AUZEF Sosyal Güvenlik Çıkmış Sorular

Sosyal Güvenlik dersi; sosyal güvenlik kavramının tarihsel gelişimini, karşı karşıya kalınan tehlikeleri, sosyal sigortaların özelliklerini, hak olarak niteliğini ve sistemlerin kapsamını ele alır.

Kavram ve tarihsel gelişim

• Sosyal güvenlik terimi ilk kez ABD'de kullanılmıştır.
• Manevi boyutu, zararın karşılanacağına dair duyulan güven duygusudur.
• Sanayi Devrimi öncesinde de güvenlik kurumları vardı; işveren sorumluluğu ise devrimden sonra doğmuştur.
• İkinci Dünya Savaşı sonrasında, 1945'te başlayan dönem sosyal güvenliğin altın çağı olarak anılır.

Almanya'nın öncü rolü

• Bismarck döneminde işçileri hastalık, kaza ve yaşlılığa karşı koruyan ilk sosyal sigorta Almanya'da kuruldu.
• İşveren sorumluluğuna dayanan ilk düzenlemeler de Almanya'da yapılmıştır.
• Sosyal sigortalar modern dönemin kurumudur; geleneksel kurumlar arasında sayılmaz.

Sosyal güvenliğin konusu: tehlikeler

• Sosyal güvenlik tehlikeyi önlemeye değil, doğurduğu sonuçlarla mücadeleye yöneliktir.
• İnsanın başka insana yol açtığı tehlikelere gasp örnektir.
• Toplum halinde yaşamanın zorunlu sonucu olan tehlikeler sosyo-ekonomik tehlikelerdir.
• İşsizlik fizyolojik değil, sosyo-ekonomik bir risktir.
• ILO'nun saydığı 9 tehlikeye ek olarak 1990'lardan sonra bakım ihtiyacı 10. tehlike gibi görülmeye başlanmıştır.

Sosyal sigorta ve özel sigorta farkı

• Mal varlığındaki kayıpları tazmin etmek özel sigortaların işidir; sosyal sigortalar bunu yapmaz.
• Kamu sosyal güvenlik harcamalarında güvence, bir yükümlülük karşılığı olmadan verilir.

Hak olarak sosyal güvenlik

• İnsan haklarının kuşak sınıflandırmasında sosyal güvenlik, sosyal ve ekonomik haklarla birlikte ikinci kuşaktadır.
• Uluslararası belgeler içinde ilk kez 1919 tarihli ILO Anayasası'nda yer almıştır.

Kapsam boyutları

• Risk bakımından ideal kapsam, yalnızca bazılarını değil tüm sosyal riskleri karşılamaktır.
• İnsan onuruna yakışır yaşam düzeyi sağlamak, garantinin seviyesi bakımından kapsamla ilgilidir.
• ILO'nun 102 sayılı 1952 sözleşmesi için asgari şart, nüfusun %20'sini ve çalışanların %50'sini kapsamaktır.
• İşsizlik ve aile ödenekleri sigortaları diğer kollara göre daha az ülkede uygulanır.

Sigortalı grupları

• İş gücüne katılma oranı aynıysa, istihdam oranı düşük ülkede aktif sigortalı sayısı potansiyel olarak daha düşüktür.
• Sosyal sigortaların önce hangi kesimi kapsayacağını belirleyen nesnel etkenler arasında baskı grubu faktörü yoktur.
• Baskı grubu faktörü nesnel değil, siyasal bir etkendir.

Sosyal güvenlik

Tehlikelerin doğurduğu sonuçlara karşı koruma sağlayan, zararın giderileceği güvenini veren düzendir.

Manevi boyut

Bireyin, tehlike gerçekleşirse zararının karşılanacağına dair duyduğu güven duygusudur.

Sosyal sigorta

İlk kez Almanya'da kurulan, modern dönem sosyal güvenlik kurumudur.

Sosyo-ekonomik tehlike

Toplum halinde yaşamanın zorunlu sonucu doğan tehlikelerdir; işsizlik bunlardandır.

Fizyolojik risk

İnsanın bedensel durumundan kaynaklanan risklerdir; işsizlik bu gruba girmez.

Bakım ihtiyacı

1990'lardan sonra 10. sosyal güvenlik tehlikesi gibi görülmeye başlanan durumdur.

Kamu sosyal güvenlik harcamaları

Güvencenin herhangi bir yükümlülük karşılığı olmadan verildiği harcamalardır.

İkinci kuşak haklar

Sosyal ve ekonomik haklardır; sosyal güvenlik bu gruptadır.

ILO 102 sayılı Sözleşme

1952 tarihli Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Sözleşmesi'dir; asgari kapsam %20 nüfus ve %50 çalışandır.

Garantinin seviyesi

Korunanlara insan onuruna yakışır yaşam düzeyi sağlanmasıyla ilgili kapsam boyutudur.

Altın çağ

İkinci Dünya Savaşı sonrası 1945'te başlayan dönemdir.

• Almanya sorularında ilk sosyal sigorta ve işveren sorumluluğu düzenlemeleri karıştırılmamalı; ikisi de Almanya'dır, ama terimin kullanıldığı ilk ülke ABD'dir.
• Sosyal güvenlik tehlikeyi önlemez, sonuçlarıyla mücadele eder; bu ifadeyi tersine çeviren seçenekler yanlıştır.
• Mal varlığı kaybının tazmini özel sigortaya aittir; sosyal sigortaya ait gösteren seçenek yanlıştır.
• İşsizlik fizyolojik değil sosyo-ekonomik risktir; baskı grubu nesnel değil siyasal etkendir.
• Olumsuz soru kökünde 'değildir', 'yanlıştır', 'gösterilemez' ifadelerine dikkat edilmeli.