AUZEF Risk ve Kriz Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders, afet ve kriz yönetiminin evrelerini, risk analizi tekniklerini, bireysel önlemleri, yangın güvenliğini, iyileştirme ve psikolojik tepkileri, afet lojistiğini ve STK'ların rolünü ele alır. Ülke uygulamaları ile uluslararası çerçeveler de konunun parçasıdır.

Afet yönetimi evreleri ve yaklaşımlar

• Risk tespiti, tehlikenin sıklığı, büyüklüğü ve dağılımının çözümlendiği aşamadır.
• Risk azaltma evresinde zararı düşürmeye yönelik tedbirler ve ekonomik teşvikler yer alır.
• Risk transferinde kamu hizmetlerinin güvenlik düzenlemeleriyle özel sektöre devri bulunur.
• Hazırlık evresinde kamu kurumları ile servis şirketlerini kapsayan acil yardım planı hazırlanır.
• Afet sonrası müdahale altyapının geçici onarımını, iyileştirme ise yeniden inşayı içerir.
• Eski yaklaşım afet sonrasına odaklanır; yeni yaklaşım sürdürülebilir risk yönetimine dayanır.

Ülke örnekleri ve kurumlar

• Ölçülmüş en büyük deprem 1960'ta Şili'de yaşanmıştır.
• Şili, 2010 depreminde diğer örneklere göre daha başarılı kriz yönetimi göstermiştir.
• Tabakalandırma Modeli Kanada'da uygulanır.
• Çin tek tarz afet yönetimi benimser; en üst koordinasyon organı Acil Durum Yönetim Ofisi'dir.
• Çin'de afetlere ilişkin yüzden fazla yasa ve yönetmelik vardır.
• BAKORNAS Şili'ye ait değildir; Japonya'da sorumlu makam FDA değildir.

Risk analizi, SWOT ve uluslararası çerçeve

• SWOT: güçlü yönler, zayıf yönler, fırsatlar, tehditler; fikir 1960'larda ekonomi ihtiyacından doğmuştur.
• Yılda gerçekleşme ihtimali %25 üstü yüksek, %25-%75 arası orta olasılık olarak anılır.
• Risk tanımlama tablosunda riskin adı, kapsamı, risk iştahı ve kontrol mekanizmaları bulunur.
• DASK, 1999 Marmara depremlerinden sonra Dünya Bankası desteğiyle kurulmuştur.
• BM 1987'de 1990-2000'i IDNDR ilan etti; Rio Zirvesi 1992, UNDP raporu 2004, Hyogo Planı 2005.

Afet öncesi, sırası ve sonrası bireysel önlemler

• Acil durum malzemesi hazırlamak, ilkyardım eğitimi almak ve yangın uyarı sistemi kurmak afet öncesi önlemlerdir.
• Arama kurtarma ve ivedi yardım müdahale faaliyetidir; zarar azaltma sayılmaz.
• Hasar ve kayıp değerlendirmesi müdahale aşamasına aittir.
• Çatıdaki külü temizlemek ve evlere yetkili izniyle dönmek afet sonrası davranışlardır.
• Pilli radyodan bilgi almak afetin hemen ardından uyulacak genel önlemdir.

Kriz yönetimi

• Kriz üç evredir: kriz öncesi, kriz anı, kriz sonrası.
• Kriz, afet yönetiminin son ve en karmaşık basamağı olarak tanımlanamaz.
• Kriz yönetimi afet yönetiminin evresidir ve kriz anında kapsamı genişleyebilir.
• Bütünleşik kriz yönetimi stratejik yönetim ile risk yönetimi ilkelerini birlikte kullanır.
• Kriz çözme yaklaşımında katlanılabilir risk düzeyini belirlemek yer almaz.

Yangın güvenliği ve acil eylem planı

• Yangın taktikleri: önleme, haberleşme, acil çıkış, sınırlama, söndürme.
• Yangın merdiveni gerekliliktir, acil çıkıştaki yanlışlar arasında sayılmaz.
• Acil eylem planı bir kez hazırlanıp sonsuza kadar kullanılamaz; güncellenir.
• İlk yardım eğitimi iğne yapma ve serum takmayı kapsamaz.
• Sele özel çalışma acil yardım planlarının ortak unsuru değildir.

İyileştirme ve psikolojik tepkiler

• İyileştirme ve yeniden inşanın temeli hasar tespit çalışmalarıdır.
• İdeal iyileştirme planında yardım etmek isteyen herkese görev verilmez.
• Sinirlilik ve aşırı korku duygusal; baş ağrısı fiziksel; uyku bozukluğu fiziksel/davranışsal tepkidir.
• Olayı yeniden yaşama, kaçınma ve aşırı uyarılmışlık Travma Sonrası Stres Bozukluğunu gösterir.
• Tepkilerin ikinci evresinde olayın gerçekliği fark edilir ve tepkiler belirginleşir.

Afet lojistiği ve STK'lar

• Lojistik ilkeleri doğru kişi, yer, zaman ve malzemeye dayanır; doğru taşıt bunlar arasında sayılmaz.
• Depo sayısı ve yerlerinin belirlenmesi afet öncesi hazırlıktır; müdahalenin değerlendirilmesi sonrasına aittir.
• Hem afet hem işletme lojistiğinde tedarikçiler bulunur; müdahale çalışmaları halk oylamasına sunulmaz.
• STK'ların kişiler, hükümetler, dernekler ve uluslararası örgütlerden oluşan mali kaynakları vardır.
• STK kültürü iş birliğine dayanır; 1914'e kadar STK sayısı yaklaşık 1000 tahmin edilir.

Algılama kapasitesi

Birey veya kuruluşun kaynak ve yeteneklerini kullanarak afete yol açan olumsuz sonuçlarla baş edebilmesidir.

Zarar görebilirlik

Nüfus, savunmasız gruplar, yapı standartları, altyapı, toplumsal ve ekonomik koşullarla birlikte çevresel riskleri de gözeten hesaptır.

Risk transferi

Kamu hizmetlerinin güvenlik düzenlemeleriyle özel sektöre devri gibi riskin başka tarafa aktarılmasıdır.

Tabakalandırma Modeli

Kanada'da uygulanan afet yönetimi yapısıdır.

SWOT

Güçlü yönler, zayıf yönler, fırsatlar ve tehditleri inceleyen çözümleme yöntemidir.

DASK

1999 Marmara depremlerinden sonra Dünya Bankası desteğiyle kurulan Doğal Afet Sigortaları Kurumu'dur.

Bütünleşik kriz yönetimi

Kriz öncesi, anı ve sonrasını kapsayan; stratejik yönetim ile risk yönetimini birleştiren anlayıştır.

Proaktif ve reaktif kriz yönetimi

Proaktif olan krizi önceden hazırlıkla ele alır; reaktif olan kriz ortaya çıktıktan sonra tepki verir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Olayı tekrar yaşama, kaçınma ve aşırı uyarılmışlıkla belirginleşen ağır psikolojik rahatsızlıktır.

Afet lojistiği

Afet öncesi planlama ile sırasındaki ve sonrasındaki malzeme ve insani yardım akışının yönetilmesidir.

STK

Afetlerde kendi yetenekleri ve kaynakları ölçüsünde müdahaleye katkı veren sivil toplum kuruluşudur.

• Soruların çoğu 'hangisi değildir' kalıbındadır; faaliyetin öncesi, sırası veya sonrasına ait olup olmadığına bakılmalıdır.
• Arama kurtarma müdahale, hasar tespiti iyileştirme, ekonomik teşvik risk azaltma evresine aittir; bunlar karıştırılmamalıdır.
• Yıl soruları için 1960 Şili depremi, 1987 IDNDR, 1992 Rio, 2004 UNDP, 2005 Hyogo sıralaması ezberlenmelidir.
• Duygusal, bilişsel, fiziksel ve davranışsal tepkiler birbirinden ayrılmalıdır; sinirlilik duygusal, baş ağrısı fiziksel tepkidir.
• Ülke-kurum eşleştirmelerinde Şili-BAKORNAS ve Japonya-FDA gibi yanlış eşleşmelere dikkat edilmelidir.