AUZEF Psikiyatrik Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Psikiyatrik Sosyal Hizmet dersi; ruh sağlığı ve hastalıklarının tarihsel gelişimini, kişilik bozukluklarını, madde bağımlılığını, intihar kuramlarını ve sosyal hizmet uzmanının sağlık alanındaki rol, görev ve yasal dayanaklarını ele alır.

Ruh sağlığı ve tıbbi sosyal hizmetin tarihçesi

• İlkel toplumlarda kafatasına delik açan trepanasyon uygulanır, kötü ruhun çıkacağına inanılırdı.
• Orta Çağ'da ruhsal bozukluklar şeytanla ilişkilendirildi; Şeytan Çekici (Malleus Maleficarum) cadıların saptanıp yargılanmasını anlatır.
• İbn-i Sina El-Kanun fi't-Tıbb adlı eserinde on iki ruhsal hastalığı tarif etmiştir.
• William Tuke 1796'da York Dinlenme Evi'ni kurarak insancıl bakımın ve ahlaki tedavinin temelini attı.
• Selçuklu ve Osmanlı'da hastalara bakan kurumlara bimarhane denirdi.

Sosyal hizmetin ve psikiyatrik sosyal hizmetin öncüleri

• Richard Cabot 1905'te hastaların iyileşmesinde sosyal etkenlerin önemini savundu; Ida Canon hastane sosyal hizmetinin büyükannesi sayılır.
• Mary Richmond 1917'de Social Diagnosis kitabını yazdı; Jane Addams 1931'de Nobel Barış Ödülü aldı.
• Adolf Meyer Johns Hopkins Hastanesi'nde hastanın sosyal geçmişinin ve güçlü yanlarının değerlendirilmesini öğretti.
• Maxwel Jones terapötik toplum ve ortam tedavisi kavramlarını geliştirdi; ilk eğitim programı 1918'de Smith College'da açıldı.
• Lady Almoner, yoksul aileleri ziyaret eden gönüllü kadınlara verilen addır.

Türkiye'de ruh sağlığı hizmetleri ve mevzuat

• Manisa Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi 1925'te hizmete girdi; Bakırköy Hastanesi'nde Dr. Mazhar Osman modern psikiyatriyi yerleştirdi.
• İlk sosyal hizmet çalışmaları İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Psikiyatrisi Enstitüsü'nde başladı.
• Sosyal Hizmetler Akademisi 1961'de Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı'na bağlı kuruldu.
• Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği sosyal hizmet uzmanını sağlık personeli sayar ve sosyal servis kurulmasını öngörür.
• Kamu hizmeti ağırlıkla hastane temelli modelle yürür; hastane ve toplum modellerinin yetmediği yerde toplum-hastane denge modeli gerekmiştir.

Uzmanın görev alanları ve hizmet birimleri

• Klinik sosyal hizmet; birey, çift, aile ve grupların ruhsal, duygusal ve davranışsal iyilik hâlini hedefler.
• TRSM'de uzmanın amacı toplum içinde yaşamayı desteklemektir; kurum bakımına yerleştirme görevi değildir.
• Organ naklinde uzman koordinatör, yardımcısı ve etik kurul üyesi olabilir; birim sorumlusu hekimdir.
• Acil serviste intihar girişimi, kimsesizlik ve yakınlarına ulaşılamama sosyal müdahale gerektirir; adli görüşme uzmanın işi değildir.
• Evde sağlık birimleri: D tipi diş hekimi ve tekniker, T tipi TSM'ye bağlı, H tipi hekim, bakım teknikeri ve yardımcı personelden oluşur.

Kişilik bozuklukları

• A kümesi: paranoid (aşırı güvensizlik), şizoid ve şizotipal (tuhaf inanç, algı çarpıklığı).
• B kümesi dramatik ve dürtüseldir: borderline, antisosyal, histrionik, narsistik.
• Borderline: terk edilme korkusu, uç duygu değişimleri, kendine zarar verme.
• Narsistik: kendini eşsiz sanma; çekingen: reddedilme korkusuyla ilişkiden kaçınma.
• Bağımlı: yalnız kalma korkusu ve karar verememe; obsesif-kompulsif: mükemmeliyetçilik ve işi bitirememe.

Ruhsal bozukluklar ve kronik hastalık

• Şizofrenide sanrı, varsanı, irade kaybı, sosyal çekilme ve bilişsel bozulma birlikte görülür.
• Dissosiyasyon bilinç, bellek, kimlik veya çevre algısının bütünlüğünün kopmasıdır.
• Psikojenik amnezi organik nedensizdir; unutulanlar hipnozla geri getirilebilir.
• Agorafobi, yardım bulunamayacak yerlerde yoğun kaygı duymaktır; histeride duyu, devinim, iç organ belirtileri ve kriz görülür.
• Endokrin hastalıklarda en sık depresyon, anksiyete, deliryum ve demans görülür; multipl sklerozda bilişsel gerileme ve depresyon eşlik eder.

Madde bağımlılığı, stres ve intihar

• Psikotrop maddeler merkezi sinir sistemini etkileyip algı, duygu ve davranışı değiştirir.
• Halüsinojenler (LSD, meskalin, ecstasy) algıyı bozar; uçucular çözücü, yapıştırıcı ve benzin gibi koklanan maddelerdir.
• Relaps nüks, yoksunluk ise bırakınca titreme, terleme, huzursuzluk gibi belirtilerdir.
• Durkheim intiharı egoistik (bağ zayıflığı), altruistik (aşırı bütünleşme) ve anomik (normsuzluk) olarak üçe ayırır.
• Sorun odaklı baş etme stres kaynağını değiştirmeyi, duygu odaklı baş etme duyguları yönetmeyi amaçlar.

Sağlık

Yalnızca hastalığın yokluğu değil, biyo-psiko-sosyal tam iyilik hâlidir.

Ruh sağlığı

Kişinin güçlü yanlarını fark ettiği, olağan zorluklarla başa çıkıp üretken olduğu ve topluma katkı verdiği zihinsel iyilik hâlidir.

Mizaç

Kişiliğin doğuştan gelen, biyolojik temelli ve görece değişmeyen yönüdür.

Çevresi içinde birey

Kişiyi yaşadığı ortam ve sosyal ilişkileriyle birlikte değerlendiren, psikiyatrik sosyal hizmette benimsenen bakış açısıdır.

Psikiyatrik sosyal hizmet

Ruh sağlığı sorunu olanların tanı, tedavi ve topluma uyum sürecini destekleyen sosyal hizmet koludur.

Psikoeğitim

Hastalara hastalık belirtilerini fark etmeyi ve baş etmeyi öğreten müdahaledir.

Kronik hastalık

Belirtileri altı aydan uzun süren, çoğunlukla tam iyileşmeyen ve sürekli bakım gerektiren hastalıktır.

Madde bağımlılığı

DSÖ'ye göre bir maddenin tekrarlı kullanımından doğan, birey ve topluma zararlı zehirlenme durumudur.

Suisid girişimi

Kişinin kendi benliğine yönelttiği saldırganlık olarak kendine zarar verme veya yaşamına son verme davranışıdır.

Hastane temelli model

1800'lerden 1960'lara kadar uygulanan, bakımın büyük akıl hastanelerinde yürütüldüğü modeldir.

• Şizotipal (tuhaf inanç, A kümesi) ile paranoid (şüphecilik) ve B kümesi bozuklukları karıştırılmamalı.
• Davranışsal risk etkenleri (sigara, hareketsizlik) ile metabolik etkenler (obezite, yüksek kan şekeri) ayrı tutulmalı.
• Durkheim'in bencil, elcil ve kuralsızlık intiharlarının tanımları birbirine karıştırılmamalı.
• Adli sosyal hizmet (Denetimli Serbestlik) ile tıbbi alandaki yasal düzenlemeler ayrı değerlendirilmeli.
• Aynı kişinin farklı eserleri istenebilir: Cabot, Richmond, Canon ve Meyer'in katkıları ayrı hatırlanmalı.