AUZEF Spor İşletmeciliği Çıkmış Sorular

Ders, spor işletmelerinin kuruluş ve yönetim temellerini anlatır: işletme türleri ve çevresi, yönetim kuramları ve işlevleri, örgüt kültürü, çatışma ve kriz yönetimi ile spor pazarlaması ve hizmet özellikleri ele alınır.

İşletme türleri ve sınıflandırma

• İşletmeler mülkiyete göre özel, kamu, karma ve yabancı sermayeli olarak ayrılır; büyük işletme bir mülkiyet türü değildir.
• Büyüklük ölçütleri mikro, küçük, orta, büyük ve devdir; çalışan sayısı, sermaye ve satış hacmi gibi sayısal değerlere dayanır.
• Kamu işletmelerinde sermayenin yarıdan fazlası devletindir ve asıl amaç topluma hizmettir.
• Devlet hastaneleri ve matbaası gibi kuruluşlar döner sermayeli işletmedir; vakıf yüksekokulları dernek ve vakıf işletmesidir.
• Üretim işletmeleri imalatçı işletme olarak da anılır ve faaliyet alanına göre sınıflandırılır.

Şirket türleri ve işletme unsurları

• Anonim şirkette sermaye paylara bölünmüştür ve ortaklar yalnızca şirket varlığıyla sorumludur.
• Komandit şirket ikiye ayrılır: adi komandit ve sermayesi paylara bölünmüş komandit.
• Komanditte komandite ortak sınırsız, komanditer ortak koyduğu sermayeyle sorumludur.
• Üretim faktörleri doğal kaynak, emek, sermaye ve girişimciliktir; sermaye faaliyetlerin sürekliliğini sağlar.
• Otelde oda geliri ana gelir, restoran ve otopark gibi ek hizmet gelirleri yan gelirdir.
• Kooperatiflerde sermayeye yalnızca sınırlı faiz verilir.

Yönetim kuramları

• Taylor bilimsel yönetimin kurucusudur; amaç israfı azaltıp verimliliği artırmaktır (Taylorizm). Gantt ve Cooke akımı sürdürmüştür.
• Fayol yönetim süreci yaklaşımının öncüsüdür; iş bölümü, komuta birliği, disiplin gibi ilkeleri vardır.
• Weber bürokrasi yaklaşımını geliştirmiştir: kurallılık, rasyonellik, kişiden bağımsız ideal örgüt yapısı.
• Klasik kuram insanı mekanik bir parça gibi görür, kapalı sistem sayar; baskıyı artırmış, yaratıcılığı bastırmıştır.
• Neo-klasik kuram Hawthorne deneylerinden doğmuş, insanın sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarını öne çıkarmıştır.
• Durumsallık yaklaşımına göre tek en iyi yol yoktur, yöntem koşullara göre seçilir.

Yönetim işlevleri ve insan görüşleri

• Planlama ilk işlevdir; ne, ne zaman, nerede, kim ve nasıl sorularını önceden yanıtlar.
• Fayol işlevleri: planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon, denetim.
• Örgütleme ilkeleri arasında hiyerarşi, ekonomiklik, amaç birliği ve kumanda birliği bulunur.
• McGregor Teori X: çalışan işten kaçar, sorumluluk istemez, zorlanmalı ve denetlenmelidir. Teori Y: çalışan istekli ve yaratıcıdır.
• Likert dört sistem tanımlar: istismarcı otokratik, koruyucu otokratik, danışmalı, katılmalı.

Çevre, örgüt kültürü ve çatışma

• Müşteri, rakip, pazar ve devlet dış etkenlerdir; üretim, pazarlama, finans gibi faaliyetler iç etkenlerdir.
• Genel çevre teknolojik, ekonomik, sosyokültürel, politik-hukuki ve uluslararası değişkenlerden oluşur.
• Örgüt kültürü genel kültür içinde bir alt kültürdür; performansı olumlu ya da olumsuz mutlaka etkiler.
• Adokrasi kültüründe yenilikçilik, girişimcilik, öncülük ve risk alma ön plandadır.
• Dikey çatışma ast ile üst arasında, yatay çatışma aynı düzeydeki birimler arasında yaşanır.
• Çatışma algılanan, hissedilen, açık veya örtük olarak teşhis edilir; görmezden gelmek sorunu büyütür.

Kriz yönetimi

• Kriz beklenmedik ve ani gelişir, acil müdahale ister; yok sayılınca kendiliğinden geçmez.
• Krizler kaçınılmazdır; asıl amaç hazırlıklı olup zararı azaltmaktır.
• İlk ve en önemli aşama erken uyarı sinyallerini algılamaktır; kriz senaryoları hazırlık adımıdır, neden değildir.
• Geçmişte yaşanmış krizleri bilmek spor alanında krizle başa çıkmanın en uygun yoludur.
• Politik dil gibi kaynaklar müsabaka dışında da kriz yaratabilir.

Spor pazarlaması ve hizmet özellikleri

• Spor bilinçli, kurallı, planlı ve insana özgü bir etkinliktir; çok disiplinli bir alandır. Sanayi Devrimi sonrası ekonomik boyut kazanmıştır.
• Sporun tüketicileri seyirciler ve katılımcılardır; rekabet spor pazarlamasında öne çıkar.
• Hizmetlerde üretim ve tüketim aynı anda olur (eşzamanlılık); stadyumda maç buna örnektir.
• Emniyet boyutu hizmetin risk ve kuşkudan uzak sunulmasını anlatır.
• Pazarlama ürüne katma değer sağlar; hedonik tüketimde haz ve duygusal deneyim öne çıkar.
• İzne dayalı pazarlamada tüketiciden önceden onay alınır; ilişkisel pazarlama sürekli iletişime dayanır.
• Demografik bölümlendirme yaş, cinsiyet, gelir, eğitim ve mesleği kullanır.

Dış kaynak kullanımı

Temel uzmanlık dışındaki faaliyetlerin uzman dış firmalara bırakılmasıdır; taşeron ve fason üretim örnektir.

Dayanıklı hizmet

Faydası uzun süre devam eden hizmettir; kanal tedavisi ve kalıcı hukuki sonuç örnektir.

Eşzamanlılık

Hizmetin üretimi ile tüketiminin aynı anda gerçekleşmesidir; ayrılmazlık da denir.

Katma değer

Pazarlama çalışmalarıyla ürünün algılanan faydasına eklenen ek değerdir.

Hedonik tüketim

Ürünün somut yararı yerine keyif, coşku ve duygusal tatmin arayan tüketimdir.

Finansal planlama

Yatırım ve büyüme için gereken fonun miktarını, kaynağını ve zamanını önceden belirlemektir.

Mintzberg 5P

Stratejinin plan, ploy (taktik hamle), pattern (örüntü), position (konum) ve perspective (bakış açısı) olarak tanımıdır.

Çatışma yönetimi

Anlaşmazlığı denetim altına alıp sonuçlarını örgüt yararına olumlu yöne çevirme çabasıdır.

Temel yetenekler

Rekabet üstünlüğü sağlayan, kolay taklit edilemeyen ve zor geliştirilen yeteneklerdir.

Röle montaj odası deneyleri

Mayo'nun Hawthorne'da önce fiziksel koşulların verime etkisini ölçtüğü, sonra insan ilişkilerinin belirleyici olduğunu bulduğu çalışmalardır.

• Dikey çatışma ast-üst arasındadır, yatay çatışma aynı kademedeki birimler arasındadır; karıştırılmamalıdır.
• Weber klasik kuramdadır, neo-klasik katkıcılar arasında sayılmaz; Taylor bilimsel yönetim, Fayol yönetim süreci yaklaşımıdır.
• Demokratik tarz Likert'in dört sisteminde yoktur; Likert sistemleri otokratik, danışmalı ve katılmalı gruplardır.
• Olumsuz sorularda (değildir, sayılmaz) kuralın tersini yakalamak gerekir; örneğin kriz senaryosu hazırlamak krizin nedeni değildir.
• Mülkiyete göre sınıflandırma ile büyüklüğe veya faaliyet alanına göre sınıflandırma birbirine karıştırılmamalıdır.