AUZEF Osmanlı Türkçesine Giriş Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı alfabesinin harf yapısını, Arapça kökenli tamlamaların okunuşunu, Hicrî rakamları ve takvimi, ayrıca kısa tamlama ve cümlelerin Osmanlı harfleriyle okunup yazılmasını ele alır.

Harflerin bitişme özelliği

• Elif, dal, zel, re, ze, je ve vav kendilerinden sonraki harfe bitişmez.
• Bu yedi harf, sözcük içinde yazılışın nerede kesileceğini belirler.
• Sözcük okurken bitişmeyen harflerden sonra yeni bir harf bloğunun başladığı unutulmamalıdır.

Sesli harfler

• Osmanlı Türkçesinde sesli harf görevi gören harfler elif, vav, he ve ye'dir.
• Bu harfler hem sesli hem sessiz olarak kullanılabilir; okunuşu sözcüğün kendisi belirler.

Arapça sözcük ve tamlamalar

• Belirlilik takısı elif-lâm, harf-i tarif adını taşır ve sözcüğe 'el-' olarak okunur.
• Harf-i tarifli örnekler: el-Cevâb, Dârü'l-fünûn, Yevmü's-sebt (cumartesi).
• Vezâret, Ziyâret, Vâlide gibi sözcüklerde uzun ünlüler elif ile gösterilir.
• Sâhib-i devlet ve Mekteb-i Rüşdiyye gibi Farsça kuralla kurulmuş tamlamalarda kesre bağı 'i' olarak okunur.

Türkçe isim tamlamaları

• Osmanlı yazısında tamlamaların sırası okunuşa göre ters görünebilir: كولى وان yazılışı 'Van Gölü' olarak okunur.
• Belirtisiz tamlamalarda yazılış sırası ile okunuş ters olabilir: Edirne gümrüğü, Bolu beyi, Dîvân kâtibi.
• Belirtili tamlamalarda ilgi eki okunur: Bursa'nın dağları, Karabağ'ın işgâli.
• Millî Müdâfaa gibi sıfat tamlamaları da aynı okuma düzenine uyar.

Rakamlar ve takvim

• Osmanlı rakamları soldan sağa okunur; ١٢٩٣ sayısı 1293'tür.
• Muharrem Hicrî takvimin ilk ayıdır.
• Rumî ve Miladî takvim ayları Hicrî aylardan ayrı tutulmalıdır.

Cümle okuma örnekleri

• Yüklem genellikle cümlenin sonunda yer alır; okuma sondan başlayıp sözcük sırasını Türkçeye uydurmayı gerektirebilir.
• Ben sana muhtâcım; Osmanlı askeri karda yürüdü; Rumeli Beylerbeyi Sofya'dan geldi.
• Vatan sevgisi en yüce değerlerdendir; Zaman en büyük hazînedir; Sâliyâne senelik vergidir.
• Atasözleri: Sözün özü doğrulukdur; Söz gümüş ise sükût altundur; Türk anası merhametlidir.

Harf-i tarif

Arapça sözcüğü belirli kılan elif-lâm takısıdır.

Bitişmeyen harfler

Elif, dal, zel, re, ze, je ve vav, sonraki harfe bağlanmaz.

Sesli harfler

Elif, vav, he ve ye ünlü göstermek için kullanılır.

Dârü'l-fünûn

Harf-i tarifli Arapça tamlama; üniversite anlamında kullanılan terkiptir.

Yevmü's-sebt

Cumartesi gününü anlatan tamlamadır.

Mekteb-i Rüşdiyye

Farsça tamlama kuralıyla kurulmuş okul adıdır.

Sâhib-i devlet

Kesre bağıyla kurulan tamlama örneğidir.

Muharrem

Hicrî takvimin ilk ayıdır.

Hicrî rakamlar

Osmanlı yazısında kullanılan rakamlardır ve soldan sağa okunur.

Terkip

İki ya da daha fazla sözcüğün tamlama biçiminde birleşmesidir.

• Tamlamalarda yazılış sırası ile okunuş sırasını karıştırmamak gerekir; şıkları okunuşa göre elemek yararlıdır.
• Elif-lâm görülen sözcüklerde okunuşun 'el-' ile başladığına dikkat edilmelidir.
• Bitişmeyen yedi harf listesi sık sorulur; elif, dal, zel, re, ze, je ve vav ezberlenmelidir.
• Rakamlarda Hicrî ay adı ile Rumî veya Miladî ay adı birbirinden ayırt edilmelidir.
• Cümle sorularında yüklemin sonda olduğu akılda tutulup anlamlı cümle kuran şık seçilmelidir.