AUZEF Sosyolojiye Giriş Çıkmış Sorular

Sosyolojiye Giriş dersi; sosyolojinin doğuşunu, klasik düşünürlerin temel kavramlarını, toplumsal yapı, tabakalaşma, otorite, aile, eğitim ve küreselleşme konularını ele alır. Araştırma yöntemleri ile toplumsal davranışın nasıl incelendiğini de kapsar.

Sosyolojinin doğuşu ve öncüler

• Sosyoloji adını Comte vermiş; önce sosyal fizik terimini kullanmıştır.
• Comte'un üç hal yasası sırasıyla teolojik, metafizik ve pozitif aşamalardır.
• Saint-Simon sanayi devriminin doğurduğu yeni toplum tipini kavramlaştırmıştır.
• Spencer toplumu basitten karmaşığa evrilen canlı bir organizmaya benzetir.
• Sanayi Devrimi 18. yüzyılda İngiltere'de, dokuma alanında başlamıştır.
• Tönnies cemaat ve cemiyet ayrımını sistemli biçimde ortaya koymuştur.

Durkheim ve toplumsal bütünlük

• Mekanik dayanışma küçük, homojen toplumlarda görülür; üyeler benzer duygu ve değerleri paylaşır.
• Anomi, hızlı değişimde normların zayıflaması ve bireyin yönsüz kalmasıdır.
• Suç normal ve işlevseldir; ortak tepki norm ve değerleri yeniden pekiştirir.
• Dinin ortak özelliği dünyayı kutsal ve kutsal olmayan diye ayırmasıdır; kutsalın kaynağı toplumdur.
• Merton anomiye karşı beş tepki sayar: uyum, yenilik, şekilcilik, çekilme, isyan.

Marx ve çatışmacı yaklaşım

• Toplumsal değişimin temelinde üretim araçlarının mülkiyeti ve sınıf çatışması yer alır.
• Toplum, üretim araçlarına sahip burjuvazi ile emeğini satan proletaryaya bölünür.
• Din üstyapı kurumudur ve gerçek dünyanın yansıması sayılır.
• Çatışmacılara göre eğitim eşitsizliği yeniden üretir; işlevselciler ise onu nitelikli iş gücü yetiştiren kurum sayar.
• Eğitim kültürel sermaye yoluyla eşitsizliği artırabilir, fırsat eşitliğiyle azaltabilir.

Weber, otorite ve eylem

• Meşru otorite geleneksel, karizmatik ve rasyonel-hukuki olmak üzere üçe ayrılır.
• Güç ile otoriteyi ayıran şey meşruiyettir.
• Karizmatik lider bunalım dönemlerinde çıkar ve yardımcılarını kişisel bağlılığa göre seçer.
• Rasyonel-hukuki otoritede itaat kişiye değil yazılı kurallara yapılır.
• Demir kafes, rasyonelleşmenin bireyi katı kurallara sıkıştırmasını anlatan mecazdır.
• Kalvinizm çok çalışmayı ve tutumluluğu yüceltmiş, kapitalizmin gelişmesine kültürel zemin hazırlamıştır.

Toplumsal tabakalaşma

• Tabakalaşma, benzer avantaj ve dezavantajları paylaşan kesimlerin hiyerarşik konumlanmasıdır.
• Tabakalaşma bireysel farklılıkların sonucu değil, toplumun bir özelliğidir.
• Kast sistemi tümüyle kapalıdır; feodal zümre sisteminde seyrek de olsa statü değişir.
• Toplumsal hareketlilik dikey veya yatay olabilir; eğitim dikey hareketlilik aracıdır.
• Köleliğin kaynakları savaş esirliği, suç ve borçtur.
• Artık değer, tarıma ve yerleşik hayata geçişle ortaya çıkmıştır.

Birey, toplum ve kültür

• Toplumsallaşma, aile, okul ve çevre yoluyla değer ve normların öğrenildiği yaşam boyu süreçtir.
• Cooley'nin ayna benlik kavramında benlik, başkalarının tepkilerinden oluşur.
• Mills'in sosyolojik imgelemi kişisel sıkıntıyı toplumsal ve tarihsel yapıyla ilişkilendirir.
• Kültürel görecelilik, kültürü kendi şartları içinde değerlendirir ve etnosantrizmin karşıtıdır.
• Erikson'a göre 4-5 yaş girişimciliğe karşı suçluluk, yaşlılık bütünlüğe karşı hayal kırıklığı evresidir.
• Etiketleme teorisi sapmayı davranışa yüklenen anlamla açıklar.

Aile, grup ve çalışma yaşamı

• Akrabalık, soy ve evlilik yoluyla kurulan toplumsal ilişkiler sistemidir.
• Geniş ailede akrabalık bağları güçlüdür; Türkiye'de çok çocuklu aileler azalmaktadır.
• Otoriter liderlikte iletişim üstten alta tek yönlü işler.
• Taylor işi bilimsel biçimde parçalayarak verimi artırmayı hedefler.
• Ford montaj hattıyla katı iş bölümü ve standartlaşma uygulamıştır.
• Bell'e göre sanayi sonrası toplumda bilgi stratejik kaynaktır.

Küreselleşme ve araştırma yöntemleri

• Küreselleşmeye yaklaşımlar hiper-küreselciler, kuşkucular ve dönüşümcülerdir; dönüşümcüler iki uca da karşı çıkar.
• Kuşkucular bugünkü ekonominin geçmişten daha az bütünleşmiş olduğunu savunur.
• Doğu Bloku'nun çözülmesi ideolojik, iç pazarların doyması ekonomik etkendir.
• Araştırma sırası: problem, literatür taraması, hipotez veya strateji, veri toplama, rapor.
• Pozitivist araştırma teoriden hipotez türetmekle başlar; deney kontrollü ortamda yapılır.
• Küme örneklemesi tam birim listesi gerektirmez; nitel yöntemler anlam ve deneyimi inceler.

Ekonomik determinizm

Hukuk, siyaset, din ve kültürün üretim biçimi ve ilişkileri tarafından şekillendiği görüşüdür.

Anomi

Normların zayıflayıp belirsizleştiği kuralsızlık durumudur.

Mekanik dayanışma

Benzerliğe ve ortak bilince dayanan, iş bölümü az toplumlardaki bağlılıktır.

Sosyolojik imgelem

Kişisel yaşamı toplumsal ve tarihsel yapıyla ilişkilendirebilme yetisidir.

Ayna benlik

Kişinin kendini başkalarının gözünden gördüğünü sandığı biçimde tanımlamasıdır.

Toplumsal hareketlilik

Birey veya grubun tabakalaşmada konum değiştirmesidir.

Otorite

Yönetilenlerce meşru görülen güçtür.

Gemeinschaft

Dayanışma ve ortak iradeye dayanan geleneksel cemaat tipidir.

Etiketleme teorisi

Sapmanın davranışta değil, topluma yüklenen anlamda aranması gerektiğini savunur.

Sembolik etkileşimcilik

Toplumsal hayatı sembollere yüklenen anlamlarla açıklayan mikro yaklaşımdır; öncüsü Mead'dir.

Kültürel görecelilik

Her kültürün kendi değer ve şartları içinde değerlendirilmesi ilkesidir.

• Mekanik ve organik dayanışma, anomi ve intihar Durkheim'a; sınıf çatışması ve üretim araçları Marx'a aittir.
• Güç ile otoriteyi meşruiyet ayırır; karizmatik lider kişisel bağlılığa, bürokrasi uzmanlığa ve kurallara dayanır.
• Kast tümüyle kapalıdır, feodal zümre sistemi ise seyrek de olsa esnektir.
• Fonksiyonalistler eğitimi yararlı, çatışmacılar eşitsizliği yeniden üreten bir araç sayar.
• Gemeinschaft'ta dayanışma ve ortak irade, Gesellschaft'ta çıkar ve akılcılık öne çıkar.