AUZEF Teknolojik Afetler Ve Çevre Sorunları Çıkmış Sorular

Ders, biyolojik çeşitlilik, trafik ve iş kazaları, sanayi riskleri, su-toprak-hava kirliliği, gübre ve pestisitler, tehlikeli atıklar ile çevre politikalarını ve uluslararası işbirliğini ele alır. Teknolojik gelişmelerin doğuracağı afet ve çevre sorunlarının nedenleri, sonuçları ve önlenme yolları üzerinde durulur.

Biyolojik çeşitlilik

• Biyoçeşitlilik üç düzeyi birlikte kapsar: genetik çeşitlilik, tür çeşitliliği ve ekosistem (habitat) çeşitliliği.
• Tür çeşitliliği, belirli bir coğrafi alandaki toplam tür sayısıyla ölçülür.
• Çevre koşullarına uyumun temeli genetik çeşitliliktir.
• Sürdürülebilir olmayan kalkınma doğal kaynakları aşırı kullanarak çeşitliliği azaltır.
• Bitki ve hayvan varlığının tahrip edilmesi biyoçeşitliliğe verilen zarardır.
• Orman yangınları yaşam alanlarına zarar verir ve erozyonu artırır.

Genetik uyarlama ve GDO

• GDO, genetiği değiştirilmiş organizma anlamına gelir.
• Gen terimini ilk kullanan bilim insanı Johannsen'dir.
• Antibiyotiğe dirençli mikroorganizmalar bilinçli genetik uyarlama değil, kendiliğinden gelişen sonuçtur.
• Ticari kazancı artırmak genetik uyarlamanın yararlı uygulama alanlarından sayılmaz.

Trafik ve iş kazaları, sanayi riskleri

• Türkiye'de günde ortalama 600 trafik kazası olur; yılda 5000-6000 kişi hayatını kaybeder.
• Hız arttıkça çevre algısı bozulur ve hız gerçekte olduğundan düşük hissedilir; buna hız körlüğü denir.
• Acemilik, dikkatsizlik, uykusuzluk ve hatalı sollama sürücü hatasıdır; normal hız neden sayılmaz.
• Uluslararası Çalışma Örgütü iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarını yürütür.
• 1976 Seveso kazası sanayide risk değerlendirmesi için dönüm noktasıdır.
• Petrokimya, risk düzeyi en yüksek sanayi kollarındandır.
• Çernobil'den Türkiye'de en çok Trakya ve Doğu Karadeniz kıyıları etkilenmiştir.

Çevre kavramı ve kalkınma

• Sürdürülebilir kalkınma çevre korumayı sanayi kalitesini artırmayla birlikte yürütür.
• Kalkınma ile çevrenin korunması birlikte sağlanabilir.
• Fabrika ve ev yapay çevrenin; sosyal medya ise sosyal çevrenin unsurudur.
• Nükleer enerji atık ve kaza riski nedeniyle çevresel tehlike taşır.
• Çevre sorunlarının neden ve sonuçları iç içe geçmiştir.
• Yatırım maliyeti, fabrikaları çevreye duyarsız bırakan nedenlerden biri olabilir.

Su, deniz ve hava kirliliği

• Su kirleticileri toprağa ve havaya da geçebilir; etki yalnızca kaynakla sınırlı kalmaz.
• Göller de su kaynağıdır; dışarıya akışları sınırlı olduğundan kirliliğe duyarlıdır.
• Deniz kirliliğinde gemi taşımacılığı etkilidir: balast, sintine suları, akaryakıt sızıntısı, kazalar.
• Gemi inşaası petrolün denize karışma yolları arasında sayılmaz.
• Kuru havada azot, oksijen, argon ve karbondioksit bulunur; sodyum bulunmaz.
• Organize sanayi deşarj hattı ve çimento fabrikası noktasal kirlilik kaynağıdır.

Toprak, gübre ve pestisitler

• Zirai mücadele ilaçları toprağın doğal yapısında yer almaz; insan eliyle katılır.
• Toprak kirliliği canlı çeşitliliğini azaltır; kompost toprağı iyileştirmeye yöneliktir.
• Fosfor makro, bakır mikro besin elementidir.
• Gübre kaynaklı sorunlar: toprak tuzluluğu, ötrofikasyon, nitrat ve ağır metal kirliliği.
• İçme suyunda gübrenin başlıca kirleticisi nitrattır.
• İnsektisit böceklerle mücadelede kullanılır ve en yaygın pestisit grubudur.
• DDT yağ dokusunda birikir; bu yüzden kullanımı engellenmiştir.
• Pestisitlerin uzun süreli etkileri kanser, engelli doğum, nörolojik ve üreme sorunlarıdır.

Tehlikeli atıklar

• Tutuşma derecesi 60 °C'nin altındaki atık yanıcı ve parlayıcı sayılır.
• Çok düşük ya da çok yüksek pH aşındırıcı özelliktir; pH 2 tehlikeli atık ölçütüne uyar.
• Yangın, patlama, akut zehirlilik ve paslandırıcılık tehlikeli atık sorunlarıdır; sera etkisi değildir.
• Miktarın çok olması tehlikeli sayılma ölçütü değildir.
• Şampuan kutusu ve tetrapak kutu tehlikeli atık sayılmaz.

Çevre politikaları ve uluslararası işbirliği

• Uluslararası çevre işbirliği düşüncesi 1972 Stockholm Konferansı ile gündeme gelmiştir.
• Ramsar Sözleşmesi sulak alanların korunmasına ilişkindir.
• Kalıcı organik kirleticiler sözleşmesinin hazırlanmasını Birleşmiş Milletler Çevre Programı üstlenmiştir.
• İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 1992'de kabul edilmiştir.
• Kirleten öder ilkesi ilk kez 1972 OECD Konseyi'nde ifade edilmiştir.
• Önleyici politika: sıfır atık, tekrar kullanım; onarımcı politika: kirlenmiş derelerin rehabilitasyonu.
• En etkili önlem, yasal düzenlemelerin fiilen uygulanmasıdır.

Biyoçeşitlilik

Genetik, tür ve ekosistem çeşitliliğinin birlikte oluşturduğu yaşam zenginliği.

Genetik çeşitlilik

Bir türün değişen koşullara uyum sağlamasının temel kaynağı.

GDO

Genetiği değiştirilmiş organizma.

Hız körlüğü

Yüksek hızda çevrenin tam algılanamaması ve hızın düşük hissedilmesi.

Noktasal kaynak

Kirliliğin tek ve sabit bir noktadan yayıldığı kaynak, örneğin deşarj hattı.

Ötrofikasyon

Gübre kaynaklı besin zenginleşmesinin sularda yol açtığı kirlilik sorunu.

Pestisit

Zararlılarla mücadelede kullanılan tarım ilacı; böceklere karşı olanı insektisittir.

DDT

Yağ dokusunda biriken, kalıcı olduğu için yasaklanan pestisit.

Tehlikeli atık

Yanıcı, aşındırıcı, zehirli gibi özellikleriyle çevre ve sağlığa zarar verebilen atık.

Kirleten öder ilkesi

Kirliliğin maliyetini kirleten tarafın üstlenmesi esası.

Sıfır atık

Atığın oluşumunu kaynağında azaltmayı hedefleyen önleyici yaklaşım.

Ramsar Sözleşmesi

Sulak alanların korunmasına yönelik bağlayıcı sözleşme.

• Önleyici politikalar (sıfır atık, tekrar kullanım, kaynağında kontrol) ile onarımcı politikalar (rehabilitasyon) karıştırılmamalıdır.
• Makro (fosfor) ve mikro (bakır) besin elementleri ayrı tutulmalıdır.
• Olumsuz kökle sorulan sorularda sonuç, ölçüt ya da nedenin dışında kalan seçenek aranmalıdır; sera etkisi, sosyal medya, kompost, damla sulama gibi seçenekler çoğu kez dışarıda kalır.
• Akut (kısa vadeli) etkiler ile kronik (uzun vadeli) etkiler birbirinden ayrılmalıdır; kanser kronik etkidir.
• Noktasal kaynak tek noktadan, yaygın kaynak geniş alandan kirlilik verir.