kimlik, cinsel haklar ve çevre yeni hareketlere aittir.
• Modern öncesi özellikler (ay üstü-ay altı ayrımı, skolastik dogmatizm) modern bilim şıkkında yanlış seçenektir.
• Olumsuz kökle sorulan sorularda (gösterilemez, yer almaz) dışarıda kalan seçeneği bulmak gerekir.