AUZEF Osmanlı Türkçesi Çıkmış Sorular

Osmanlı Türkçesi dersi; Arapça masdar ve sıfat kalıplarını, çoğul-tekil ilişkilerini, Farsça kökenli izafet tamlamalarının okunuşunu ve divan, ferman gibi resmî dilde geçen ifadelerin anlamlarını kapsar.

Masdar vezinleri

• Tefeʻʻül vezninde: temessük, tekayyüd, tegallüb, tevakkuf.
• Tefʻîl vezninde: teskîn, tasdîk, telhîs.
• Mufâʻale vezninde: mübâşeret, muhâfaza.
• İstifʻâl vezninde: istiklâl, istihdâm.

İsm-i mef'ûl ve sıfat-ı müşebbehe kalıpları

• Mef'ûl kalıbı: if'âl babından olanlar مُفْعَل şeklinde yazılıp okunur.
• مخابر kelimesi مُفاعَل kalıbındadır; bu yüzden if'âl babı örneği sayılmaz.
• İstif'âl babı mef'ûlleri مُسْتَفال kalıbına uyar; مشترك ise iftiʿâl babındandır, dışta kalır.
• Sıfat-ı müşebbehede faʻî biçimi vardır; غريب ise faʻîl kalıbındadır.

Çoğul ve tekil ilişkileri

• Memâlik, memleketin; menâzil, menzilin çoğuludur.
• Âsâr eserin, anâsır unsurun, mesâlih maslahatın çoğuludur.
• Huzzâr kelimesinin tekili hâzır; verese kelimesinin tekili vâristir.

İzafet ve Farsça tamlamaların okunuşu

• Kelimeler arası kesre bağı okunuşta -ı/-i ile gösterilir: zülf-i yâr, şâh-ı Âcem, diyâr-ı Rûm beyleri.
• Çoğul eki -gân ile yapılan örnekler: hâcegân-ı dergâh-ı âlî, bendegân-ı hâssa, zâdegân tâifesi.
• Vav bağlacı ü/vü diye okunur: rû-yı zemîn ü zemân, âyende vü revendeye ikrâm.
• Arapça tamlamalarda tanım takısı birleşir: bâbü’s-saʻâdeti’ş-şerîfe ağası, Tâcü’t-tevârîh.
• Türkçe ekli yapılar da vardır: Dâhiliye Nezâret-i Celîlesi, sarây-ı cedîd-i âmire.

Deyim ve tamlama anlamları

• Ale’s-seher sabah vaktinde; sâl be-sâl yıldan yıla; ilâ’l-ebed ebediyet kadar demektir.
• Vazʻ-ı kadem ayak basmak; mansıb-ı vezâret vezirlik görevidir.
• Hilâf-ı hükkâm-ı şerîf hükümdarın emrine ters düşen anlamındadır.
• Bi-vechi meşrûh açıklanmış olduğu şekilde; vüzerâ-i ʻizâm büyük vezirler anlamına gelir.

Devlet ve toplum terimleri

• Mesâlih-i halk halkın işleri; fenâ-yı devlet devletin yıkılışı demektir.
• Evkāf mahsûlü vakıfların gelirini anlatır.
• Dârende-i fermân fermanın kendisine verildiği kişidir.
• Duâ-gûyluk hidmeti vakfiye gereği yerine getirilen duâ görevidir.

Yazı çeşitleri ve meslekler

• Siyâkat, divan kayıtlarında kullanılan yazı türüdür; nesih ve rikʻa diğer yazı çeşitleridir.
• Müstensih, el yazması eserlerin nüshasını çıkaran kişidir.
• Cüzhan, Kur’ân’ı cüz cüz okuyan kişiyi ifade eder.

Masdar

Fiilin işi ya da oluşu bildiren adı; Arapçada belirli veznlerle türetilir.

Vezin

Bir kelimenin türetildiği kalıp; örneğin tefeʻʻül ya da mufâʻale.

İsm-i mef'ûl

Eylemden etkilenen anlamını veren, kalıbı bab türüne göre değişen sözcük.

Sıfat-ı müşebbehe

Kalıcı nitelik bildiren Arapça sıfat; faʻî ve faʻîl gibi kalıpları vardır.

İzafet

İki sözcüğü kesre ile bağlayan ad tamlaması; okunuşta -ı/-i ile gösterilir.

Müstensih

Elle yazılmış eserin nüshasını çıkaran kâtip.

Cüzhan

Kur’ân-ı Kerim’i cüzler hâlinde okuyan kişi.

Evkāf

Vakıfların çoğulu; vakıf mallarını ve gelirini anlatır.

Dârende-i fermân

Fermanı elinde bulunduran, kendisine ferman verilmiş kimse.

Tevakkuf

Durmak, duraksamak; tefeʻʻül vezninde bir masdardır.

• Tefʻîl (teskîn, tasdîk, telhîs) ile tefeʻʻül (temessük, tekayyüd, tevakkuf) vezinleri sık karıştırılır; ikinci harfin şeddesine ve ta ile başlayan ek harflere bakılmalı.
• Kalıp sorularında 'dışta kalan' sorulursa şıkların bab türleri tek tek ayrılmalı; مشترك ve مخابر bu tür örneklerdir.
• Çoğul sorularında tekil biçim aranır: memâlik-memleket, menâzil-menzil, âsâr-eser, anâsır-unsur.
• İzafet okunuşunda -gân, vav bağlacı ü/vü ve Arapça tanım takısı (el) ayrı ayrı izlenmeli.