AUZEF Refah Devleti Analizi Çıkmış Sorular

Ders, refah devletinin doğuşunu, altın çağını, 1970'lerdeki krizini ve küreselleşme sonrası dönüşümünü ele alır. Refah rejimi tipleri, sosyal adalet anlayışları, finansman yöntemleri ve refah karması da işlenir.

Tarihsel gelişim ve altın çağ

• Yoksullara yardımın ilk yasal düzenlemesi İngiltere'deki 1601 tarihli Yoksulluk Yasası'dır; 1834'te aynı adla yeniden düzenlenmiştir.
• Almanya'da Bismarck'ın 1883 hastalık sigortası modern refah devletinin başlangıcı sayılır.
• Sosyal politika terimini Almanya'da ilk kez Wilhelm Heinrich Riehl dile getirmiştir.
• 1929 Buhranı liberal düzeni sarsmış, devlet müdahalesi gereğini göstermiştir.
• 1945-1975 altın çağdır: hizmet türleri çeşitlenmiş, istihdam yükselmiş, kamu harcamaları ve vergiler artmıştır.
• Altın çağda en yüksek devlet istihdamı İskandinav ülkelerinde görülmüştür.

Bismarck ve Beveridge modelleri

• Bismarck modeli prim katkısına dayanır; yalnız prim ödeyen hak sahibi olur, buna karşılıklılık denir. Başlıca örnek Almanya'dır.
• Beveridge modeli 1942'de İngiltere'de önerilmiş, vergiyle finanse edilen, çalışma şartı aramayan evrensel sistemdir.
• Beveridge Raporu yoksulluk, hastalık, cehalet, kötü barınma ve işsizliği beş büyük dev olarak adlandırmıştır.
• Karma modele Hollanda örnek gösterilir.
• Batı'daki refah sistemleri zamanla birbirine benzeyen bir seyir izlemektedir.

Esping-Andersen rejimleri

• Üç rejim vardır: liberal, muhafazakâr (Kıta Avrupası) ve sosyal demokrat (İskandinav); kitabı The Three Worlds of Welfare Capitalism'dir.
• Liberal rejimde piyasa belirleyicidir; yardım gelir testiyle dar kesime verilir. ABD, Kanada, Avustralya örnektir.
• Muhafazakâr rejim geleneksel değerlere dayanır, güvence katkıya bağlıdır; Fransa, Almanya, Belçika bu gruptadır.
• Sosyal demokrat rejimde kamu harcaması ve vergi yüksektir, hizmetler evrenseldir; İsveç ve Danimarka bu gruptadır.
• Sosyal demokrat modelde dekomodifikasyon en yüksektir.
• Güney Avrupa modeli (Yunanistan, İspanya, Portekiz, İtalya) üçlü ayrımda yoktur, sonradan eklenmiştir.

Refah yaklaşımları ve adalet anlayışları

• Kalıntı yaklaşımda devlet, aile ve piyasa yetersiz kalınca son çare olarak devreye girer; gelir testi bu yaklaşımla ilişkilidir.
• Kurumsal yaklaşım refahı herkesin hakkı sayar; gelir testi aramaz, damgalama yoktur.
• Evrensellik ilkesinde hizmet vatandaşlık hakkıyla herkese sunulur.
• Sosyal adalet, üretilen değerin layık olma, ihtiyaç ve eşitlik ölçüleriyle paylaşımıdır.
• Pür piyasa adaleti devlet müdahalesini reddeder; dağıtıcı adalet sosyal liberalizmle bağlantılıdır ve temsilcisi Rawls'tur.

Kriz ve neo-liberal dönüşüm

• 1973 petrol krizi ve stagflasyon keynesyen modeli çökertmiş, yerine neo-liberalizm geçmiştir.
• Kriz nedenleri: kamu harcamalarının artması, vergi gelirlerinin düşmesi, beklentilerin artması.
• Neo-liberalizm 1970 sonlarında etkili olmuş; Reagan ve Thatcher başlıca uygulayıcılardır.
• Neo-liberalizm refah devletini kaldırmayı değil, rolünü küçültmeyi hedefler.
• Üçüncü Yol, Blair ve Giddens ile klasik sosyal demokrasi ile neo-liberalizm arasında orta yol arar.
• Çıkış yolları: özelleştirme, yerelleştirme ve sivil topluma devir; sosyal politika merkeziyetçi yapıdan uzaklaşmıştır.

Küreselleşme, işgücü ve toplumsal değişim

• Küreselleşme her şeyi piyasaya bırakıp onu egemen kılmak demektir; keynesyen refah devleti güçlenmemiş, zayıflamıştır.
• IMF, Dünya Bankası, BM ve ILO hükümetlerden bağımsız etki gücüne sahiptir.
• Esnek çalışma yaygınlaşmış, işsizlik yapısal hale gelmiş, pasif politikaların yerini aktif istihdam politikaları almıştır.
• Sosyal damping, üretimi ücretlerin düşük olduğu yerlere kaydırarak maliyet avantajı sağlamaktır.
• Tek ebeveynli aileler artmış, çocuk sahibi olma yaşı ileri kaymış, nüfus yaşlanmıştır; yaşlılık sigortası en büyük kalemdir.
• Workfare yaklaşımında haklar çalışma şartına bağlanır.

Finansman, ILO ve refah karması

• Dağıtım sisteminde giderler aynı ya da sonraki yılın gelirleriyle karşılanır; ikinci yöntem fon sistemidir.
• ILO'nun 102 No'lu Sözleşmesi dokuz sosyal güvenlik riskini belirler; yoksulluk ayrı risk sayılmaz.
• Sosyal yardımlar ayni ya da nakdi olabilir; sosyal hizmetler çoğunlukla vergiyle finanse edilir.
• Refah karması piyasa, dini kurum, gönüllü ve sivil sektörü kapsar; bireyler dışındadır, devlet tümüyle çekilmez.
• Kâr gütmeyen kuruluşlar gelir elde edebilir ama dağıtmaz; devlet-KGK iş birliği en çok ABD'de görülür.
• Refah devleti vergileri en çok İskandinav ülkelerinde yüksektir.

Dekomodifikasyon

Bireyin yaşamını sürdürmek için emeğini piyasada satma zorunluluğundan kurtulma derecesidir.

Karşılıklılık

Bismarck modelinde hakkın prim ödemiş olmaya bağlanmasıdır.

Evrensellik

Hizmetlerin gelir testi olmadan vatandaş olmak nedeniyle herkese sunulmasıdır.

Kalıntı refah

Devletin yalnızca aile ve piyasa yetersiz kaldığında devreye girdiği liberal anlayıştır.

Stagflasyon

Enflasyon ve işsizliğin birlikte artmasıdır; keynesyen modelin çözülmesine yol açmıştır.

Üçüncü Yol

Klasik sosyal demokrasi ile serbest piyasa arasında uzlaşmacı 1990'lar politikalarıdır.

Refah karması

Sosyal hizmetlerin devlet dışında piyasa, gönüllü ve sivil aktörlerce de sunulmasıdır.

Sosyal damping

Üretimi düşük ücretli bölgelere kaydırarak elde edilen maliyet avantajıdır.

Dağıtım sistemi

Bugünkü çalışanların primleriyle güncel giderlerin karşılandığı finansman yöntemidir.

Ademimerkezileşme

Devlet işlevlerinin ulus-altı yönetimlere aktarılmasıdır.

Dar anlamda sosyal politika

Sanayileşmeyle doğan işçi-işveren ilişkisi sorunlarına yönelik politikalar bütünüdür.

• Bismarck (prim, çalışma şartı, Almanya) ile Beveridge (vergi, evrensel, İngiltere) özelliklerini karıştırmamak gerekir.
• Kalıntı refah liberal rejime, kurumsal refah ise evrenselliğe ve damgalamasızlığa aittir.
• Sosyal demokrat rejimde vergi yüksektir ve dekomodifikasyon en yüksektir; Güney Avrupa modeli Esping-Andersen'de yoktur.
• Neo-liberalizm 1970 sonlarına aittir; Reagan ve Thatcher uygulayıcıdır, Blair ve Clinton değildir.
• Kriz ve küreselleşme sorularında beklentilerin düşmesi, özel sektör harcamasının azalması ve keynesyenin güçlenmesi gibi ifadeler genelde yanlıştır.