AUZEF Siyaset Bilimine Giriş Çıkmış Sorular

Siyaset Bilimine Giriş dersi; siyaset kavramının tanımlarını, iktidar ve devlet olgusunu, düşünürlerin yaklaşımlarını, siyasal katılmayı, çıkar gruplarını ve siyaset biliminin diğer disiplinlerle ilişkisini ele alır.

Siyasetin tanımı ve kapsamı

• Siyaset tanımları tarih boyunca değişen tartışmalara bağlı olarak çeşitlenmiştir; en uygun yol kavramı tarihsel gelişimi içinde tanımlamaktır.
• Aristoteles siyaseti kente ait işler olarak görmüştür; Nizamülmülk Siyasetname'de siyaseti devlet yönetimi olarak ele almıştır.
• Van Dyke siyaseti rekabet, Crick farklı çıkarların önemleri oranında iktidardan pay alması, Duverger ise çatışma ve bütünleşme olarak tanımlar.
• Demokratik kurumlar gelişince yalnızca devlet yönetimine dayanan dar tanımlar yetersiz kalmıştır.
• Geniş tanım; değerli kaynakların otorite eliyle dağıtımını, bunun rekabetini ve kurum-kuralları içerir. Üretim zinciri bu tanımın parçası değildir.
• Feminist teori güç ve çatışma ilişkilerine odaklandığından çatışma olarak siyaset tanımında yer alır.

İktidar, otorite ve devlet

• İktidar, karşı tarafın direncine rağmen iradeyi kabul ettirebilme gücüdür; zorlayıcı yönü salt iktidar olarak adlandırılır.
• Kaynakların kıt olması iktidar ilişkisinin doğuşunun nedeni sayılır; dağıtımı meşrulaştıracak otorite gerekir.
• Lipson'a göre iktidar ilişkisi sırasıyla kolektif güvenlik, kurallar, örgüt ve düzen evrelerinden geçer.
• Russell yöneten-yönetilen ilişkisinin temelinde psikolojik dürtüleri görür: yönetme hırsı ile lidere bağlanma ihtiyacı.
• Weber devleti meşru zor kullanma tekeline sahip olması ile tanımlar.
• Siyasal otorite meşru yönetme hakkıdır ve yalnızca siyasetle ilgilidir; iktidar, karar, kurum, katılım ise başka alanlarda da görülür.

Siyaset düşüncesi tarihinde düşünürler

• Siyasete ilişkin ilk incelemeler felsefe çatısı altında Platon ve Aristoteles ile yapılmıştır.
• Aristoteles'e göre monarşi, aristokrasi ve politeia doğru; bunların bozulmuşları tiranlık, oligarşi ve demokrasidir.
• Platon yöneticilerin yasalara bağlı olmayan üstün kişiler olmasını savunur; Sokrates erdemli kişilerin yönetmesini ister.
• St. Augustin'e göre gerçek eşitlik ve adalet yalnızca Gök Devleti'nde (Tanrı Devleti) mümkündür.
• Machiavelli siyaseti ahlak ve değer yargılarından ayırmıştır; Hobbes devleti Leviathan'da ele alır.
• Farabi'ye göre faal akla erişen kişi ideal yönetimi gerçekleştirir.
• Comte'a göre insanlık teolojik, metafizik ve pozitif aşamalardan geçer; en üst aşamada toplumu bilim insanları yönetir.
• Spencer sosyal darwinist olup doğal eşitsizliği savunmuş, genel oy hakkına ve kamulaştırmaya karşı çıkmıştır.

Yaklaşımlar, elitler ve sistem kuramı

• Felsefi yaklaşım olması gerekeni arar; Rawls'ın Bir Adalet Teorisi bunun örneğidir.
• Davranışçılık siyasal olayı ampirik veri ve nicel yöntemle inceler; ölçülebilir olana odaklanıp normatif ve tarihsel boyutu göz ardı etmekle eleştirilir.
• Hayek bilimsel bilginin bağlamla sınırlı olduğunu, evrensel diye dayatılınca bilimin ideolojiye dönüştüğünü söyler (bilimcilik).
• Mills ABD'de iktidar elitini siyasal liderler, askeri liderler ve büyük şirket yöneticileri olarak görür; Mosca azınlığın örgütlülüğünü vurgular.
• Lasswell demokrasinin kalıcılığını elitlerin sorumluluğuyla ilişkilendirir; Dahl çok gruplu demokrasi düzenine poliarşi der.
• Marksizm siyasal ilişkilerde sınıf çıkarını belirleyici sayar; mübadele değerini ürüne verilen emek belirler. Aron ise mülkiyet toplumsallaşsa da yöneten azınlığın süreceğini söyler.
• Easton'a göre siyasal sisteme yönelen talep ve destekler girdidir; sistem bunları dönüştürüp çıktıya çevirir.

Siyasal katılma, çıkar grupları ve yönetim biçimleri

• Modern devlette meşruiyet halka dayandığı için siyasal katılma doğal bir sonuçtur.
• Olağan katılma oy ve parti üyeliğidir; olağan dışı katılma izinsiz gösteri, işgal, şiddet gibi hukukun tanımadığı yollardır.
• Milbrath'a göre partiye üye olmak gladyatör türü katılmadır; Verba ve Nie sınıflamasında uyarılmış katılımcılar grubu yoktur.
• Plüralist modelde gruplar devletten bağımsız örgütlenip yarışır; neo-korporatist modelde devlet, sendika ve işveren örgütleri uzlaşıyla birlikte yönetir (İsveç, Hollanda).
• Çıkar grupları bilimsel kitap yayımlamak gibi genel faaliyetlerle değil, baskı ve etkileme yollarıyla amacına yönelir.
• Cumhuriyetin şekil koşulu yöneticilerin kalıtımla değil seçimle gelmesidir; parlamenter sistemde yürütmenin iki kanadı meşruiyetini meclisten alır.
• Üniter devlette birden fazla anayasa bulunmaz.

Millet, ulus devlet ve küreselleşme

• Millet olmak için topluluğun kendini ötekilerden bilinçle ayırması ve ortak kimliğinin siyasal nitelik taşıması gerekir.
• Bireyin iradesi ve topluluğa bağlılık duygusu öznel ölçüttür, nesnel ölçüt sayılmaz.
• Ulus devlet mutlak egemenlik iddiasındadır; zümrelere kendi hukukunu koyma yetkisi vermesi bu yapıyla bağdaşmaz.
• Küreselleşme kültürler arası etkileşimi güçlendirmiş, uluslararası kuruluşların etkisi ulusal egemenliği zayıflatmıştır.
• BM Güvenlik Konseyi daimi üyelerinin veto yetkisi ulus devletlerin önemini koruduğunu gösterir.
• Keynesyen anlayış devletin harcama, yatırım ve vergiyle ekonomiye müdahale edip geliri dağıtmasını savunur; Yeni Kamu Yönetimi devleti sözleşmeyle iş gören uygulayıcıya dönüştürmek ister.

Siyaset biliminin diğer disiplinlerle ilişkisi

• Kamu yönetimi: yürütme, bürokrasi, merkezi ve yerel yönetimler ile politika değerlendirmesi ortak alandır; iş yeri güvenliği değildir.
• Uluslararası ilişkiler: savaş çalışmaları ve dış politika eğilimleri; karşılaştırmalı siyaset siyaset biliminde gelişmiş, uluslararası ilişkilerle etkileşmiştir.
• Sosyoloji toplumsal yapıyı çözümlemede en yakın disiplindir; sosyal rol esasen sosyolojinin konusudur.
• Tarih arşiv verisiyle seçim sistemlerine, psikoloji oy tercihi ve kampanyalara, iktisat sendikalı işçi gibi göstergelere katkı verir.
• Siyasal coğrafya otoritelerin coğrafyayla bağını, hukuk hükümet sistemlerini inceler; dış ticaret rejimi doğrudan siyaset bilimi konusu değildir.

Salt iktidar

Bir aktörün karşı direnci kırarak isteğini başkalarına kabul ettirebilme gücüdür.

Siyasal otorite

Meşru yönetme hakkıdır; yalnızca devlet ve siyasetle ilgilidir.

Poliarşi

Dahl'ın, çok sayıda grubun yönetime katıldığı ve ideal demokrasiye en yakın Batı düzenine verdiği ad.

Davranışçılık

Siyasal eylemi gözleme dayalı ampirik veri ve nicel yöntemlerle inceleyen yaklaşımdır.

Siyasal sosyalleşme

Bireyin toplumun siyasal değer ve tutumlarını öğrenmesi; siyasal kültürü aktarır, siyasal tercih ise bunun sonucudur.

Olağan dışı katılma

İzinsiz gösteri, işgal, sivil itaatsizlik gibi hukukun tanımadığı katılma yollarıdır.

Plüralizm

Çıkar gruplarının devletten bağımsız örgütlenip serbestçe yarıştığı, devletin hakem olduğu model.

Neo-korporatizm

Devlet, sendika ve işveren örgütlerinin uzlaşıyla ekonomiyi birlikte yönettiği üçlü yapıdır.

Girdi

Toplumdan siyasal sisteme yönelen talep ve destekler; dönüşümle çıktıya (karar, eylem) çevrilir.

Keynesyen devlet

Piyasanın kendi haline bırakılamayacağını, devletin harcama ve yatırımla müdahale etmesi gerektiğini savunan anlayış.

Meşru zor kullanma tekeli

Weber'e göre devleti tanımlayan ölçüt.

Bilimcilik

Hayek'in, sınırlı bilimsel bilginin evrensel diye dayatılmasına verdiği ad.

• Kamu yönetimi karar uygulamayı, siyaset bilimi kararın nasıl alındığını inceler; bu ayrım sık sorulur.
• Nesnel ölçüt (ortak özellikler) ile öznel ölçüt (irade, bağlılık duygusu) karıştırılmamalı.
• Aristoteles'te doğru biçimler monarşi, aristokrasi, politeia; bozulmuşlar tiranlık, oligarşi, demokrasi.
• Sosyal rol ve ergen davranışı gibi seçenekler sosyolojiye aittir; 'doğrudan siyaset bilimi konusu olmayan' sorularında elenir.
• Tanım yazarları karıştırılmasın: Van Dyke rekabet, Crick pay alma, Duverger çatışma ve bütünleşme, Aristoteles kente ait işler.